上座部律藏犍度（巴利原文）

“nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi—

sakkomahaṁ, ācariya, dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti?

“Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ, ācariya, sakkomi dutiyena passena sattamāse nipajjitun”ti.

“Tena hi tvaṁ, gahapati, uttāno sattamāse nipajjāhī”ti.

Atha kho seṭṭhi gahapati sattāhassa accayena jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“nāhaṁ, ācariya, sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti.

“Nanu me tvaṁ, gahapati, paṭissuṇi—

sakkomahaṁ, ācariya, uttāno sattamāse nipajjitun”ti?

“Saccāhaṁ, ācariya, paṭissuṇiṁ, apāhaṁ marissāmi, nāhaṁ sakkomi uttāno sattamāse nipajjitun”ti.

“Ahañce taṁ, gahapati, na vadeyyaṁ, ettakampi tvaṁ na nipajjeyyāsi, api ca paṭikacceva mayā ñāto—

tīhi sattāhehi seṭṭhi gahapati arogo bhavissatīti.

Uṭṭhehi, gahapati, arogosi.

Jānāsi kiṁ me deyyadhammo”ti?

“Sabbaṁ sāpateyyañca te, ācariya, hotu, ahañca te dāso”ti.

“Alaṁ, gahapati, mā me tvaṁ sabbaṁ sāpateyyaṁ adāsi, mā ca me dāso.

Rañño satasahassaṁ dehi, mayhaṁ satasahassan”ti.

Atha kho seṭṭhi gahapati arogo samāno rañño satasahassaṁ adāsi, jīvakassa komārabhaccassa satasahassaṁ.

5. Seṭṭhiputtavatthu

Tena kho pana samayena bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa mokkhacikāya kīḷantassa antagaṇṭhābādho hoti, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso hoti lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Atha kho bārāṇaseyyakassa seṭṭhissa etadahosi—

“mayhaṁ kho puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Yannūnāhaṁ rājagahaṁ gantvā rājānaṁ jīvakaṁ vejjaṁ yāceyyaṁ puttaṁ me tikicchitun”ti.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi rājagahaṁ gantvā yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca—

“mayhaṁ kho, deva, puttassa tādiso ābādho, yena yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo.

So tena kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto.

Sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu puttaṁ me tikicchitun”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka, bārāṇasiṁ gantvā bārāṇaseyyakaṁ seṭṭhiputtaṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā bārāṇasiṁ gantvā yena bārāṇaseyyako seṭṭhiputto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bārāṇaseyyakassa seṭṭhiputtassa vikāraṁ sallakkhetvā janaṁ ussāretvā tirokaraṇiyaṁ parikkhipitvā thambhe ubbandhitvā bhariyaṁ purato ṭhapetvā udaracchaviṁ uppāṭetvā antagaṇṭhiṁ nīharitvā bhariyāya dassesi—

“passa te sāmikassa ābādhaṁ, iminā yāgupi pītā na sammā pariṇāmaṁ gacchati, bhattampi bhuttaṁ na sammā pariṇāmaṁ gacchati, uccāropi passāvopi na paguṇo;

imināyaṁ kiso lūkho dubbaṇṇo uppaṇḍuppaṇḍukajāto dhamanisanthatagatto”ti.

Antagaṇṭhiṁ viniveṭhetvā antāni paṭipavesetvā udaracchaviṁ sibbitvā ālepaṁ adāsi.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhiputto nacirasseva arogo ahosi.

Atha kho bārāṇaseyyako seṭṭhi—

“putto me arogo ṭhito”ti jīvakassa komārabhaccassa soḷasasahassāni pādāsi.

Atha kho jīvako komārabhacco tāni soḷasasahassāni ādāya punadeva rājagahaṁ paccāgañchi.

6. Pajjotarājavatthu

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa paṇḍurogābādho hoti.

Bahū mahantā mahantā disāpāmokkhā vejjā āgantvā nāsakkhiṁsu arogaṁ kātuṁ.

Bahuṁ hiraññaṁ ādāya agamaṁsu.

Atha kho rājā pajjoto rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa santike dūtaṁ pāhesi—

“mayhaṁ kho tādiso ābādho, sādhu devo jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpetu, so maṁ tikicchissatī”ti.

Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe jīvaka;

ujjeniṁ gantvā rājānaṁ pajjotaṁ tikicchāhī”ti.

“Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paṭissutvā ujjeniṁ gantvā yena rājā pajjoto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño pajjotassa vikāraṁ sallakkhetvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca—

“sappiṁ dehi, sappiṁ, deva, nippacissāmi.

Taṁ devo pivissatī”ti.

“Alaṁ, bhaṇe jīvaka, yaṁ te sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ taṁ karohi.

Jegucchaṁ me sappi, paṭikūlan”ti.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“imassa kho rañño tādiso ābādho, na sakkā vinā sappinā arogaṁ kātuṁ.

Yannūnāhaṁ sappiṁ nippaceyyaṁ kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasan”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco nānābhesajjehi sappiṁ nippaci kasāvavaṇṇaṁ kasāvagandhaṁ kasāvarasaṁ.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“imassa kho rañño sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ dassati.

Caṇḍoyaṁ rājā ghātāpeyyāpi maṁ.

Yannūnāhaṁ paṭikacceva āpuccheyyan”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco yena rājā pajjoto tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ pajjotaṁ etadavoca—

“mayaṁ kho, deva, vejjā nāma tādisena muhuttena mūlāni uddharāma bhesajjāni saṁharāma.

Sādhu devo vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpetu—

yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti.

Atha kho rājā pajjoto vāhanāgāresu ca dvāresu ca āṇāpesi—

“yena vāhanena jīvako icchati tena vāhanena gacchatu, yena dvārena icchati tena dvārena gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ gacchatu, yaṁ kālaṁ icchati taṁ kālaṁ pavisatū”ti.

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa bhaddavatikā nāma hatthinikā paññāsayojanikā hoti.

Atha kho jīvako komārabhacco rañño pajjotassa sappiṁ upanāmesi—

“kasāvaṁ devo pivatū”ti.

Atha kho jīvako komārabhacco rājānaṁ pajjotaṁ sappiṁ pāyetvā hatthisālaṁ gantvā bhaddavatikāya hatthinikāya nagaramhā nippati.

Atha kho rañño pajjotassa taṁ sappi pītaṁ pariṇāmentaṁ uddekaṁ adāsi.

Atha kho rājā pajjoto manusse etadavoca—

“duṭṭhena, bhaṇe, jīvakena sappiṁ pāyitomhi.

Tena hi, bhaṇe, jīvakaṁ vejjaṁ vicinathā”ti.

“Bhaddavatikāya, deva, hatthinikāya nagaramhā nippatito”ti.

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa kāko nāma dāso saṭṭhiyojaniko hoti, amanussena paṭicca jāto.

Atha kho rājā pajjoto kākaṁ dāsaṁ āṇāpesi—

“gaccha, bhaṇe kāka, jīvakaṁ vejjaṁ nivattehi—

rājā taṁ, ācariya, nivattāpetīti.

Ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā.

Mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ antarāmagge kosambiyaṁ sambhāvesi pātarāsaṁ karontaṁ.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“rājā taṁ, ācariya, nivattāpetī”ti.

“Āgamehi, bhaṇe kāka, yāva bhuñjāma.

Handa, bhaṇe kāka, bhuñjassū”ti.

“Alaṁ, ācariya, raññāmhi āṇatto—

ete kho, bhaṇe kāka, vejjā nāma bahumāyā, mā cassa kiñci paṭiggahesī”ti.

Tena kho pana samayena jīvako komārabhacco nakhena bhesajjaṁ olumpetvā āmalakañca khādati pānīyañca pivati.

Atha kho jīvako komārabhacco kākaṁ dāsaṁ etadavoca—

“handa, bhaṇe kāka, āmalakañca khāda pānīyañca pivassū”ti.

Atha kho kāko dāso—

“ayaṁ kho vejjo āmalakañca khādati pānīyañca pivati, na arahati kiñci pāpakaṁ hotun”ti—

upaḍḍhāmalakañca khādi pānīyañca apāyi.

Tassa taṁ upaḍḍhāmalakaṁ khāditaṁ tattheva nicchāresi.

Atha kho kāko dāso jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—

“atthi me, ācariya, jīvitan”ti?

“Mā, bhaṇe kāka, bhāyi, tvañceva arogo bhavissasi rājā ca.

Caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi maṁ, tenāhaṁ na nivattāmī”ti

bhaddavatikaṁ hatthinikaṁ kākassa niyyādetvā yena rājagahaṁ tena pakkāmi.

Anupubbena yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa etamatthaṁ ārocesi.

“Suṭṭhu, bhaṇe jīvaka, akāsi yampi na nivatto, caṇḍo so rājā ghātāpeyyāpi tan”ti.

Atha kho rājā pajjoto arogo samāno jīvakassa komārabhaccassa santike dūtaṁ pāhesi—

“āgacchatu jīvako, varaṁ dassāmī”ti.

“Alaṁ, ayyo, adhikāraṁ me devo saratū”ti.

7. Siveyyakadussayugakathā

Tena kho pana samayena rañño pajjotassa siveyyakaṁ dussayugaṁ uppannaṁ hoti—

bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca.

Atha kho rājā pajjoto taṁ siveyyakaṁ dussayugaṁ jīvakassa komārabhaccassa pāhesi.

Atha kho jīvakassa komārabhaccassa etadahosi—

“idaṁ kho me siveyyakaṁ dussayugaṁ raññā pajjotena pahitaṁ—

bahūnaṁ dussānaṁ bahūnaṁ dussayugānaṁ bahūnaṁ dussayugasatānaṁ bahūnaṁ dussayugasahassānaṁ bahūnaṁ dussayugasatasahassānaṁ aggañca seṭṭhañca mokkhañca uttamañca pavarañca.

Nayidaṁ añño koci paccārahati aññatra tena bhagavatā arahatā sammāsambuddhena, raññā vā māgadhena seniyena bimbisārenā”ti.

8. Samattiṁsavirecanakathā

Tena kho pana samayena bhagavato kāyo dosābhisanno hoti.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi—

“dosābhisanno kho, ānanda, tathāgatassa kāyo.

Icchati tathāgato virecanaṁ pātun”ti.

Atha kho āyasmā ānando yena jīvako komārabhacco tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca—