增支部第 6 集

Aṅguttara Nikāya 6.43

5. Dhammikavagga

Nāgasutta

Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṁ piṇḍāya pāvisi.

Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

“āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami.

Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

“āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitun”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.

Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.

Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa seto nāma nāgo mahātūriyatāḷitavāditena pubbakoṭṭhakā paccuttarati.

Apissu taṁ jano disvā evamāha:

“abhirūpo vata bho rañño nāgo; dassanīyo vata bho rañño nāgo; pāsādiko vata, bho, rañño nāgo, kāyupapanno vata bho rañño nāgo”ti.

Evaṁ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:

“hatthimeva nu kho, bhante, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:

‘nāgo vata bho nāgo’ti, udāhu aññampi kañci mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha: ‘nāgo vata bho nāgo’”ti?

“Hatthimpi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:

‘nāgo vata bho nāgo’ti.

Assampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…

goṇampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…

uragampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…

rukkhampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…

manussampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:

‘nāgo vata, bho, nāgo’ti.

Api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṁ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṁ ‘nāgo’ti brūmī”ti.

“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.

Yāva subhāsitañcidaṁ, bhante, bhagavatā—

api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṁ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṁ ‘nāgo’ti brūmīti.

Idañca panāhaṁ, bhante, bhagavatā subhāsitaṁ imāhi gāthāhi anumodāmi—

Manussabhūtaṁ sambuddhaṁ,

attadantaṁ samāhitaṁ;

Iriyamānaṁ brahmapathe,

cittassūpasame rataṁ.

Yaṁ manussā namassanti,

sabbadhammāna pāraguṁ;

Devāpi taṁ namassanti,

iti me arahato sutaṁ.

Sabbasaṁyojanātītaṁ,

vanā nibbanamāgataṁ;

Kāmehi nekkhammarataṁ,

muttaṁ selāva kañcanaṁ.

Sabbe accarucī nāgo,

himavāññe siluccaye;

Sabbesaṁ nāganāmānaṁ,

saccanāmo anuttaro.

Nāgaṁ vo kittayissāmi,

na hi āguṁ karoti so;

Soraccaṁ avihiṁsā ca,

pādā nāgassa te duve.

Tapo ca brahmacariyaṁ,

caraṇā nāgassa tyāpare;

Saddhāhattho mahānāgo,

upekkhāsetadantavā.

Sati gīvā siro paññā,

vīmaṁsā dhammacintanā;

Dhammakucchisamātapo,

viveko tassa vāladhi.

So jhāyī assāsarato,

ajjhattaṁ susamāhito;

Gacchaṁ samāhito nāgo,

ṭhito nāgo samāhito.

Seyyaṁ samāhito nāgo,

nisinnopi samāhito;

Sabbattha saṁvuto nāgo,

esā nāgassa sampadā.

Bhuñjati anavajjāni,

sāvajjāni na bhuñjati;

Ghāsamacchādanaṁ laddhā,

sannidhiṁ parivajjayaṁ.

Saṁyojanaṁ aṇuṁ thūlaṁ,

sabbaṁ chetvāna bandhanaṁ;

Yena yeneva gacchati,

anapekkhova gacchati.

Yathāpi udake jātaṁ,

puṇḍarīkaṁ pavaḍḍhati;

Nupalippati toyena,

sucigandhaṁ manoramaṁ.

Tatheva loke sujāto,

buddho loke viharati;

Nupalippati lokena,

toyena padumaṁ yathā.

Mahāginīva jalito,

anāhārūpasammati;

Saṅkhāresūpasantesu,

nibbutoti pavuccati.

Atthassāyaṁ viññāpanī,

upamā viññūhi desitā;

Viññassanti mahānāgā,

nāgaṁ nāgena desitaṁ.

Vītarāgo vītadoso,

Vītamoho anāsavo;

Sarīraṁ vijahaṁ nāgo,

Parinibbissati anāsavo”ti.

Paṭhamaṁ.