巴利《小部》· 弥兰王问

pettike gocare ratā;

Antalikkhamhi caraṇā,

dhammanagare vasanti te.

Okkhittacakkhū mitabhāṇī,

guttadvārā susaṁvutā;

Sudantā uttame damme,

dhammanagare vasanti te.

Tevijjā chaḷabhiññā ca,

Iddhiyā pāramiṁ gatā;

Paññāya pāramippattā,

Dhammanagare vasanti te’ti.

Ye kho te, mahārāja, bhikkhū aparimitañāṇavaradharā asaṅgā atulaguṇā atulayasā atulabalā atulatejā dhammacakkānuppavattakā paññāpāramiṁ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘dhammasenāpatino’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū iddhimanto adhigatappaṭisambhidāpattavesārajjā gaganacarā durāsadā duppasahā anālambacarā sasāgaramahidharapathavikampakā candasūriyaparimajjakā vikubbanādhiṭṭhānābhinīhārakusalā iddhiyā pāramiṁ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘purohitā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhutaṅgamanugatā appicchā santuṭṭhā viññattimanesanajigucchakā piṇḍāya sapadānacārino bhamarāva gandhamanughāyitvā pavisanti vivittakānanaṁ, kāye ca jīvite ca nirapekkhā arahattamanuppattā dhutaṅgaguṇe agganikkhittā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘akkhadassā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū parisuddhā vimalā nikkilesā cutūpapātakusalā dibbacakkhumhi pāramiṁ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘nagarajotakā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā sithiladhanitadīgharassagarukalahukakkharaparicchedakusalā navaṅgasāsanadharā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘dhammarakkhā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū vinayaññū vinayakovidā ṭhānāṭṭhānakusalā āpattānāpattigarukalahukasatekicchaatekicchavuṭṭhānadesanāniggahapaṭikammaosāraṇanissāraṇapaṭisāraṇakusalā vinaye pāramiṁ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘rūparakkhā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū vimuttivarakusumamālabaddhā varapavaramahagghaseṭṭhabhāvamanuppattā bahujanakantamabhipatthitā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘pupphāpaṇikā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū catusaccābhisamayappaṭividdhā diṭṭhasaccā viññātasāsanā catūsu sāmaññaphalesu tiṇṇavicikicchā paṭiladdhaphalasukhā aññesampi paṭipannānaṁ te phale saṁvibhajanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘phalāpaṇikā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū sīlasaṁvaragandhamanulittā anekavidhabahuguṇadharā kilesamaladuggandhavidhamakā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘gandhāpaṇikā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhammakāmā piyasamudāhārā abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi dhammavararasaṁ pivanti, kāyena vācāya manasā dhammavararasamogāḷhā adhimattapaṭibhānā dhammesu dhammesanappaṭipannā ito vā tato vā yattha yattha appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṁsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā, tattha tattha gantvā taṁ taṁ kathārasaṁ pivanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘soṇḍā pipāsā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū pubbarattāpararattaṁ jāgariyānuyogamanuyuttā nisajjaṭṭhānacaṅkamehi rattindivaṁ vītināmenti, bhāvanānuyogamanuyuttā kilesapaṭibāhanāya sadatthappasutā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘nagaraguttikā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū navaṅgaṁ buddhavacanaṁ atthato ca byañjanato ca nayato ca kāraṇato ca hetuto ca udāharaṇato ca vācenti anuvācenti bhāsanti anubhāsanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘dhammāpaṇikā’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhammaratanabhogena āgamapariyattisutabhogena bhogino dhanino niddiṭṭhasarabyañjanalakkhaṇappaṭivedhā viññū pharaṇā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘dhammaseṭṭhino’</b>ti vuccanti.

Ye pana te, mahārāja, bhikkhū uḷāradesanāpaṭivedhā pariciṇṇārammaṇavibhattiniddesā sikkhāguṇapāramippattā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare <b>‘vissutadhammikā’</b>ti vuccanti.

Evaṁ suvibhattaṁ kho, mahārāja, bhagavato dhammanagaraṁ evaṁ sumāpitaṁ evaṁ suvihitaṁ evaṁ suparipūritaṁ evaṁ suvavatthāpitaṁ evaṁ surakkhitaṁ evaṁ sugopitaṁ evaṁ duppasayhaṁ paccatthikehi paccāmittehi, iminā, mahārāja, kāraṇena iminā hetunā iminā nayena iminā anumānena ñātabbaṁ atthi so bhagavāti.

‘Yathāpi nagaraṁ disvā,

suvibhattaṁ manoramaṁ;

Anumānena jānanti,

vaḍḍhakissa mahattanaṁ.

Tatheva lokanāthassa,

disvā dhammapuraṁ varaṁ;

Anumānena jānanti,

atthi so bhagavā iti.

Anumānena jānanti,

ūmiṁ disvāna sāgare;

Yathāyaṁ dissate ūmi,

mahanto so bhavissati.

Tathā buddhaṁ sokanudaṁ,

sabbatthamaparājitaṁ;

Taṇhakkhayamanuppattaṁ,

bhavasaṁsāramocanaṁ.

Anumānena ñātabbaṁ,

ūmiṁ disvā sadevake;

Yathā dhammūmivipphāro,

aggo buddho bhavissati.

Anumānena jānanti,

disvā accuggataṁ giriṁ;

Yathā accuggato eso,

himavā so bhavissati.

Tathā disvā dhammagiriṁ,

sītībhūtaṁ nirūpadhiṁ;

Accuggataṁ bhagavato,

acalaṁ suppatiṭṭhitaṁ.

Anumānena ñātabbaṁ,

disvāna dhammapabbataṁ;

Tathā hi so mahāvīro,

aggo buddho bhavissati.

Yathāpi gajarājassa,

padaṁ disvāna mānusā;

Anumānena jānanti,

mahā eso gajo iti.

Tatheva buddhanāgassa,

padaṁ disvā vibhāvino;

Anumānena jānanti,

uḷāro so bhavissati.

Anumānena jānanti,

bhīte disvāna kummige;

Migarājassa saddena,

bhītāme kummigā iti.

Tatheva titthiye disvā,

vitthate bhītamānase;

Anumānena ñātabbaṁ,

dhammarājena gajjitaṁ.

Nibbutaṁ pathaviṁ disvā,

haritapattaṁ mahodikaṁ;

Anumānena jānanti,

mahāmeghena nibbutaṁ.

Tathevimaṁ janaṁ disvā,

āmoditapamoditaṁ;

Anumānena ñātabbaṁ,

dhammameghena tappitaṁ.

Laggaṁ disvā bhusaṁ paṅkaṁ,

kalaladdagataṁ mahiṁ;

Anumānena jānanti,

vārikkhandho mahā gato.

Tathevimaṁ janaṁ disvā,

rajapaṅkasamohitaṁ;

Vahitaṁ dhammanadiyā,

visaṭṭhaṁ dhammasāgare.

Dhammāmatagataṁ disvā,

sadevakamimaṁ mahiṁ;

Anumānena ñātabbaṁ,

dhammakkhandho mahā gato.

Anumānena jānanti,

ghāyitvā gandhamuttamaṁ;

Yathāyaṁ vāyate gandho,

hessanti pupphitā dumā.

Tathevāyaṁ sīlagandho,

pavāyati sadevake;

Anumānena ñātabbaṁ,

atthi buddho anuttaro’ti.

Evarūpena kho, mahārāja, kāraṇasatena kāraṇasahassena hetusatena hetusahassena nayasatena nayasahassena opammasatena opammasahassena sakkā buddhabalaṁ upadassayituṁ.

Yathā, mahārāja, dakkho mālākāro nānāpuppharāsimhā ācariyānusiṭṭhiyā paccattapurisakārena vicittaṁ mālāguṇarāsiṁ kareyya;

evameva kho, mahārāja, so bhagavā vicittapuppharāsi viya anantaguṇo appameyyaguṇo, ahametarahi jinasāsane mālākāro viya pupphaganthako pubbakānaṁ ācariyānaṁ maggenapi mayhaṁ buddhibalenapi asaṅkhyeyyenapi kāraṇena anumānena buddhabalaṁ dīpayissāmi, tvaṁ panettha chandaṁ janehi savanāyā”ti.

“Dukkaraṁ, bhante nāgasena, aññesaṁ evarūpena kāraṇena anumānena buddhabalaṁ upadassayituṁ, nibbutosmi, bhante nāgasena, tumhākaṁ paramavicittena pañhaveyyākaraṇenā”ti.

Anumānapañho paṭhamo.