中部第 128 经

‘lābhā vata me, suladdhaṁ vata me

yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmī’ti.

Tassa mayhaṁ, bhante, imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca.

Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:

‘yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyan’ti.

So kho ahaṁ, bhante, sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi.

Nānā hi kho no, bhante, kāyā, ekañca pana maññe cittanti.

Evaṁ kho mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti.

“Sādhu sādhu, anuruddhā.

Kacci pana vo, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?

“Taggha mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.

“Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?

“Idha, bhante, amhākaṁ yo paṭhamaṁ gāmato piṇḍāya paṭikkamati, so āsanāni paññapeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhāpeti, avakkārapātiṁ upaṭṭhāpeti.

Yo pacchā gāmato piṇḍāya paṭikkamati—sace hoti bhuttāvaseso, sace ākaṅkhati, bhuñjati; no ce ākaṅkhati, appaharite vā chaḍḍeti apāṇake vā udake opilāpeti—

so āsanāni paṭisāmeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ paṭisāmeti, avakkārapātiṁ dhovitvā paṭisāmeti, bhattaggaṁ sammajjati.

Yo passati pānīyaghaṭaṁ vā paribhojanīyaghaṭaṁ vā vaccaghaṭaṁ vā rittaṁ tucchaṁ so upaṭṭhāpeti.

Sacassa hoti avisayhaṁ, hatthavikārena dutiyaṁ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema, na tveva mayaṁ, bhante, tappaccayā vācaṁ bhindāma.

Pañcāhikaṁ kho pana mayaṁ, bhante, sabbarattiṁ dhammiyā kathāya sannisīdāma.

Evaṁ kho mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.

“Sādhu sādhu, anuruddhā.

Atthi pana vo, anuruddhā, evaṁ appamattānaṁ ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharataṁ uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?

“Idha mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharantā obhāsañceva sañjānāma dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana no obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ;

tañca nimittaṁ nappaṭivijjhāmā”ti.

“Taṁ kho pana vo, anuruddhā, nimittaṁ paṭivijjhitabbaṁ.

Ahampi sudaṁ, anuruddhā, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti?

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘vicikicchā kho me udapādi, vicikicchādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissatī’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti?

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘amanasikāro kho me udapādi, amanasikārādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘thinamiddhaṁ kho me udapādi, thinamiddhādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘chambhitattaṁ kho me udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso addhānamaggappaṭipanno, tassa ubhatopasse vaṭṭakā uppateyyuṁ, tassa tatonidānaṁ chambhitattaṁ uppajjeyya;

evameva kho me, anuruddhā, chambhitattaṁ udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘uppilaṁ kho me udapādi, uppilādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso ekaṁ nidhimukhaṁ gavesanto sakideva pañcanidhimukhāni adhigaccheyya, tassa tatonidānaṁ uppilaṁ uppajjeyya;

evameva kho me, anuruddhā, uppilaṁ udapādi, uppilādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘duṭṭhullaṁ kho me udapādi, duṭṭhullādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘accāraddhavīriyaṁ kho me udapādi, accāraddhavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso ubhohi hatthehi vaṭṭakaṁ gāḷhaṁ gaṇheyya, so tattheva patameyya;

evameva kho me, anuruddhā, accāraddhavīriyaṁ udapādi, accāraddhavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘atilīnavīriyaṁ kho me udapādi, atilīnavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso vaṭṭakaṁ sithilaṁ gaṇheyya, so tassa hatthato uppateyya;

evameva kho me, anuruddhā, atilīnavīriyaṁ udapādi, atilīnavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘abhijappā kho me udapādi, abhijappādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘nānattasaññā kho me udapādi, nānattasaññādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā, na nānattasaññā’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ anuruddhā etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘atinijjhāyitattaṁ kho me rūpānaṁ udapādi, atinijjhāyitattādhikaraṇañca pana me rūpānaṁ samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā, na nānattasaññā, na atinijjhāyitattaṁ rūpānan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, ‘vicikicchā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā vicikicchaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘amanasikāro cittassa upakkileso’ti—iti viditvā amanasikāraṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘thinamiddhaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā thinamiddhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘chambhitattaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā chambhitattaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘uppilaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā uppilaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘duṭṭhullaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā duṭṭhullaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘atilīnavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atilīnavīriyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘abhijappā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā abhijappaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘nānattasaññā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā nānattasaññaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañhi kho sañjānāmi, na ca rūpāni passāmi;

rūpāni hi kho passāmi, na ca obhāsaṁ sañjānāmi:

‘kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivaṁ’.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yvāhaṁ obhāsañhi kho sañjānāmi na ca rūpāni passāmi;

rūpāni hi kho passāmi na ca obhāsaṁ sañjānāmi—