中部第 117 经

Majjhima Nikāya 117

Mahācattārīsakasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“bhikkhavo”ti.

“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Bhagavā etadavoca:

“ariyaṁ vo, bhikkhave, sammāsamādhiṁ desessāmi saupanisaṁ saparikkhāraṁ.

Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Bhagavā etadavoca:

“Katamo ca, bhikkhave, ariyo sammāsamādhi saupaniso saparikkhāro?

Seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati;

yā kho, bhikkhave, imehi sattahaṅgehi cittassa ekaggatā parikkhatā—

ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyo sammāsamādhi saupaniso itipi, saparikkhāro itipi.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Micchādiṭṭhiṁ ‘micchādiṭṭhī’ti pajānāti, sammādiṭṭhiṁ ‘sammādiṭṭhī’ti pajānāti—sāssa hoti sammādiṭṭhi.

Katamā ca, bhikkhave, micchādiṭṭhi?

‘Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti—

ayaṁ, bhikkhave, micchādiṭṭhi.

Katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhi?

Sammādiṭṭhimpahaṁ, bhikkhave, dvāyaṁ vadāmi—

atthi, bhikkhave, sammādiṭṭhi sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā;

atthi, bhikkhave, sammādiṭṭhi ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.

Katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhi sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā?

‘Atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti—

ayaṁ, bhikkhave, sammādiṭṭhi sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā.

Katamā ca, bhikkhave, sammādiṭṭhi ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā?

Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṁ bhāvayato paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo sammādiṭṭhi maggaṅgaṁ—

ayaṁ vuccati, bhikkhave, sammādiṭṭhi ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.

So micchādiṭṭhiyā pahānāya vāyamati, sammādiṭṭhiyā, upasampadāya, svāssa hoti sammāvāyāmo.

So sato micchādiṭṭhiṁ pajahati, sato sammādiṭṭhiṁ upasampajja viharati, sāssa hoti sammāsati.

Itiyime tayo dhammā sammādiṭṭhiṁ anuparidhāvanti anuparivattanti, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāvāyāmo, sammāsati.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Micchāsaṅkappaṁ ‘micchāsaṅkappo’ti pajānāti, sammāsaṅkappaṁ ‘sammāsaṅkappo’ti pajānāti, sāssa hoti sammādiṭṭhi.

Katamo ca, bhikkhave, micchāsaṅkappo?

Kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṁsāsaṅkappo—

ayaṁ, bhikkhave, micchāsaṅkappo.

Katamo ca, bhikkhave, sammāsaṅkappo?

Sammāsaṅkappampahaṁ, bhikkhave, dvāyaṁ vadāmi—

atthi, bhikkhave, sammāsaṅkappo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko;

atthi, bhikkhave, sammāsaṅkappo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

Katamo ca, bhikkhave, sammāsaṅkappo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko?

Nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṁsāsaṅkappo:

‘ayaṁ, bhikkhave, sammāsaṅkappo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko’.

Katamo ca, bhikkhave, sammāsaṅkappo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo?

Yo kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṁ bhāvayato takko vitakko saṅkappo appanā byappanā cetaso abhiniropanā vacīsaṅkhāro—

ayaṁ, bhikkhave, sammāsaṅkappo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

So micchāsaṅkappassa pahānāya vāyamati, sammāsaṅkappassa upasampadāya, svāssa hoti sammāvāyāmo.

So sato micchāsaṅkappaṁ pajahati, sato sammāsaṅkappaṁ upasampajja viharati; sāssa hoti sammāsati.

Itiyime tayo dhammā sammāsaṅkappaṁ anuparidhāvanti anuparivattanti, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāvāyāmo, sammāsati.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Micchāvācaṁ ‘micchāvācā’ti pajānāti, sammāvācaṁ ‘sammāvācā’ti pajānāti; sāssa hoti sammādiṭṭhi.

Katamā ca, bhikkhave, micchāvācā?

Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

ayaṁ, bhikkhave, micchāvācā.

Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā?

Sammāvācampahaṁ, bhikkhave, dvāyaṁ vadāmi—

atthi, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā;

atthi, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.

Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā?

Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī—

ayaṁ, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā.

Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā?

Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṁ bhāvayato catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī—

ayaṁ, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.

So micchāvācāya pahānāya vāyamati, sammāvācāya upasampadāya; svāssa hoti sammāvāyāmo.

So sato micchāvācaṁ pajahati, sato sammāvācaṁ upasampajja viharati; sāssa hoti sammāsati.

Itiyime tayo dhammā sammāvācaṁ anuparidhāvanti anuparivattanti, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāvāyāmo, sammāsati.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Micchākammantaṁ ‘micchākammanto’ti pajānāti, sammākammantaṁ ‘sammākammanto’ti pajānāti; sāssa hoti sammādiṭṭhi.

Katamo ca, bhikkhave, micchākammanto?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro—

ayaṁ, bhikkhave, micchākammanto.

Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto?

Sammākammantampahaṁ, bhikkhave, dvāyaṁ vadāmi—

atthi, bhikkhave, sammākammanto sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko;

atthi, bhikkhave, sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko?

Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī—

ayaṁ, bhikkhave, sammākammanto sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko.

Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo?

Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṁ bhāvayato tīhi kāyaduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī—

ayaṁ, bhikkhave, sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

So micchākammantassa pahānāya vāyamati, sammākammantassa upasampadāya; svāssa hoti sammāvāyāmo.

So sato micchākammantaṁ pajahati, sato sammākammantaṁ upasampajja viharati; sāssa hoti sammāsati.

Itiyime tayo dhammā sammākammantaṁ anuparidhāvanti anuparivattanti, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāvāyāmo, sammāsati.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Micchāājīvaṁ ‘micchāājīvo’ti pajānāti, sammāājīvaṁ ‘sammāājīvo’ti pajānāti; sāssa hoti sammādiṭṭhi.

Katamo ca, bhikkhave, micchāājīvo?

Kuhanā, lapanā, nemittikatā, nippesikatā, lābhena lābhaṁ nijigīsanatā—

ayaṁ, bhikkhave, micchāājīvo.

Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo?

Sammāājīvampahaṁ, bhikkhave, dvāyaṁ vadāmi—

atthi, bhikkhave, sammāājīvo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko;

atthi, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko?

Idha, bhikkhave, ariyasāvako micchāājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvikaṁ kappeti—

ayaṁ, bhikkhave, sammāājīvo sāsavo puññabhāgiyo upadhivepakko.

Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo?

Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṁ bhāvayato micchāājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī—

ayaṁ, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo.

So micchāājīvassa pahānāya vāyamati, sammāājīvassa upasampadāya; svāssa hoti sammāvāyāmo.

So sato micchāājīvaṁ pajahati, sato sammāājīvaṁ upasampajja viharati; sāssa hoti sammāsati.

Itiyime tayo dhammā sammāājīvaṁ anuparidhāvanti anuparivattanti, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi, sammāvāyāmo, sammāsati.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, sammāsaṅkappo pahoti, sammāsaṅkappassa sammāvācā pahoti, sammāvācassa sammākammanto pahoti, sammākammantassa sammāājīvo pahoti, sammāājīvassa sammāvāyāmo pahoti, sammāvāyāmassa sammāsati pahoti, sammāsatissa sammāsamādhi pahoti, sammāsamādhissa sammāñāṇaṁ pahoti, sammāñāṇassa sammāvimutti pahoti.

Iti kho, bhikkhave, aṭṭhaṅgasamannāgato sekkho, dasaṅgasamannāgato arahā hoti.

Tatrapi sammāñāṇena aneke pāpakā akusalā dhammā vigatā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti.

Tatra, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti.

Kathañca, bhikkhave, sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti?

Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti.

Ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti te cassa nijjiṇṇā honti.