中部第 95 经

“No hidaṁ, bho gotama”.

“Kiṁ pana, bhāradvāja, yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu,

tepi evamāhaṁsu:

‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.

Idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti?

“No hidaṁ, bho gotama”.

“Iti kira, bhāradvāja, natthi koci brāhmaṇānaṁ ekabrāhmaṇopi yo evamāha:

‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;

natthi koci brāhmaṇānaṁ ekācariyopi ekācariyapācariyopi, yāva sattamā ācariyamahayugāpi, yo evamāha:

‘ahametaṁ jānāmi, ahametaṁ passāmi.

Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti;

yepi te brāhmaṇānaṁ pubbakā isayo mantānaṁ kattāro mantānaṁ pavattāro yesamidaṁ etarahi brāhmaṇā porāṇaṁ mantapadaṁ gītaṁ pavuttaṁ samihitaṁ tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti seyyathidaṁ—aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, tepi na evamāhaṁsu:

‘mayametaṁ jānāma, mayametaṁ passāma.

Idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.

Seyyathāpi, bhāradvāja, andhaveṇi paramparāsaṁsattā purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati;

evameva kho, bhāradvāja, andhaveṇūpamaṁ maññe brāhmaṇānaṁ bhāsitaṁ sampajjati—purimopi na passati majjhimopi na passati pacchimopi na passati.

Taṁ kiṁ maññasi, bhāradvāja,

nanu evaṁ sante brāhmaṇānaṁ amūlikā saddhā sampajjatī”ti?

“Na khvettha, bho gotama, brāhmaṇā saddhāyeva payirupāsanti, anussavāpettha brāhmaṇā payirupāsantī”ti.

“Pubbeva kho tvaṁ, bhāradvāja, saddhaṁ agamāsi, anussavaṁ idāni vadesi.

Pañca kho ime, bhāradvāja, dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.

Katame pañca?

Saddhā, ruci, anussavo, ākāraparivitakko, diṭṭhinijjhānakkhanti—

ime kho, bhāradvāja, pañca dhammā diṭṭheva dhamme dvedhā vipākā.

Api ca, bhāradvāja, susaddahitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;

no cepi susaddahitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.

Api ca, bhāradvāja, surucitaṁyeva hoti …pe…

svānussutaṁyeva hoti …pe…

suparivitakkitaṁyeva hoti …pe…

sunijjhāyitaṁyeva hoti, tañca hoti rittaṁ tucchaṁ musā;

no cepi sunijjhāyitaṁ hoti, tañca hoti bhūtaṁ tacchaṁ anaññathā.

Saccamanurakkhatā, bhāradvāja, viññunā purisena nālamettha ekaṁsena niṭṭhaṁ gantuṁ:

‘idameva saccaṁ, moghamaññan’”ti.

“Kittāvatā pana, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, kittāvatā saccamanurakkhati?

Saccānurakkhaṇaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Saddhā cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;

‘evaṁ me saddhā’ti—

iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:

‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti (…).

Ruci cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

anussavo cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

ākāraparivitakko cepi, bhāradvāja, purisassa hoti …pe…

diṭṭhinijjhānakkhanti cepi, bhāradvāja, purisassa hoti;

‘evaṁ me diṭṭhinijjhānakkhantī’ti—

iti vadaṁ saccamanurakkhati, na tveva tāva ekaṁsena niṭṭhaṁ gacchati:

‘idameva saccaṁ, moghamaññan’ti.

Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ paññapema;

na tveva tāva saccānubodho hotī”ti.

“Ettāvatā, bho gotama, saccānurakkhaṇā hoti, ettāvatā saccamanurakkhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānurakkhaṇaṁ pekkhāma.

Kittāvatā pana, bho gotama, saccānubodho hoti, kittāvatā saccamanubujjhati?

Saccānubodhaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Idha, bhāradvāja, bhikkhu aññataraṁ gāmaṁ vā nigamaṁ vā upanissāya viharati.

Tamenaṁ gahapati vā gahapatiputto vā upasaṅkamitvā tīsu dhammesu samannesati—

lobhanīyesu dhammesu, dosanīyesu dhammesu, mohanīyesu dhammesu.

Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā lobhanīyā dhammā yathārūpehi lobhanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aluddhassa.

Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

na so dhammo sudesiyo luddhenā’ti.

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ lobhanīyehi dhammehi samanupassati tato naṁ uttari samannesati dosanīyesu dhammesu.

Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā dosanīyā dhammā yathārūpehi dosanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ aduṭṭhassa.

Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

na so dhammo sudesiyo duṭṭhenā’ti.

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ dosanīyehi dhammehi samanupassati, tato naṁ uttari samannesati mohanīyesu dhammesu.

Atthi nu kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyāti?

Tamenaṁ samannesamāno evaṁ jānāti:

‘natthi kho imassāyasmato tathārūpā mohanīyā dhammā yathārūpehi mohanīyehi dhammehi pariyādinnacitto ajānaṁ vā vadeyya—

jānāmīti, apassaṁ vā vadeyya—

passāmīti, paraṁ vā tadatthāya samādapeyya yaṁ paresaṁ assa dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya.

Tathārūpo kho panimassāyasmato kāyasamācāro tathārūpo vacīsamācāro yathā taṁ amūḷhassa.

Yaṁ kho pana ayamāyasmā dhammaṁ deseti, gambhīro so dhammo duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo;

na so dhammo sudesiyo mūḷhenā’ti.

Yato naṁ samannesamāno visuddhaṁ mohanīyehi dhammehi samanupassati;

atha tamhi saddhaṁ niveseti, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṁ odahati, ohitasoto dhammaṁ suṇāti, sutvā dhammaṁ dhāreti, dhatānaṁ dhammānaṁ atthaṁ upaparikkhati, atthaṁ upaparikkhato dhammā nijjhānaṁ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussahitvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṁ sacchikaroti paññāya ca naṁ ativijjha passati.

Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ paññapema;

na tveva tāva saccānuppatti hotī”ti.

“Ettāvatā, bho gotama, saccānubodho hoti, ettāvatā saccamanubujjhati, ettāvatā ca mayaṁ saccānubodhaṁ pekkhāma.

Kittāvatā pana, bho gotama, saccānuppatti hoti, kittāvatā saccamanupāpuṇāti?

Saccānuppattiṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Tesaṁyeva, bhāradvāja, dhammānaṁ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṁ saccānuppatti hoti.

Ettāvatā kho, bhāradvāja, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ paññapemā”ti.

“Ettāvatā, bho gotama, saccānuppatti hoti, ettāvatā saccamanupāpuṇāti, ettāvatā ca mayaṁ saccānuppattiṁ pekkhāma.

Saccānuppattiyā pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

Saccānuppattiyā bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Saccānuppattiyā kho, bhāradvāja, padhānaṁ bahukāraṁ.

No cetaṁ padaheyya, nayidaṁ saccamanupāpuṇeyya.

Yasmā ca kho padahati tasmā saccamanupāpuṇāti.

Tasmā saccānuppattiyā padhānaṁ bahukāran”ti.

“Padhānassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

Padhānassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Padhānassa kho, bhāradvāja, tulanā bahukārā.

No cetaṁ tuleyya, nayidaṁ padaheyya.

Yasmā ca kho tuleti tasmā padahati.

Tasmā padhānassa tulanā bahukārā”ti.

“Tulanāya pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

Tulanāya bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Tulanāya kho, bhāradvāja, ussāho bahukāro.

No cetaṁ ussaheyya, nayidaṁ tuleyya.

Yasmā ca kho ussahati tasmā tuleti.

Tasmā tulanāya ussāho bahukāro”ti.

“Ussāhassa pana, bho gotama, katamo dhammo bahukāro?

Ussāhassa bahukāraṁ dhammaṁ mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ pucchāmā”ti.

“Ussāhassa kho, bhāradvāja, chando bahukāro.

No cetaṁ chando jāyetha, nayidaṁ ussaheyya.

Yasmā ca kho chando jāyati tasmā ussahati.