长部第 23 经

natthi tuyhettha kiñci.

Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.

Evaṁ vutte, sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:

‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi.

Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;

sace kumārikā bhavissati, sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.

Dutiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:

‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;

natthi tuyhettha kiñci.

Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.

Dutiyampi kho sā brāhmaṇī taṁ māṇavakaṁ etadavoca:

‘āgamehi tāva, tāta, yāva vijāyāmi.

Sace kumārako bhavissati, tassapi ekadeso bhavissati;

sace kumārikā bhavissati sāpi te opabhoggā bhavissatī’ti.

Tatiyampi kho so māṇavako mātusapattiṁ etadavoca:

‘yamidaṁ, bhoti, dhanaṁ vā dhaññaṁ vā rajataṁ vā jātarūpaṁ vā, sabbaṁ taṁ mayhaṁ;

natthi tuyhettha kiñci.

Pitu me, bhoti, dāyajjaṁ niyyādehī’ti.

Atha kho sā brāhmaṇī satthaṁ gahetvā ovarakaṁ pavisitvā udaraṁ opādesi:

‘yāva vijāyāmi yadi vā kumārako yadi vā kumārikā’ti.

Sā attānañceva jīvitañca gabbhañca sāpateyyañca vināsesi.

Yathā taṁ bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī, evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto anayabyasanaṁ āpajjissasi ayoniso paralokaṁ gavesanto;

seyyathāpi sā brāhmaṇī bālā abyattā anayabyasanaṁ āpannā ayoniso dāyajjaṁ gavesantī.

Na kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā apakkaṁ paripācenti;

api ca paripākaṁ āgamenti.

Paṇḍitānaṁ attho hi, rājañña, samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ jīvitena.

Yathā yathā kho, rājañña, samaṇabrāhmaṇā sīlavanto kalyāṇadhammā ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti tathā tathā bahuṁ puññaṁ pasavanti, bahujanahitāya ca paṭipajjanti bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.

Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:

‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:

‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;

imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ dethā’ti.

Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva kumbhiyā pakkhipitvā mukhaṁ pidahitvā allena cammena onandhitvā allāya mattikāya bahalāvalepanaṁ karitvā uddhanaṁ āropetvā aggiṁ denti.

Yadā mayaṁ jānāma ‘kālaṅkato so puriso’ti, atha naṁ kumbhiṁ oropetvā ubbhinditvā mukhaṁ vivaritvā saṇikaṁ nillokema:

‘appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.

Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.

Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

2.7. Supinakaupamā

“Tena hi, rājañña, taññevettha paṭipucchissāmi, yathā te khameyya, tathā naṁ byākareyyāsi.

Abhijānāsi no tvaṁ, rājañña, divā seyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti?

“Abhijānāmahaṁ, bho kassapa, divāseyyaṁ upagato supinakaṁ passitā ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan”ti.

“Rakkhanti taṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti?

“Evaṁ, bho kassapa, rakkhanti maṁ tamhi samaye khujjāpi vāmanakāpi velāsikāpi komārikāpī”ti.

“Api nu tā tuyhaṁ jīvaṁ passanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā”ti?

“No hidaṁ, bho kassapa”.

“Tā hi nāma, rājañña, tuyhaṁ jīvantassa jīvantiyo jīvaṁ na passissanti pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.

Kiṁ pana tvaṁ kālaṅkatassa jīvaṁ passissasi pavisantaṁ vā nikkhamantaṁ vā.

Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:

‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…

“atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:

‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;

imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulethā’ti.

Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ jīvantaṁyeva tulāya tuletvā jiyāya anassāsakaṁ māretvā punadeva tulāya tulenti.

Yadā so jīvati, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.

Yadā pana so kālaṅkato hoti tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.

Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

2.8. Santattaayoguḷaupamā

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.

Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.

Seyyathāpi, rājañña, puriso divasaṁ santattaṁ ayoguḷaṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ tulāya tuleyya.

Tamenaṁ aparena samayena sītaṁ nibbutaṁ tulāya tuleyya.

Kadā nu kho so ayoguḷo lahutaro vā hoti mudutaro vā kammaññataro vā, yadā vā āditto sampajjalito sajotibhūto, yadā vā sīto nibbuto”ti?

“Yadā so, bho kassapa, ayoguḷo tejosahagato ca hoti vāyosahagato ca āditto sampajjalito sajotibhūto, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.

Yadā pana so ayoguḷo neva tejosahagato hoti na vāyosahagato sīto nibbuto, tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro cā”ti.

“Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā lahutaro ca hoti mudutaro ca kammaññataro ca.

Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti na usmāsahagato na viññāṇasahagato tadā garutaro ca hoti patthinnataro ca akammaññataro ca.

Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:

‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:

‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī;

imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ anupahacca chaviñca cammañca maṁsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca jīvitā voropetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.

Te me ‘sādhū’ti paṭissutvā taṁ purisaṁ anupahacca chaviñca …pe… jīvitā voropenti.

Yadā so āmato hoti, tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ uttānaṁ nipātetha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.

Te taṁ purisaṁ uttānaṁ nipātenti.

Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imaṁ purisaṁ avakujjaṁ nipātetha …

passena nipātetha …

dutiyena passena nipātetha …

uddhaṁ ṭhapetha …

omuddhakaṁ ṭhapetha …

pāṇinā ākoṭetha …

leḍḍunā ākoṭetha …

daṇḍena ākoṭetha …

satthena ākoṭetha …

odhunātha sandhunātha niddhunātha, appeva nāmassa jīvaṁ nikkhamantaṁ passeyyāmā’ti.

Te taṁ purisaṁ odhunanti sandhunanti niddhunanti.

Nevassa mayaṁ jīvaṁ nikkhamantaṁ passāma.

Tassa tadeva cakkhu hoti te rūpā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.

Tadeva sotaṁ hoti te saddā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.

Tadeva ghānaṁ hoti te gandhā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.

Sāva jivhā hoti te rasā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.

Sveva kāyo hoti te phoṭṭhabbā, tañcāyatanaṁ nappaṭisaṁvedeti.

Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

2.9. Saṅkhadhamaupamā