上座部律藏犍度（巴利原文）

Theravāda Vinayapiṭaka

Mahāvagga

5. Cammakkhandhaka

1. Soṇakoḷivisavatthu

Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.

Tena kho pana samayena rājā māgadho seniyo bimbisāro asītiyā gāmasahassesu issariyādhipaccaṁ rajjaṁ kāreti.

Tena kho pana samayena campāyaṁ soṇo nāma koḷiviso seṭṭhiputto sukhumālo hoti.

Tassa pādatalesu lomāni jātāni honti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro tāni asīti gāmikasahassāni sannipātāpetvā kenacideva karaṇīyena soṇassa koḷivisassa santike dūtaṁ pāhesi—

“āgacchatu soṇo, icchāmi soṇassa āgatan”ti.

Atha kho soṇassa koḷivisassa mātāpitaro soṇaṁ koḷivisaṁ etadavocuṁ—

“rājā te, tāta soṇa, pāde dakkhitukāmo.

Mā kho tvaṁ, tāta soṇa, yena rājā tena pāde abhippasāreyyāsi.

Rañño purato pallaṅkena nisīda.

Nisinnassa te rājā pāde dakkhissatī”ti.

Atha kho soṇaṁ koḷivisaṁ sivikāya ānesuṁ.

Atha kho soṇo koḷiviso yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ abhivādetvā rañño purato pallaṅkena nisīdi.

Addasā kho rājā māgadho seniyo bimbisāro soṇassa koḷivisassa pādatalesu lomāni jātāni.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro tāni asīti gāmikasahassāni diṭṭhadhammike atthe anusāsitvā uyyojesi—

“tumhe khvattha, bhaṇe, mayā diṭṭhadhammike atthe anusāsitā;

gacchatha, taṁ bhagavantaṁ payirupāsatha;

so no bhagavā samparāyike atthe anusāsissatī”ti.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni yena gijjhakūṭo pabbato tenupasaṅkamiṁsu.

Tena kho pana samayena āyasmā sāgato bhagavato upaṭṭhāko hoti.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni yenāyasmā sāgato tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāgataṁ etadavocuṁ—

“imāni, bhante, asīti gāmikasahassāni idhūpasaṅkantāni bhagavantaṁ dassanāya;

sādhu mayaṁ, bhante, labheyyāma bhagavantaṁ dassanāyā”ti.

“Tena hi tumhe āyasmanto muhuttaṁ idheva tāva hotha, yāvāhaṁ bhagavantaṁ paṭivedemī”ti.

Atha kho āyasmā sāgato tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ purato pekkhamānānaṁ pāṭikāya nimujjitvā bhagavato purato ummujjitvā bhagavantaṁ etadavoca—

“imāni, bhante, asīti gāmikasahassāni idhūpasaṅkantāni bhagavantaṁ dassanāya;

yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

“Tena hi tvaṁ, sāgata, vihārapacchāyāyaṁ āsanaṁ paññapehī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti

kho āyasmā sāgato bhagavato paṭissuṇitvā pīṭhaṁ gahetvā bhagavato purato nimujjitvā tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ purato pekkhamānānaṁ pāṭikāya ummujjitvā vihārapacchāyāyaṁ āsanaṁ paññapeti.

Atha kho bhagavā vihārā nikkhamitvā vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni āyasmantaṁyeva sāgataṁ samannāharanti, no tathā bhagavantaṁ.

Atha kho bhagavā tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ cetasā cetoparivitakkamaññāya āyasmantaṁ sāgataṁ āmantesi—

“tena hi tvaṁ, sāgata, bhiyyoso mattāya uttari manussadhammaṁ iddhipāṭihāriyaṁ dassehī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā sāgato bhagavato paṭissuṇitvā vehāsaṁ abbhuggantvā ākāse antalikkhe caṅkamatipi, tiṭṭhatipi, nisīdatipi, seyyampi kappeti, dhūmāyatipi pajjalatipi, antaradhāyatipi.

Atha kho āyasmā sāgato ākāse antalikkhe anekavihitaṁ uttari manussadhammaṁ iddhipāṭihāriyaṁ dassetvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca—

“satthā me, bhante, bhagavā;

sāvakohamasmi.

Satthā me, bhante, bhagavā;

sāvakohamasmī”ti.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.

Sāvakopi nāma evaṁ mahiddhiko bhavissati, evaṁ mahānubhāvo, aho nūna satthā”ti bhagavantaṁyeva samannāharanti, no tathā āyasmantaṁ sāgataṁ.

Atha kho bhagavā tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ cetasā cetoparivitakkamaññāya anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—

dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.

Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte, muducitte, vinīvaraṇacitte, udaggacitte, pasannacitte, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi—

dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ.

Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;

evamevaṁ tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.

Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ—

“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.

Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya—

‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti;

evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.

Ete mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma.

Dhammañca, bhikkhusaṅghañca.

Upāsake no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupete saraṇaṁ gate”ti.

1.1. Soṇassapabbajjā

Atha kho soṇassa koḷivisassa etadahosi—

“yathā yathā kho ahaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ;

yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan”ti.

Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.

Atha kho soṇo koḷiviso acirapakkantesu tesu asītiyā gāmikasahassesu yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho soṇo koḷiviso bhagavantaṁ etadavoca—

“yathā yathāhaṁ, bhante, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.

Icchāmahaṁ, bhante, kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajituṁ.

Pabbājetu maṁ, bhante, bhagavā”ti.

Alattha kho soṇo koḷiviso bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.

Acirupasampanno ca panāyasmā soṇo sītavane viharati.

Tassa accāraddhavīriyassa caṅkamato pādā bhijjiṁsu.

Caṅkamo lohitena phuṭo hoti, seyyathāpi gavāghātanaṁ.

Atha kho āyasmato soṇassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi—

“ye kho keci bhagavato sāvakā āraddhavīriyā viharanti, ahaṁ tesaṁ aññataro.

Atha ca pana me nānupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.

Saṁvijjanti kho pana me kule bhogā;

sakkā bhoge ca bhuñjituṁ, puññāni ca kātuṁ.

Yannūnāhaṁ hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjeyyaṁ, puññāni ca kareyyan”ti.

Atha kho bhagavā āyasmato soṇassa cetasā cetoparivitakkamaññāya—

seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—gijjhakūṭe pabbate antarahito sītavane pāturahosi.

Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto yenāyasmato soṇassa caṅkamo tenupasaṅkami.

Addasā kho bhagavā āyasmato soṇassa caṅkamaṁ lohitena phuṭaṁ, disvāna bhikkhū āmantesi—

“kassa nvāyaṁ, bhikkhave, caṅkamo lohitena phuṭo, seyyathāpi gavāghātanan”ti?

“Āyasmato, bhante, soṇassa accāraddhavīriyassa caṅkamato pādā bhijjiṁsu.

Tassāyaṁ caṅkamo lohitena phuṭo, seyyathāpi gavāghātanan”ti.

Atha kho bhagavā yenāyasmato soṇassa vihāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

Āyasmāpi kho soṇo bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ soṇaṁ bhagavā etadavoca—

“nanu te, soṇa, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi—

‘ye kho keci bhagavato sāvakā āraddhavīriyā viharanti, ahaṁ tesaṁ aññataro.

Atha ca pana me nānupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.

Saṁvijjanti kho pana me kule bhogā;

sakkā bhoge ca bhuñjituṁ, puññāni ca kātuṁ.

Yannūnāhaṁ hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjeyyaṁ, puññāni ca kareyyan’”ti?

“Evaṁ, bhante”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, soṇa, kusalo tvaṁ pubbe agārikabhūto vīṇāya tantissare”ti?

“Evaṁ, bhante”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, soṇa, yadā te vīṇāya tantiyo accāyatā honti, api nu te vīṇā tasmiṁ samaye saravatī vā hoti, kammaññā vā”ti?

“No hetaṁ, bhante”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, soṇa, yadā te vīṇāya tantiyo atisithilā honti, api nu te vīṇā tasmiṁ samaye saravatī vā hoti, kammaññā vā”ti?

“No hetaṁ, bhante”ti.

“Taṁ kiṁ maññasi, soṇa, yadā te vīṇāya tantiyo neva accāyatā honti nātisithilā, same guṇe patiṭṭhitā, api nu te vīṇā tasmiṁ samaye saravatī vā hoti, kammaññā vā”ti?

“Evaṁ, bhante”ti.

“Evameva kho, soṇa, accāraddhavīriyaṁ uddhaccāya saṁvattati, atilīnavīriyaṁ kosajjāya saṁvattati.

Tasmātiha tvaṁ, soṇa, vīriyasamataṁ adhiṭṭhaha, indriyānañca samataṁ paṭivijjha, tattha ca nimittaṁ gaṇhāhī”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā soṇo bhagavato paccassosi.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ soṇaṁ iminā ovādena ovaditvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—sītavane āyasmato soṇassa sammukhe antarahito gijjhakūṭe pabbate pāturahosi.

Atha kho āyasmā soṇo aparena samayena vīriyasamataṁ adhiṭṭhāsi, indriyānañca samataṁ paṭivijjhi, tattha ca nimittaṁ aggahesi.

Atha kho āyasmā soṇo, eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto, na cirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abhiññāsi.

Aññataro ca panāyasmā soṇo arahataṁ ahosi.

Atha kho āyasmato soṇassa arahattappattassa etadahosi—

“yannūnāhaṁ bhagavato santike aññaṁ byākareyyan”ti.

Atha kho āyasmā soṇo yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā soṇo bhagavantaṁ etadavoca—

“yo so, bhante, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṁyojano sammadaññāvimutto, so chaṭṭhānāni adhimutto hoti—