上座部律藏犍度（巴利原文）

Puna caparaṁ, bhante, gamiko bhikkhu attano bhattaṁ pariyesamāno satthā vā vihāyissati, yattha vā vāsaṁ gantukāmo bhavissati tattha vikāle upagacchissati, kilanto addhānaṁ gamissati.

So me gamikabhattaṁ bhuñjitvā satthā na vihāyissati, yattha vāsaṁ gantukāmo bhavissati tattha kāle upagacchissati, akilanto addhānaṁ gamissati.

Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gamikabhattaṁ dātuṁ.

Puna caparaṁ, bhante, gilānassa bhikkhuno sappāyāni bhojanāni alabhantassa ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā vā bhavissati.

Tassa me gilānabhattaṁ bhuttassa ābādho na abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā na bhavissati.

Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānabhattaṁ dātuṁ.

Puna caparaṁ, bhante, gilānupaṭṭhāko bhikkhu attano bhattaṁ pariyesamāno gilānassa ussūre bhattaṁ nīharissati, bhattacchedaṁ karissati.

So me gilānupaṭṭhākabhattaṁ bhuñjitvā gilānassa kālena bhattaṁ nīharissati, bhattacchedaṁ na karissati.

Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānupaṭṭhākabhattaṁ dātuṁ.

Puna caparaṁ, bhante, gilānassa bhikkhuno sappāyāni bhesajjāni alabhantassa ābādho vā abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā vā bhavissati.

Tassa me gilānabhesajjaṁ paribhuttassa ābādho na abhivaḍḍhissati, kālaṅkiriyā na bhavissati.

Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ gilānabhesajjaṁ dātuṁ.

Puna caparaṁ, bhante, bhagavatā andhakavinde dasānisaṁse sampassamānena yāgu anuññātā.

Tyāhaṁ, bhante, ānisaṁse sampassamānā icchāmi saṅghassa yāvajīvaṁ dhuvayāguṁ dātuṁ.

Idha, bhante, bhikkhuniyo aciravatiyā nadiyā vesiyāhi saddhiṁ naggā ekatitthe nahāyanti.

Tā, bhante, vesiyā bhikkhuniyo uppaṇḍesuṁ—

‘kiṁ nu kho nāma tumhākaṁ, ayye, daharānaṁ brahmacariyaṁ ciṇṇena, nanu nāma kāmā paribhuñjitabbā;

yadā jiṇṇā bhavissatha tadā brahmacariyaṁ carissatha.

Evaṁ tumhākaṁ ubho atthā pariggahitā bhavissantī’ti.

Tā, bhante, bhikkhuniyo vesiyāhi uppaṇḍiyamānā maṅkū ahesuṁ.

Asuci, bhante, mātugāmassa naggiyaṁ jegucchaṁ paṭikūlaṁ.

Imāhaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamānā icchāmi bhikkhunisaṅghassa yāvajīvaṁ udakasāṭikaṁ dātun”ti.

“Kiṁ pana tvaṁ, visākhe, ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasī”ti?

“Idha, bhante, disāsu vassaṁvuṭṭhā bhikkhū sāvatthiṁ āgacchissanti bhagavantaṁ dassanāya.

Te bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchissanti—

‘itthannāmo, bhante, bhikkhu kālaṅkato, tassa kā gati ko abhisamparāyo’ti?

Taṁ bhagavā byākarissati sotāpattiphale vā sakadāgāmiphale vā anāgāmiphale vā arahatte vā.

Tyāhaṁ upasaṅkamitvā pucchissāmi—

‘āgatapubbā nu kho, bhante, tena ayyena sāvatthī’ti?

Sace me vakkhanti—

‘āgatapubbā tena bhikkhunā sāvatthī’ti niṭṭhamettha gacchissāmi—

‘nissaṁsayaṁ me paribhuttaṁ tena ayyena vassikasāṭikā vā āgantukabhattaṁ vā gamikabhattaṁ vā gilānabhattaṁ vā gilānupaṭṭhākabhattaṁ vā gilānabhesajjaṁ vā dhuvayāgu vā’ti.

Tassā me tadanussarantiyā pāmujjaṁ jāyissati, pamuditāya pīti jāyissati, pītimanāya kāyo passambhissati, passaddhakāyā sukhaṁ vediyissāmi, sukhiniyā cittaṁ samādhiyissati.

Sā me bhavissati indriyabhāvanā balabhāvanā bojjhaṅgabhāvanā.

Imāhaṁ, bhante, ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācāmī”ti.

“Sādhu sādhu, visākhe;

sādhu kho tvaṁ, visākhe, imaṁ ānisaṁsaṁ sampassamānā tathāgataṁ aṭṭha varāni yācasi.

Anujānāmi te, visākhe, aṭṭha varānī”ti.

Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ imāhi gāthāhi anumodi—

“Yā annapānaṁ dadatippamoditā,

Sīlūpapannā sugatassa sāvikā;

Dadāti dānaṁ abhibhuyya maccharaṁ,

Sovaggikaṁ sokanudaṁ sukhāvahaṁ.

Dibbaṁ sā labhate āyuṁ,

Āgamma maggaṁ virajaṁ anaṅgaṇaṁ;

Sā puññakāmā sukhinī anāmayā,

Saggamhi kāyamhi ciraṁ pamodatī”ti.

Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭikaṁ, āgantukabhattaṁ, gamikabhattaṁ, gilānabhattaṁ, gilānupaṭṭhākabhattaṁ, gilānabhesajjaṁ, dhuvayāguṁ, bhikkhunisaṅghassa udakasāṭikan”ti.

Visākhābhāṇavāro niṭṭhito.

19. Nisīdanādianujānana

Tena kho pana samayena bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti.

Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati, senāsanaṁ asucinā makkhiyati.

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto addasa senāsanaṁ asucinā makkhitaṁ, disvāna āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“kiṁ etaṁ, ānanda, senāsanaṁ makkhitan”ti?

“Etarahi, bhante, bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti.

Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati;

tayidaṁ, bhagavā, senāsanaṁ asucinā makkhitan”ti.

“Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda.

Muccati hi, ānanda, muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci.

Ye te, ānanda, bhikkhū upaṭṭhitassatī sampajānā niddaṁ okkamanti, tesaṁ asuci na muccati.

Yepi te, ānanda, puthujjanā kāmesu vītarāgā, tesampi asuci na muccati.

Aṭṭhānametaṁ, ānanda, anavakāso yaṁ arahato asuci mucceyyā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“idhāhaṁ, bhikkhave, ānandena pacchāsamaṇena senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto addasaṁ senāsanaṁ asucinā makkhitaṁ, disvāna ānandaṁ āmantesiṁ—

‘kiṁ etaṁ, ānanda, senāsanaṁ makkhitan’ti?

‘Etarahi, bhante, bhikkhū paṇītāni bhojanāni bhuñjitvā muṭṭhassatī asampajānā niddaṁ okkamanti.

Tesaṁ muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci muccati;

tayidaṁ, bhagavā, senāsanaṁ asucinā makkhitan’ti.

‘Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda, muccati hi, ānanda, muṭṭhassatīnaṁ asampajānānaṁ niddaṁ okkamantānaṁ supinantena asuci.

Ye te, ānanda, bhikkhū upaṭṭhitassatī sampajānā niddaṁ okkamanti, tesaṁ asuci na muccati.

Yepi te, ānanda, puthujjanā kāmesu vītarāgā tesampi asuci na muccati.

Aṭṭhānametaṁ, ānanda, anavakāso yaṁ arahato asuci mucceyyā’ti.

Pañcime, bhikkhave, ādīnavā muṭṭhassatissa asampajānassa niddaṁ okkamato—

dukkhaṁ supati, dukkhaṁ paṭibujjhati, pāpakaṁ supinaṁ passati, devatā na rakkhanti, asuci muccati.

Ime kho, bhikkhave, pañca ādīnavā muṭṭhassatissa asampajānassa niddaṁ okkamato.

Pañcime, bhikkhave, ānisaṁsā upaṭṭhitassatissa sampajānassa niddaṁ okkamato—

sukhaṁ supati, sukhaṁ paṭibujjhati, na pāpakaṁ supinaṁ passati, devatā rakkhanti, asuci na muccati.

Ime kho, bhikkhave, pañca ānisaṁsā upaṭṭhitassatissa sampajānassa niddaṁ okkamato.

Anujānāmi, bhikkhave, kāyaguttiyā cīvaraguttiyā senāsanaguttiyā nisīdanan”ti.

Tena kho pana samayena atikhuddakaṁ nisīdanaṁ na sabbaṁ senāsanaṁ saṅgopeti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, yāvamahantaṁ paccattharaṇaṁ ākaṅkhati tāvamahantaṁ paccattharaṇaṁ kātun”ti.

Tena kho pana samayena āyasmato ānandassa upajjhāyassa āyasmato belaṭṭhasīsassa thullakacchābādho hoti.

Tassa lasikāya cīvarāni kāye lagganti.

Tāni bhikkhū udakena temetvā temetvā apakaḍḍhanti.

Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni udakena temetvā temetvā apakaḍḍhante, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca—

“kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti?

“Imassa, bhante, āyasmato thullakacchābādho.

Lasikāya cīvarāni kāye lagganti.

Tāni mayaṁ udakena temetvā temetvā apakaḍḍhāmā”ti.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho kaṇḍuppaṭicchādin”ti.

Atha kho visākhā migāramātā mukhapuñchanacoḷaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnā kho visākhā migāramātā bhagavantaṁ etadavoca—

“paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

Paṭiggahesi bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ.

Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

Atha kho visākhā migāramātā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“anujānāmi, bhikkhave, mukhapuñchanacoḷakan”ti.

Tena kho pana samayena rojo mallo āyasmato ānandassa sahāyo hoti.

Rojassa mallassa khomapilotikā āyasmato ānandassa hatthe nikkhittā hoti.

Āyasmato ca ānandassa khomapilotikāya attho hoti.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṁ gahetuṁ—

sandiṭṭho ca hoti, sambhatto ca, ālapito ca, jīvati ca, jānāti ca—gahite me attamano bhavissatīti.

Anujānāmi, bhikkhave, imehi pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṁ gahetun”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhūnaṁ paripuṇṇaṁ hoti ticīvaraṁ.

Attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi.

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, parikkhāracoḷakan”ti.

20. Pacchimavikappanupagacīvarādikathā

Atha kho bhikkhūnaṁ etadahosi—

“yāni tāni bhagavatā anuññātāni ticīvaranti vā vassikasāṭikāti vā nisīdananti vā paccattharaṇanti vā kaṇḍuppaṭicchādīti vā mukhapuñchanacoḷanti vā parikkhāracoḷanti vā, sabbāni tāni adhiṭṭhātabbāni nu kho, udāhu vikappetabbānī”ti?

Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.

“Anujānāmi, bhikkhave, ticīvaraṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ;

vassikasāṭikaṁ vassānaṁ cātumāsaṁ adhiṭṭhātuṁ, tato paraṁ vikappetuṁ;

nisīdanaṁ adhiṭṭhātuṁ na vikappetuṁ;