长部第 21 经

sukhakāmā hi devā manussā asurā nāgā gandhabbā ye caññe santi puthukāyā”ti.

Evañca pana tathāgatā evarūpe mahesakkhe yakkhe abhivadanti.

Abhivadito sakko devānamindo bhagavato indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Devāpi tāvatiṁsā indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.

Pañcasikhopi gandhabbadevaputto indasālaguhaṁ pavisitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi.

Tena kho pana samayena indasālaguhā visamā santī samā samapādi, sambādhā santī urundā samapādi, andhakāro guhāyaṁ antaradhāyi, āloko udapādi yathā taṁ devānaṁ devānubhāvena.

Atha kho bhagavā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:

“acchariyamidaṁ āyasmato kosiyassa, abbhutamidaṁ āyasmato kosiyassa tāva bahukiccassa bahukaraṇīyassa yadidaṁ idhāgamanan”ti.

“Cirapaṭikāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamitukāmo; api ca devānaṁ tāvatiṁsānaṁ kehici kehici kiccakaraṇīyehi byāvaṭo; evāhaṁ nāsakkhiṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamituṁ.

Ekamidaṁ, bhante, samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati salaḷāgārake.

Atha khvāhaṁ, bhante, sāvatthiṁ agamāsiṁ bhagavantaṁ dassanāya.

Tena kho pana, bhante, samayena bhagavā aññatarena samādhinā nisinno hoti, bhūjati ca nāma vessavaṇassa mahārājassa paricārikā bhagavantaṁ paccupaṭṭhitā hoti, pañjalikā namassamānā tiṭṭhati.

Atha khvāhaṁ, bhante, bhūjatiṁ etadavocaṁ:

‘abhivādehi me tvaṁ, bhagini, bhagavantaṁ:

“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.

Evaṁ vutte, bhante, sā bhūjati maṁ etadavoca:

‘akālo kho, mārisa, bhagavantaṁ dassanāya;

paṭisallīno bhagavā’ti.

‘Tena hi, bhagini, yadā bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhito hoti, atha mama vacanena bhagavantaṁ abhivādehi:

“sakko, bhante, devānamindo sāmacco saparijano bhagavato pāde sirasā vandatī”’ti.

Kacci me sā, bhante, bhaginī bhagavantaṁ abhivādesi?

Sarati bhagavā tassā bhaginiyā vacanan”ti?

“Abhivādesi maṁ sā, devānaminda, bhaginī, sarāmahaṁ tassā bhaginiyā vacanaṁ.

Api cāhaṁ āyasmato nemisaddena tamhā samādhimhā vuṭṭhito”ti.

“Ye te, bhante, devā amhehi paṭhamataraṁ tāvatiṁsakāyaṁ upapannā, tesaṁ me sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:

‘yadā tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyā’ti.

Taṁ me idaṁ, bhante, sakkhidiṭṭhaṁ yato tathāgato loke uppanno arahaṁ sammāsambuddho, dibbā kāyā paripūrenti, hāyanti asurakāyāti.

2.1. Gopakavatthu

Idheva, bhante, kapilavatthusmiṁ gopikā nāma sakyadhītā ahosi buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī.

Sā itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā.

Devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ amhākaṁ puttattaṁ ajjhupagatā.

Tatrapi naṁ evaṁ jānanti:

‘gopako devaputto, gopako devaputto’ti.

Aññepi, bhante, tayo bhikkhū bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.

Te pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārayamānā amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgacchanti amhākaṁ pāricariyaṁ.

Te amhākaṁ upaṭṭhānaṁ āgate amhākaṁ pāricariyaṁ gopako devaputto paṭicodesi:

‘kutomukhā nāma tumhe, mārisā, tassa bhagavato dhammaṁ assuttha—

ahañhi nāma itthikā samānā buddhe pasannā dhamme pasannā saṅghe pasannā sīlesu paripūrakārinī itthittaṁ virājetvā purisattaṁ bhāvetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā, devānaṁ tāvatiṁsānaṁ sahabyataṁ sakkassa devānamindassa puttattaṁ ajjhupagatā.

Idhāpi maṁ evaṁ jānanti:

“gopako devaputto gopako devaputto”ti.

Tumhe pana, mārisā, bhagavati brahmacariyaṁ caritvā hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapannā.

Duddiṭṭharūpaṁ vata bho addasāma, ye mayaṁ addasāma sahadhammike hīnaṁ gandhabbakāyaṁ upapanne’ti.

Tesaṁ, bhante, gopakena devaputtena paṭicoditānaṁ dve devā diṭṭheva dhamme satiṁ paṭilabhiṁsu kāyaṁ brahmapurohitaṁ, eko pana devo kāme ajjhāvasi.

‘Upāsikā cakkhumato ahosiṁ,

Nāmampi mayhaṁ ahu “gopikā”ti;

Buddhe ca dhamme ca abhippasannā,

Saṅghañcupaṭṭhāsiṁ pasannacittā.

Tasseva buddhassa sudhammatāya,

Sakkassa puttomhi mahānubhāvo;

Mahājutīko tidivūpapanno,

Jānanti maṁ idhāpi “gopako”ti.

Athaddasaṁ bhikkhavo diṭṭhapubbe,

Gandhabbakāyūpagate vasīne;

Imehi te gotamasāvakāse,

Ye ca mayaṁ pubbe manussabhūtā.

Annena pānena upaṭṭhahimhā,

Pādūpasaṅgayha sake nivesane;

Kutomukhā nāma ime bhavanto,

Buddhassa dhammāni paṭiggahesuṁ.

Paccattaṁ veditabbo hi dhammo,

Sudesito cakkhumatānubuddho;

Ahañhi tumheva upāsamāno,

Sutvāna ariyāna subhāsitāni.

Sakkassa puttomhi mahānubhāvo,

Mahājutīko tidivūpapanno;

Tumhe pana seṭṭhamupāsamānā,

Anuttaraṁ brahmacariyaṁ caritvā.

Hīnaṁ kāyaṁ upapannā bhavanto,

Anānulomā bhavatūpapatti;

Duddiṭṭharūpaṁ vata addasāma,

Sahadhammike hīnakāyūpapanne.

Gandhabbakāyūpagatā bhavanto,

Devānamāgacchatha pāricariyaṁ;

Agāre vasato mayhaṁ,

Imaṁ passa visesataṁ.

Itthī hutvā svajja pumomhi devo,

Dibbehi kāmehi samaṅgibhūto’;

Te coditā gotamasāvakena,

Saṁvegamāpādu samecca gopakaṁ.

‘Handa viyāyāma byāyāma,

Mā no mayaṁ parapessā ahumhā’;

Tesaṁ duve vīriyamārabhiṁsu,

Anussaraṁ gotamasāsanāni.

Idheva cittāni virājayitvā,

Kāmesu ādīnavamaddasaṁsu;

Te kāmasaṁyojanabandhanāni,

Pāpimayogāni duraccayāni.

Nāgova sannāni guṇāni chetvā,

Deve tāvatiṁse atikkamiṁsu;

Saindā devā sapajāpatikā,

Sabbe sudhammāya sabhāyupaviṭṭhā.

Tesaṁ nisinnānaṁ abhikkamiṁsu,

Vīrā virāgā virajaṁ karontā;

Te disvā saṁvegamakāsi vāsavo,

Devābhibhū devagaṇassa majjhe.

‘Imehi te hīnakāyūpapannā,

Deve tāvatiṁse abhikkamanti’;

Saṁvegajātassa vaco nisamma,

So gopako vāsavamajjhabhāsi.

‘Buddho janindatthi manussaloke,

Kāmābhibhū sakyamunīti ñāyati;

Tasseva te puttā satiyā vihīnā,

Coditā mayā te satimajjhalatthuṁ’.

Tiṇṇaṁ tesaṁ āvasinettha eko,

Gandhabbakāyūpagato vasīno;

Dve ca sambodhipathānusārino,

Devepi hīḷenti samāhitattā.

Etādisī dhammappakāsanettha,

Na tattha kiṅkaṅkhati koci sāvako;

Nitiṇṇaoghaṁ vicikicchachinnaṁ,

Buddhaṁ namassāma jinaṁ janindaṁ.

Yaṁ te dhammaṁ idhaññāya,

visesaṁ ajjhagaṁsu te;

Kāyaṁ brahmapurohitaṁ,

duve tesaṁ visesagū.

Tassa dhammassa pattiyā,

āgatamhāsi mārisa;

Katāvakāsā bhagavatā,

pañhaṁ pucchemu mārisā”ti.

Atha kho bhagavato etadahosi: