中部第 97 经

“Yo hi, bho sāriputta, pubbapetānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;

yo ca kho, bho sāriputta, pubbapetānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.

Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā pubbapetānañceva pubbapetakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.

Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā devatānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa;

katamaṁ seyyo”ti?

“Yo hi, bho sāriputta, devatānaṁ hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;

yo ca kho, bho sāriputta, devatānaṁ hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.

Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā devatānañceva devatākaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.

Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā rañño hetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā rañño hetu dhammacārī samacārī assa;

katamaṁ seyyo”ti?

“Yo hi, bho sāriputta, rañño hetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;

yo ca kho, bho sāriputta, rañño hetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.

Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā rañño ceva rājakaraṇīyaṁ kātuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjituṁ.

Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa, yo vā kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa;

katamaṁ seyyo”ti?

“Yo hi, bho sāriputta, kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu adhammacārī visamacārī assa, na taṁ seyyo;

yo ca kho, bho sāriputta, kāyassa pīṇanāhetu brūhanāhetu dhammacārī samacārī assa, tadevettha seyyo.

Adhammacariyāvisamacariyāhi, bho sāriputta, dhammacariyāsamacariyā seyyo”ti.

“Atthi kho, dhanañjāni, aññesaṁ hetukā dhammikā kammantā, yehi sakkā kāyañceva pīṇetuṁ brūhetuṁ, na ca pāpakammaṁ kātuṁ, puññañca paṭipadaṁ paṭipajjitun”ti.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aparena samayena ābādhiko ahosi dukkhito bāḷhagilāno.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo aññataraṁ purisaṁ āmantesi:

“ehi tvaṁ, ambho purisa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi:

‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So bhagavato pāde sirasā vandatī’ti.

Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandāhi:

‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandatī’ti.

Evañca vadehi:

‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso dhanañjānissa brāhmaṇassa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso bhagavantaṁ etadavoca:

“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.

Yena cāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so puriso āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:

“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So āyasmato sāriputtassa pāde sirasā vandati, evañca vadeti:

‘sādhu kira, bhante, āyasmā sāriputto yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.

Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena.

Atha kho āyasmā sāriputto nivāsetvā pattacīvaramādāya yena dhanañjānissa brāhmaṇassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:

“kacci te, dhanañjāni, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ? Kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti? Paṭikkamosānaṁ paññāyati, no abhikkamo”ti?

“Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.

Seyyathāpi, bho sāriputta, balavā puriso tiṇhena sikharena muddhani abhimattheyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā vātā muddhani ca ūhananti.

Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ, na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.

Seyyathāpi, bho sāriputta, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṁ dadeyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā sīse sīsavedanā.

Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.

Seyyathāpi, bho sāriputta, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṁ parikanteyya; evameva kho, bho sāriputta, adhimattā vātā kucchiṁ parikantanti.

Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ, na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo.

Seyyathāpi, bho sāriputta, dve balavanto purisā dubbalataraṁ purisaṁ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṁ samparitāpeyyuṁ; evameva kho, bho sāriputta, adhimatto kāyasmiṁ ḍāho.

Na me, bho sāriputta, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ. Bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti. Abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

nirayo vā tiracchānayoni vā”ti?

“Nirayā, bho sāriputta, tiracchānayoni seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

tiracchānayoni vā pettivisayo vā”ti?

“Tiracchānayoniyā, bho sāriputta, pettivisayo seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

pettivisayo vā manussā vā”ti?

“Pettivisayā, bho sāriputta, manussā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

manussā vā cātumahārājikā vā devā”ti?

“Manussehi, bho sāriputta, cātumahārājikā devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

cātumahārājikā vā devā tāvatiṁsā vā devā”ti?

“Cātumahārājikehi, bho sāriputta, devehi tāvatiṁsā devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

tāvatiṁsā vā devā yāmā vā devā”ti?

“Tāvatiṁsehi, bho sāriputta, devehi yāmā devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

yāmā vā devā tusitā vā devā”ti?

“Yāmehi, bho sāriputta, devehi tusitā devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

tusitā vā devā nimmānaratī vā devā”ti?

“Tusitehi, bho sāriputta, devehi nimmānaratī devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo—

nimmānaratī vā devā paranimmitavasavattī vā devā”ti?

“Nimmānaratīhi, bho sāriputta, devehi paranimmitavasavattī devā seyyo”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, dhanañjāni, katamaṁ seyyo

paranimmitavasavattī vā devā brahmaloko vā”ti?

“‘Brahmaloko’ti—bhavaṁ sāriputto āha;

‘brahmaloko’ti—bhavaṁ sāriputto āhā”ti.

Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi:

“ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā.

Yannūnāhaṁ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ deseyyan”ti.

“Brahmānaṁ te, dhanañjāni, sahabyatāya maggaṁ desessāmi;

taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti.

“Evaṁ, bho”ti kho dhanañjāni brāhmaṇo āyasmato sāriputtassa paccassosi.

Āyasmā sāriputto etadavoca:

“katamo ca, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo?

Idha, dhanañjāni, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.

Ayaṁ kho, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo.

Puna caparaṁ, dhanañjāni, bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā …pe…

muditāsahagatena cetasā …

upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ; iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyābajjhena pharitvā viharati.

Ayaṁ kho, dhanañjāni, brahmānaṁ sahabyatāya maggo”ti.

“Tena hi, bho sāriputta, mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi:

‘dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.

Atha kho āyasmā sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho dhanañjāni brāhmaṇo acirapakkante āyasmante sāriputte kālamakāsi, brahmalokañca upapajji.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“eso, bhikkhave, sāriputto dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto”ti.

Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi, ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:

“dhanañjāni, bhante, brāhmaṇo ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno,

so bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.

“Kiṁ pana tvaṁ, sāriputta, dhanañjāniṁ brāhmaṇaṁ sati uttarikaraṇīye hīne brahmaloke patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā pakkanto”ti?

“Mayhaṁ kho, bhante, evaṁ ahosi:

‘ime kho brāhmaṇā brahmalokādhimuttā, yannūnāhaṁ dhanañjānissa brāhmaṇassa brahmānaṁ sahabyatāya maggaṁ deseyyan’”ti.

“Kālaṅkato ca, sāriputta, dhanañjāni brāhmaṇo, brahmalokañca upapanno”ti.

Dhanañjānisuttaṁ niṭṭhitaṁ sattamaṁ.