相应部第 54 相应

Saṁyutta Nikāya 54.8

1. Ekadhammavagga

Padīpopamasutta

“Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, bhāvito bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso.

Kathaṁ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṁ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso?

Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.

So satova assasati, satova passasati.

Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti …pe…

‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.

Evaṁ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṁ bahulīkato mahapphalo hoti mahānisaṁso.

Ahampi sudaṁ, bhikkhave, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno iminā vihārena bahulaṁ viharāmi.

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, iminā vihārena bahulaṁ viharato neva kāyo kilamati na cakkhūni;

anupādāya ca me āsavehi cittaṁ vimucci.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘neva me kāyo kilameyya na cakkhūni, anupādāya ca me āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘ye me gehasitā sarasaṅkappā te pahīyeyyun’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘paṭikūle ca appaṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘appaṭikūlañca paṭikūlañca tadubhayaṁ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṁ sato sampajāno’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihareyyaṁ sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeyyaṁ, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—upekkhako satimā sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma anantaṁ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Tasmātiha, bhikkhave, bhikkhu cepi ākaṅkheyya:

‘sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja vihareyyan’ti,

ayameva ānāpānassatisamādhi sādhukaṁ manasi kātabbo.

Evaṁ bhāvite kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhimhi evaṁ bahulīkate, sukhañce vedanaṁ vedayati, sā ‘aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti;

dukkhañce vedanaṁ vedayati, sā ‘aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti;

adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati, ‘sā aniccā’ti pajānāti, ‘anajjhositā’ti pajānāti, ‘anabhinanditā’ti pajānāti.

Sukhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati;

dukkhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati;

adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati.

So kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti,

‘kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānāti.

Seyyathāpi, bhikkhave, telañca paṭicca, vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya,

tasseva telassa ca vaṭṭiyā ca pariyādānā anāhāro nibbāyeyya;

evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti,

‘kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī”ti.

Aṭṭhamaṁ.