长部第 21 经

“Cakkhuviññeyyaṁ rūpampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampi.

Sotaviññeyyaṁ saddampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampi.

Ghānaviññeyyaṁ gandhampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampi.

Jivhāviññeyyaṁ rasampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampi.

Kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampi.

Manoviññeyyaṁ dhammampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi—

sevitabbampi, asevitabbampī”ti.

Evaṁ vutte, sakko devānamindo bhagavantaṁ etadavoca:

“Imassa kho ahaṁ, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.

Yathārūpaṁ, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ na sevitabbaṁ.

Yathārūpañca kho, bhante, cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpaṁ cakkhuviññeyyaṁ rūpaṁ sevitabbaṁ.

Yathārūpañca kho, bhante, sotaviññeyyaṁ saddaṁ sevato …pe…

ghānaviññeyyaṁ gandhaṁ sevato …

jivhāviññeyyaṁ rasaṁ sevato …

kāyaviññeyyaṁ phoṭṭhabbaṁ sevato …

manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo na sevitabbo.

Yathārūpañca kho, bhante, manoviññeyyaṁ dhammaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhanti, evarūpo manoviññeyyo dhammo sevitabbo.

Imassa kho me, bhante, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānato

tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttari pañhaṁ apucchi:

“Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?

“Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.

“Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti?

“Anekadhātu nānādhātu kho, devānaminda, loko.

Tasmiṁ anekadhātunānādhātusmiṁ loke yaṁ yadeva sattā dhātuṁ abhinivisanti, taṁ tadeva thāmasā parāmāsā abhinivissa voharanti:

‘idameva saccaṁ moghamaññan’ti.

Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā ekantavādā ekantasīlā ekantachandā ekantaajjhosānā”ti.

“Sabbeva nu kho, mārisa, samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?

“Na kho, devānaminda, sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.

“Kasmā pana, mārisa, na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti?

“Ye kho, devānaminda, bhikkhū taṇhāsaṅkhayavimuttā te accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā.

Tasmā na sabbe samaṇabrāhmaṇā accantaniṭṭhā accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosānā”ti.

Itthaṁ bhagavā sakkassa devānamindassa pañhaṁ puṭṭho byākāsi.

Attamano sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinandi anumodi:

“evametaṁ, bhagavā, evametaṁ, sugata.

Tiṇṇā mettha kaṅkhā vigatā kathaṅkathā bhagavato pañhaveyyākaraṇaṁ sutvā”ti.

Itiha sakko devānamindo bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ etadavoca:

“Ejā, bhante, rogo, ejā gaṇḍo, ejā sallaṁ, ejā imaṁ purisaṁ parikaḍḍhati tassa tasseva bhavassa abhinibbattiyā.

Tasmā ayaṁ puriso uccāvacamāpajjati.

Yesāhaṁ, bhante, pañhānaṁ ito bahiddhā aññesu samaṇabrāhmaṇesu okāsakammampi nālatthaṁ, te me bhagavatā byākatā.

Dīgharattānusayitañca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ, tañca bhagavatā abbuḷhan”ti.

“Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti?

“Abhijānāmahaṁ, bhante, ime pañhe aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā”ti.

“Yathā kathaṁ pana te, devānaminda, byākaṁsu? Sace te agaru bhāsassū”ti.

“Na kho me, bhante, garu yatthassa bhagavā nisinno bhagavantarūpo vā”ti.

“Tena hi, devānaminda, bhāsassū”ti.

“Yesvāhaṁ, bhante, maññāmi samaṇabrāhmaṇā āraññikā pantasenāsanāti, tyāhaṁ upasaṅkamitvā ime pañhe pucchāmi, te mayā puṭṭhā na sampāyanti, asampāyantā mamaṁyeva paṭipucchanti:

‘ko nāmo āyasmā’ti?

Tesāhaṁ puṭṭho byākaromi:

‘ahaṁ kho, mārisa, sakko devānamindo’ti.

Te mamaṁyeva uttari paṭipucchanti:

‘kiṁ panāyasmā, devānaminda, kammaṁ katvā imaṁ ṭhānaṁ patto’ti?

Tesāhaṁ yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ desemi.

Te tāvatakeneva attamanā honti:

‘sakko ca no devānamindo diṭṭho, yañca no apucchimhā, tañca no byākāsī’ti.

Te aññadatthu mamaṁyeva sāvakā sampajjanti, na cāhaṁ tesaṁ.

Ahaṁ kho pana, bhante, bhagavato sāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.

2.5. Somanassapaṭilābhakathā

“Abhijānāsi no tvaṁ, devānaminda, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?

“Abhijānāmahaṁ, bhante, ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti.

“Yathā kathaṁ pana tvaṁ, devānaminda, abhijānāsi ito pubbe evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhan”ti?

“Bhūtapubbaṁ, bhante, devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.

Tasmiṁ kho pana, bhante, saṅgāme devā jiniṁsu, asurā parājayiṁsu.

Tassa mayhaṁ, bhante, taṁ saṅgāmaṁ abhivijinitvā vijitasaṅgāmassa etadahosi:

‘yā ceva dāni dibbā ojā yā ca asurā ojā, ubhayametaṁ devā paribhuñjissantī’ti.

So kho pana me, bhante, vedapaṭilābho somanassapaṭilābho sadaṇḍāvacaro sasatthāvacaro na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati.

Yo kho pana me ayaṁ, bhante, bhagavato dhammaṁ sutvā vedapaṭilābho somanassapaṭilābho, so adaṇḍāvacaro asatthāvacaro ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattatī”ti.

“Kiṁ pana tvaṁ, devānaminda, atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedesī”ti?

“Cha kho ahaṁ, bhante, atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Idheva tiṭṭhamānassa,

devabhūtassa me sato;

Punarāyu ca me laddho,

evaṁ jānāhi mārisa.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, paṭhamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Cutāhaṁ diviyā kāyā,

āyuṁ hitvā amānusaṁ;

Amūḷho gabbhamessāmi,

yattha me ramatī mano.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, dutiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Svāhaṁ amūḷhapaññassa,

viharaṁ sāsane rato;

Ñāyena viharissāmi,

sampajāno paṭissato.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, tatiyaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Ñāyena me carato ca,

sambodhi ce bhavissati;

Aññātā viharissāmi,

sveva anto bhavissati.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, catutthaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Cutāhaṁ mānusā kāyā,

āyuṁ hitvāna mānusaṁ;

Puna devo bhavissāmi,

devalokamhi uttamo.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, pañcamaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Te paṇītatarā devā,

akaniṭṭhā yasassino;

Antime vattamānamhi,

so nivāso bhavissati.

Imaṁ kho ahaṁ, bhante, chaṭṭhaṁ atthavasaṁ sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Ime kho ahaṁ, bhante, cha atthavase sampassamāno evarūpaṁ vedapaṭilābhaṁ somanassapaṭilābhaṁ pavedemi.

Apariyositasaṅkappo,

vicikiccho kathaṅkathī;

Vicariṁ dīghamaddhānaṁ,

anvesanto tathāgataṁ.

Yassu maññāmi samaṇe,

pavivittavihārino;

Sambuddhā iti maññāno,

gacchāmi te upāsituṁ.

‘Kathaṁ ārādhanā hoti,

kathaṁ hoti virādhanā’;

Iti puṭṭhā na sampāyanti,

magge paṭipadāsu ca.

Tyassu yadā maṁ jānanti,

sakko devānamāgato;

Tyassu mameva pucchanti,