长部第 23 经

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.

Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro saṅkhadhamo saṅkhaṁ ādāya paccantimaṁ janapadaṁ agamāsi.

So yena aññataro gāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā majjhe gāmassa ṭhito tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ bhūmiyaṁ nikkhipitvā ekamantaṁ nisīdi.

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:

‘ambho kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.

Sannipatitvā taṁ saṅkhadhamaṁ etadavocuṁ:

‘ambho, kassa nu kho eso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.

‘Eso kho, bho, saṅkho nāma yasseso saddo evaṁrajanīyo evaṅkamanīyo evaṁmadanīyo evambandhanīyo evaṁmucchanīyo’ti.

Te taṁ saṅkhaṁ uttānaṁ nipātesuṁ:

‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.

Neva so saṅkho saddamakāsi.

Te taṁ saṅkhaṁ avakujjaṁ nipātesuṁ, passena nipātesuṁ, dutiyena passena nipātesuṁ, uddhaṁ ṭhapesuṁ, omuddhakaṁ ṭhapesuṁ, pāṇinā ākoṭesuṁ, leḍḍunā ākoṭesuṁ, daṇḍena ākoṭesuṁ, satthena ākoṭesuṁ, odhuniṁsu sandhuniṁsu niddhuniṁsu:

‘vadehi, bho saṅkha, vadehi, bho saṅkhā’ti.

Neva so saṅkho saddamakāsi.

Atha kho, rājañña, tassa saṅkhadhamassa etadahosi:

‘yāva bālā ime paccantajanapadā manussā, kathañhi nāma ayoniso saṅkhasaddaṁ gavesissantī’ti.

Tesaṁ pekkhamānānaṁ saṅkhaṁ gahetvā tikkhattuṁ saṅkhaṁ upalāpetvā saṅkhaṁ ādāya pakkāmi.

Atha kho, rājañña, tesaṁ paccantajanapadānaṁ manussānaṁ etadahosi:

‘yadā kira, bho, ayaṁ saṅkho nāma purisasahagato ca hoti vāyāmasahagato ca vāyusahagato ca, tadāyaṁ saṅkho saddaṁ karoti, yadā panāyaṁ saṅkho neva purisasahagato hoti na vāyāmasahagato na vāyusahagato, nāyaṁ saṅkho saddaṁ karotī’ti.

Evameva kho, rājañña, yadāyaṁ kāyo āyusahagato ca hoti usmāsahagato ca viññāṇasahagato ca, tadā abhikkamatipi paṭikkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ passati, sotenapi saddaṁ suṇāti, ghānenapi gandhaṁ ghāyati, jivhāyapi rasaṁ sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ phusati, manasāpi dhammaṁ vijānāti.

Yadā panāyaṁ kāyo neva āyusahagato hoti, na usmāsahagato, na viññāṇasahagato, tadā neva abhikkamati na paṭikkamati na tiṭṭhati na nisīdati na seyyaṁ kappeti, cakkhunāpi rūpaṁ na passati, sotenapi saddaṁ na suṇāti, ghānenapi gandhaṁ na ghāyati, jivhāyapi rasaṁ na sāyati, kāyenapi phoṭṭhabbaṁ na phusati, manasāpi dhammaṁ na vijānāti.

Imināpi kho te, rājañña, pariyāyena evaṁ hotu:

‘itipi atthi paro loko, atthi sattā opapātikā, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho evaṁ me ettha hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

“Atthi pana, rājañña, pariyāyo …pe…

atthi, bho kassapa, pariyāyo …pe…

yathā kathaṁ viya, rājaññā”ti?

“Idha me, bho kassapa, purisā coraṁ āgucāriṁ gahetvā dassenti:

‘ayaṁ te, bhante, coro āgucārī,

imassa yaṁ icchasi, taṁ daṇḍaṁ paṇehī’ti.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imassa purisassa chaviṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.

Te tassa purisassa chaviṁ chindanti.

Nevassa mayaṁ jīvaṁ passāma.

Tyāhaṁ evaṁ vadāmi:

‘tena hi, bho, imassa purisassa cammaṁ chindatha, maṁsaṁ chindatha, nhāruṁ chindatha, aṭṭhiṁ chindatha, aṭṭhimiñjaṁ chindatha, appeva nāmassa jīvaṁ passeyyāmā’ti.

Te tassa purisassa aṭṭhimiñjaṁ chindanti, nevassa mayaṁ jīvaṁ passeyyāma.

Ayampi kho, bho kassapa, pariyāyo, yena me pariyāyena evaṁ hoti:

‘itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko’”ti.

2.10. Aggikajaṭilaupamā

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.

Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, aññataro aggiko jaṭilo araññāyatane paṇṇakuṭiyā sammati.

Atha kho, rājañña, aññataro janapade sattho vuṭṭhāsi.

Atha kho so sattho tassa aggikassa jaṭilassa assamassa sāmantā ekarattiṁ vasitvā pakkāmi.

Atha kho, rājañña, tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:

‘yannūnāhaṁ yena so satthavāso tenupasaṅkameyyaṁ, appeva nāmettha kiñci upakaraṇaṁ adhigaccheyyan’ti.

Atha kho so aggiko jaṭilo kālasseva vuṭṭhāya yena so satthavāso tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā addasa tasmiṁ satthavāse daharaṁ kumāraṁ mandaṁ uttānaseyyakaṁ chaḍḍitaṁ.

Disvānassa etadahosi:

‘na kho me taṁ patirūpaṁ yaṁ me pekkhamānassa manussabhūto kālaṅkareyya;

yannūnāhaṁ imaṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādeyyaṁ poseyyaṁ vaḍḍheyyan’ti.

Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ assamaṁ netvā āpādesi posesi vaḍḍhesi.

Yadā so dārako dasavassuddesiko vā hoti dvādasavassuddesiko vā, atha kho tassa aggikassa jaṭilassa janapade kañcideva karaṇīyaṁ uppajji.

Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ etadavoca:

‘icchāmahaṁ, tāta, janapadaṁ gantuṁ;

aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.

Mā ca te aggi nibbāyi.

Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī’ti.

Atha kho so aggiko jaṭilo taṁ dārakaṁ evaṁ anusāsitvā janapadaṁ agamāsi.

Tassa khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.

Atha kho tassa dārakassa etadahosi:

‘pitā kho maṁ evaṁ avaca:

“aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.

Mā ca te aggi nibbāyi.

Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsī”ti.

Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan’ti.

Atha kho so dārako araṇisahitaṁ vāsiyā tacchi:

‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.

Neva so aggiṁ adhigacchi.

Araṇisahitaṁ dvidhā phālesi, tidhā phālesi, catudhā phālesi, pañcadhā phālesi, dasadhā phālesi, satadhā phālesi, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsi, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesi, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuni:

‘appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan’ti.

Neva so aggiṁ adhigacchi.

Atha kho so aggiko jaṭilo janapade taṁ karaṇīyaṁ tīretvā yena sako assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ dārakaṁ etadavoca:

‘kacci te, tāta, aggi na nibbuto’ti?

‘Idha me, tāta, khiḍḍāpasutassa aggi nibbāyi.

Tassa me etadahosi:

“pitā kho maṁ evaṁ avaca aggiṁ, tāta, paricareyyāsi.

Mā ca te, tāta, aggi nibbāyi.

Sace ca te aggi nibbāyeyya, ayaṁ vāsī imāni kaṭṭhāni idaṁ araṇisahitaṁ, aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyāsīti.

Yannūnāhaṁ aggiṁ nibbattetvā aggiṁ paricareyyan”ti.

Atha khvāhaṁ, tāta, araṇisahitaṁ vāsiyā tacchiṁ:

“appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.

Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchiṁ.

Araṇisahitaṁ dvidhā phālesiṁ, tidhā phālesiṁ, catudhā phālesiṁ, pañcadhā phālesiṁ, dasadhā phālesiṁ, satadhā phālesiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ akāsiṁ, sakalikaṁ sakalikaṁ karitvā udukkhale koṭṭesiṁ, udukkhale koṭṭetvā mahāvāte opuniṁ:

“appeva nāma aggiṁ adhigaccheyyan”ti.

Nevāhaṁ aggiṁ adhigacchin’ti.

Atha kho tassa aggikassa jaṭilassa etadahosi:

‘yāva bālo ayaṁ dārako abyatto, kathañhi nāma ayoniso aggiṁ gavesissatī’ti.

Tassa pekkhamānassa araṇisahitaṁ gahetvā aggiṁ nibbattetvā taṁ dārakaṁ etadavoca:

‘evaṁ kho, tāta, aggi nibbattetabbo.

Na tveva yathā tvaṁ bālo abyatto ayoniso aggiṁ gavesī’ti.

Evameva kho tvaṁ, rājañña, bālo abyatto ayoniso paralokaṁ gavesissasi.

Paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ; paṭinissajjetaṁ, rājañña, pāpakaṁ diṭṭhigataṁ.

Mā te ahosi dīgharattaṁ ahitāya dukkhāyā”ti.

“Kiñcāpi bhavaṁ kassapo evamāha, atha kho nevāhaṁ sakkomi idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjituṁ.

Rājāpi maṁ pasenadi kosalo jānāti tirorājānopi:

‘pāyāsi rājañño evaṁvādī evaṁdiṭṭhī:

“itipi natthi paro loko, natthi sattā opapātikā, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko”’ti.

Sacāhaṁ, bho kassapa, idaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ paṭinissajjissāmi, bhavissanti me vattāro:

‘yāva bālo pāyāsi rājañño abyatto duggahitagāhī’ti.

Kopenapi naṁ harissāmi, makkhenapi naṁ harissāmi, palāsenapi naṁ harissāmī”ti.

2.11. Dvesatthavāhaupamā

“Tena hi, rājañña, upamaṁ te karissāmi.

Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.

Bhūtapubbaṁ, rājañña, mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ puratthimā janapadā pacchimaṁ janapadaṁ agamāsi.

So yena yena gacchi, khippaṁyeva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.

Tasmiṁ kho pana satthe dve satthavāhā ahesuṁ eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ, eko pañcannaṁ sakaṭasatānaṁ.

Atha kho tesaṁ satthavāhānaṁ etadahosi:

‘ayaṁ kho mahāsakaṭasattho sakaṭasahassaṁ;

te mayaṁ yena yena gacchāma, khippameva pariyādiyati tiṇakaṭṭhodakaṁ haritakapaṇṇaṁ.

Yannūna mayaṁ imaṁ satthaṁ dvidhā vibhajeyyāma—

ekato pañca sakaṭasatāni ekato pañca sakaṭasatānī’ti.

Te taṁ satthaṁ dvidhā vibhajiṁsu ekato pañca sakaṭasatāni, ekato pañca sakaṭasatāni.

Eko satthavāho bahuṁ tiṇañca kaṭṭhañca udakañca āropetvā satthaṁ payāpesi.

Dvīhatīhapayāto kho pana so sattho addasa purisaṁ kāḷaṁ lohitakkhaṁ sannaddhakalāpaṁ kumudamāliṁ allavatthaṁ allakesaṁ kaddamamakkhitehi cakkehi bhadrena rathena paṭipathaṁ āgacchantaṁ, disvā etadavoca:

‘kuto, bho, āgacchasī’ti?

‘Amukamhā janapadā’ti.

‘Kuhiṁ gamissasī’ti?