上座部大分别（巴利原文）

Theravāda Vinaya

Mahāvibhaṅga

Nissaggiyakaṇḍa

Pattavagga

23. Bhesajjasikkhāpada

Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Tena kho pana samayena āyasmā pilindavaccho rājagahe pabbhāraṁ sodhāpeti leṇaṁ kattukāmo.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmantaṁ pilindavacchaṁ etadavoca—“kiṁ, bhante, thero kārāpetī”ti?

“Pabbhāraṁ, mahārāja, sodhāpemi leṇaṁ kattukāmo”ti.

“Attho, bhante, ayyassa ārāmikenā”ti?

“Na kho, mahārāja, bhagavatā ārāmiko anuññāto”ti.

“Tena hi, bhante, bhagavantaṁ paṭipucchitvā mama āroceyyāthā”ti.

“Evaṁ, mahārājā”ti kho āyasmā pilindavaccho rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paccassosi.

Atha kho āyasmā pilindavaccho rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmatā pilindavacchena dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho āyasmā pilindavaccho bhagavato santike dūtaṁ pāhesi—

“rājā, bhante, māgadho seniyo bimbisāro ārāmikaṁ dātukāmo.

Kathaṁ nu kho, bhante, mayā paṭipajjitabban”ti?

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, ārāmikan”ti.

Dutiyampi kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmantaṁ pilindavacchaṁ etadavoca—

“anuññāto, bhante, bhagavatā ārāmiko”ti?

“Evaṁ, mahārājā”ti.

“Tena hi, bhante, ayyassa ārāmikaṁ dammī”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro āyasmato pilindavacchassa ārāmikaṁ paṭissuṇitvā vissaritvā cirena satiṁ paṭilabhitvā aññataraṁ sabbatthakaṁ mahāmattaṁ āmantesi—“yo mayā, bhaṇe, ayyassa ārāmiko paṭissuto, dinno so ārāmiko”ti?

“Na kho, deva, ayyassa ārāmiko dinno”ti.

“Kīvaciraṁ nu kho, bhaṇe, ito hi taṁ hotī”ti?

Atha kho so mahāmatto rattiyo gaṇetvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—“pañca, deva, rattisatānī”ti.

“Tena hi, bhaṇe, ayyassa pañca ārāmikasatāni dehī”ti.

“Evaṁ, devā”ti

kho so mahāmatto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissuṇitvā āyasmato pilindavacchassa pañca ārāmikasatāni pādāsi, pāṭiyekko gāmo nivisi.

Ārāmikagāmakotipi naṁ āhaṁsu, pilindagāmakotipi naṁ āhaṁsu.

Tena kho pana samayena āyasmā pilindavaccho tasmiṁ gāmake kulūpako hoti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaraṁ ādāya pilindagāmakaṁ piṇḍāya pāvisi.

Tena kho pana samayena tasmiṁ gāmake ussavo hoti. Dārakā alaṅkatā mālākitā kīḷanti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho pilindagāmake sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena aññatarassa ārāmikassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

Tena kho pana samayena tassā ārāmikiniyā dhītā aññe dārake alaṅkate mālākite passitvā rodati—“mālaṁ me detha, alaṅkāraṁ me dethā”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho taṁ ārāmikiniṁ etadavoca—“kissāyaṁ dārikā rodatī”ti?

“Ayaṁ, bhante, dārikā aññe dārake alaṅkate mālākite passitvā rodati—‘mālaṁ me detha, alaṅkāraṁ me dethā’ti. Kuto amhākaṁ duggatānaṁ mālā kuto, alaṅkāro”ti?

Atha kho āyasmā pilindavaccho aññataraṁ tiṇaṇḍupakaṁ gahetvā taṁ ārāmikiniṁ etadavoca—“handimaṁ tiṇaṇḍupakaṁ tassā dārikāya sīse paṭimuñcā”ti.

Atha kho sā ārāmikinī taṁ tiṇaṇḍupakaṁ gahetvā tassā dārikāya sīse paṭimuñci. Sā ahosi suvaṇṇamālā abhirūpā dassanīyā pāsādikā.

Natthi tādisā raññopi antepure suvaṇṇamālā.

Manussā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa ārocesuṁ—“amukassa, deva, ārāmikassa ghare suvaṇṇamālā abhirūpā dassanīyā pāsādikā.

Natthi tādisā devassāpi antepure suvaṇṇamālā.

Kuto tassa duggatassa.

Nissaṁsayaṁ corikāya ābhatā”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro taṁ ārāmikakulaṁ bandhāpesi.

Dutiyampi kho āyasmā pilindavaccho pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaraṁ ādāya pilindagāmakaṁ piṇḍāya pāvisi.

Pilindagāmake sapadānaṁ piṇḍāya caramāno yena tassa ārāmikassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paṭivissake pucchi—“kahaṁ imaṁ ārāmikakulaṁ gatan”ti?

“Etissā, bhante, suvaṇṇamālāya kāraṇā raññā bandhāpitan”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho yena rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro yenāyasmā pilindavaccho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ pilindavacchaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ āyasmā pilindavaccho etadavoca—“kissa, mahārāja, ārāmikakulaṁ bandhāpitan”ti?

“Tassa, bhante, ārāmikassa ghare suvaṇṇamālā abhirūpā dassanīyā pāsādikā.

Natthi tādisā amhākampi antepure suvaṇṇamālā.

Kuto tassa duggatassa.

Nissaṁsayaṁ corikāya ābhatā”ti.

Atha kho āyasmā pilindavaccho rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa pāsādaṁ suvaṇṇanti adhimucci.

So ahosi sabbasovaṇṇamayo.

“Idaṁ pana te, mahārāja, tāva bahuṁ suvaṇṇaṁ kuto”ti?

“Aññātaṁ, bhante, ayyasseveso iddhānubhāvo”ti.

Taṁ ārāmikakulaṁ muñcāpesi.

Manussā—“ayyena kira pilindavacchena sarājikāya parisāya uttarimanussadhammaṁ iddhipāṭihāriyaṁ dassitan”ti,

attamanā abhippasannā āyasmato pilindavacchassa pañca bhesajjāni abhihariṁsu, seyyathidaṁ—sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ.

Pakatiyāpi ca āyasmā pilindavaccho lābhī hoti pañcannaṁ bhesajjānaṁ.

Laddhaṁ laddhaṁ parisāya vissajjeti.

Parisā cassa hoti bāhullikā.

Laddhaṁ laddhaṁ kolambepi ghaṭepi pūretvā paṭisāmeti, parissāvanānipi thavikāyopi pūretvā vātapānesu laggeti.

Tāni olīnavilīnāni tiṭṭhanti. Undūrehipi vihārā okiṇṇavikiṇṇā honti.

Manussā vihāracārikaṁ āhiṇḍantā passitvā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“antokoṭṭhāgārikā ime samaṇā sakyaputtiyā, seyyathāpi rājā māgadho seniyo bimbisāro”ti.

Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ.

Ye te bhikkhū appicchā …pe… te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma bhikkhū evarūpāya bāhullāya cetessantī”ti.

Atha kho te bhikkhū te anekapariyāyena vigarahitvā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe…

“saccaṁ kira, bhikkhave, bhikkhū evarūpāya bāhullāya cetentī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti.

Vigarahi buddho bhagavā …pe…

kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā evarūpāya bāhullāya cetessanti.

Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya …pe…

evañca pana, bhikkhave, imaṁ sikkhāpadaṁ uddiseyyātha—

“Yāni kho pana tāni gilānānaṁ bhikkhūnaṁ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṁ— sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṁ sannidhikārakaṁ paribhuñjitabbāni.

Taṁ atikkāmayato nissaggiyaṁ pācittiyan”ti.

Yāni kho pana tāni gilānānaṁ bhikkhūnaṁ paṭisāyanīyāni bhesajjānīti

sappi nāma

gosappi vā ajikāsappi vā mahiṁsasappi vā yesaṁ maṁsaṁ kappati tesaṁ sappi.

Navanītaṁ nāma

tesaṁyeva navanītaṁ.

Telaṁ nāma

tilatelaṁ sāsapatelaṁ madhukatelaṁ eraṇḍatelaṁ vasātelaṁ.

Madhu nāma

makkhikāmadhu.

Phāṇitaṁ nāma

ucchumhā nibbattaṁ.

Tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṁ sannidhikārakaṁ paribhuñjitabbānīti

sattāhaparamatā paribhuñjitabbāni.

Taṁ atikkāmayato nissaggiyaṁ hotīti

aṭṭhame aruṇuggamane nissaggiyaṁ hoti.

Nissajjitabbaṁ saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā.

Evañca pana, bhikkhave, nissajjitabbaṁ.

…pe…

idaṁ me, bhante, bhesajjaṁ sattāhātikkantaṁ nissaggiyaṁ,

imāhaṁ saṅghassa nissajjāmīti …pe…

dadeyyāti …pe…

dadeyyunti …pe…

āyasmato dammīti.

Sattāhātikkante atikkantasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Sattāhātikkante vematiko, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Sattāhātikkante anatikkantasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Avissajjite vissajjitasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Anaṭṭhe naṭṭhasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Avinaṭṭhe vinaṭṭhasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Adaḍḍhe daḍḍhasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Avilutte viluttasaññī, nissaggiyaṁ pācittiyaṁ.

Nissaṭṭhaṁ paṭilabhitvā na kāyikena paribhogena paribhuñjitabbaṁ, na ajjhoharitabbaṁ,

padīpe vā kāḷavaṇṇe vā upanetabbaṁ,

aññena bhikkhunā kāyikena paribhogena paribhuñjitabbaṁ, na ajjhoharitabbaṁ.

Sattāhānatikkante atikkantasaññī, āpatti dukkaṭassa.

Sattāhānatikkante vematiko, āpatti dukkaṭassa.