长部第 21 经

Dīgha Nikāya 21

Sakkapañhasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

Tena kho pana samayena sakkassa devānamindassa ussukkaṁ udapādi bhagavantaṁ dassanāya.

Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:

“kahaṁ nu kho bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?

Addasā kho sakko devānamindo bhagavantaṁ magadhesu viharantaṁ pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

Disvāna deve tāvatiṁse āmantesi:

“ayaṁ, mārisā, bhagavā magadhesu viharati, pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

Yadi pana, mārisā, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?

“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho devā tāvatiṁsā sakkassa devānamindassa paccassosuṁ.

Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

“ayaṁ, tāta pañcasikha, bhagavā magadhesu viharati pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate indasālaguhāyaṁ.

Yadi pana, tāta pañcasikha, mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti?

“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya sakkassa devānamindassa anucariyaṁ upāgami.

Atha kho sakko devānamindo devehi tāvatiṁsehi parivuto pañcasikhena gandhabbadevaputtena purakkhato—

seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—devesu tāvatiṁsesu antarahito magadhesu pācīnato rājagahassa ambasaṇḍā nāma brāhmaṇagāmo, tassuttarato vediyake pabbate paccuṭṭhāsi.

Tena kho pana samayena vediyako pabbato atiriva obhāsajāto hoti ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.

Apissudaṁ parito gāmesu manussā evamāhaṁsu:

“ādittassu nāmajja vediyako pabbato jhāyatisu nāmajja vediyako pabbato jalatisu. Nāmajja vediyako pabbato.

Kiṁsu nāmajja vediyako pabbato atiriva obhāsajāto ambasaṇḍā ca brāhmaṇagāmo”ti;

saṁviggā lomahaṭṭhajātā ahesuṁ.

Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

“durupasaṅkamā kho, tāta pañcasikha, tathāgatā mādisena, jhāyī jhānaratā, tadantaraṁ paṭisallīnā.

Yadi pana tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ paṭhamaṁ pasādeyyāsi, tayā, tāta, paṭhamaṁ pasāditaṁ pacchā mayaṁ taṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyāma arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.

“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena indasālaguhā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā:

“ettāvatā me bhagavā neva atidūre bhavissati nāccāsanne, saddañca me sossatī”ti—

ekamantaṁ aṭṭhāsi.

1. Pañcasikhagītagāthā

Ekamantaṁ ṭhito kho pañcasikho gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesi, imā ca gāthā abhāsi buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā:

“Vande te pitaraṁ bhadde,

timbaruṁ sūriyavacchase;

Yena jātāsi kalyāṇī,

ānandajananī mama.

Vātova sedataṁ kanto,

pānīyaṁva pipāsato;

Aṅgīrasi piyāmesi,

dhammo arahatāmiva.

Āturasseva bhesajjaṁ,

bhojanaṁva jighacchato;

Parinibbāpaya maṁ bhadde,

jalantamiva vārinā.

Sītodakaṁ pokkharaṇiṁ,

yuttaṁ kiñjakkhareṇunā;

Nāgo ghammābhitattova,

ogāhe te thanūdaraṁ.

Accaṅkusova nāgova,

jitaṁ me tuttatomaraṁ;

Kāraṇaṁ nappajānāmi,

sammatto lakkhaṇūruyā.

Tayi gedhitacittosmi,

cittaṁ vipariṇāmitaṁ;

Paṭigantuṁ na sakkomi,

vaṅkaghastova ambujo.

Vāmūru saja maṁ bhadde,

saja maṁ mandalocane;

Palissaja maṁ kalyāṇi,

etaṁ me abhipatthitaṁ.

Appako vata me santo,

kāmo vellitakesiyā;

Anekabhāvo samuppādi,

arahanteva dakkhiṇā.

Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ,

arahantesu tādisu;

Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi,

tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ,

asmiṁ pathavimaṇḍale;

Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi,

tayā saddhiṁ vipaccataṁ.

Sakyaputtova jhānena,

ekodi nipako sato;

Amataṁ muni jigīsāno,

tamahaṁ sūriyavacchase.

Yathāpi muni nandeyya,

patvā sambodhimuttamaṁ;

Evaṁ nandeyyaṁ kalyāṇi,

missībhāvaṁ gato tayā.

Sakko ce me varaṁ dajjā,

tāvatiṁsānamissaro;

Tāhaṁ bhadde vareyyāhe,

evaṁ kāmo daḷho mama.

Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ,

pitaraṁ te sumedhase;

Vandamāno namassāmi,

yassāsetādisī pajā”ti.

Evaṁ vutte, bhagavā pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ etadavoca:

“saṁsandati kho te, pañcasikha, tantissaro gītassarena, gītassaro ca tantissarena;

na ca pana te, pañcasikha, tantissaro gītassaraṁ ativattati, gītassaro ca tantissaraṁ.

Kadā saṁyūḷhā pana te, pañcasikha, imā gāthā buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā”ti?

“Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.

Tena kho panāhaṁ, bhante, samayena bhaddā nāma sūriyavacchasā timbaruno gandhabbarañño dhītā, tamabhikaṅkhāmi.

Sā kho pana, bhante, bhaginī parakāminī hoti;

sikhaṇḍī nāma mātalissa saṅgāhakassa putto, tamabhikaṅkhati.

Yato kho ahaṁ, bhante, taṁ bhaginiṁ nālatthaṁ kenaci pariyāyena.

Athāhaṁ beluvapaṇḍuvīṇaṁ ādāya yena timbaruno gandhabbarañño nivesanaṁ tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā beluvapaṇḍuvīṇaṁ assāvesiṁ, imā ca gāthā abhāsiṁ buddhūpasañhitā dhammūpasañhitā saṅghūpasañhitā arahantūpasañhitā kāmūpasañhitā—

Vande te pitaraṁ bhadde,

timbaruṁ sūriyavacchase;

Yena jātāsi kalyāṇī,

ānandajananī mama.

…pe…

Sālaṁva na ciraṁ phullaṁ,

pitaraṁ te sumedhase;

Vandamāno namassāmi,

yassāsetādisī pajāti.

Evaṁ vutte, bhante, bhaddā sūriyavacchasā maṁ etadavoca:

‘na kho me, mārisa, so bhagavā sammukhā diṭṭho, api ca sutoyeva me so bhagavā devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sudhammāyaṁ sabhāyaṁ upanaccantiyā.

Yato kho tvaṁ, mārisa, taṁ bhagavantaṁ kittesi, hotu no ajja samāgamo’ti.

Soyeva no, bhante, tassā bhaginiyā saddhiṁ samāgamo ahosi.

Na ca dāni tato pacchā”ti.

2. Sakkūpasaṅkama

Atha kho sakkassa devānamindassa etadahosi:

“paṭisammodati pañcasikho gandhabbadevaputto bhagavatā, bhagavā ca pañcasikhenā”ti.

Atha kho sakko devānamindo pañcasikhaṁ gandhabbadevaputtaṁ āmantesi:

“abhivādehi me tvaṁ, tāta pañcasikha, bhagavantaṁ:

‘sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.

“Evaṁ, bhaddantavā”ti kho pañcasikho gandhabbadevaputto sakkassa devānamindassa paṭissutvā bhagavantaṁ abhivādeti:

“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.

“Evaṁ sukhī hotu, pañcasikha, sakko devānamindo sāmacco saparijano;