上座部律藏犍度（巴利原文）

“Te, bhante, ukkhittānuvattakā bhikkhū tattheva antosīmāya uposathaṁ karonti, saṅghakammaṁ karonti.

Mayaṁ pana ukkhepakā bhikkhū nissīmaṁ gantvā uposathaṁ karoma, saṅghakammaṁ karomā”ti.

“Te ce, bhikkhu, ukkhittānuvattakā bhikkhū tattheva antosīmāya uposathaṁ karissanti, saṅghakammaṁ karissanti, yathā mayā ñatti ca anussāvanā ca paññattā, tesaṁ tāni kammāni dhammikāni kammāni bhavissanti akuppāni ṭhānārahāni.

Tumhe ce, bhikkhu, ukkhepakā bhikkhū tattheva antosīmāya uposathaṁ karissatha, saṅghakammaṁ karissatha, yathā mayā ñatti ca anussāvanā ca paññattā, tumhākampi tāni kammāni dhammikāni kammāni bhavissanti akuppāni ṭhānārahāni.

Taṁ kissa hetu?

Nānāsaṁvāsakā ete bhikkhū tumhehi, tumhe ca tehi nānāsaṁvāsakā.

Dvemā, bhikkhu, nānāsaṁvāsakabhūmiyo—

attanā vā attānaṁ nānāsaṁvāsakaṁ karoti, samaggo vā naṁ saṅgho ukkhipati adassane vā appaṭikamme vā appaṭinissagge vā.

Imā kho, bhikkhu, dve nānāsaṁvāsakabhūmiyo.

Dvemā, bhikkhu, samānasaṁvāsakabhūmiyo—

attanā vā attānaṁ samānasaṁvāsaṁ karoti, samaggo vā naṁ saṅgho ukkhittaṁ osāreti adassane vā appaṭikamme vā appaṭinissagge vā.

Imā kho, bhikkhu, dve samānasaṁvāsakabhūmiyo”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū bhattagge antaraghare bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ ananulomikaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ upadaṁsenti, hatthaparāmāsaṁ karonti.

Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma samaṇā sakyaputtiyā bhattagge antaraghare bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ ananulomikaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ upadaṁsessanti, hatthaparāmāsaṁ karissantī”ti.

Assosuṁ kho bhikkhū tesaṁ manussānaṁ ujjhāyantānaṁ khiyyantānaṁ vipācentānaṁ.

Ye te bhikkhū appicchā te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—

“kathañhi nāma bhikkhū bhattagge antaraghare bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ ananulomikaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ upadaṁsessanti, hatthaparāmāsaṁ karissantī”ti.

Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ …pe…

“saccaṁ kira, bhikkhave, bhikkhū bhattagge antaraghare bhaṇḍanajātā …pe… hatthaparāmāsaṁ karontī”ti?

“Saccaṁ, bhagavā”ti.

Vigarahi buddho bhagavā …pe…

vigarahitvā dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi—

“bhinne, bhikkhave, saṅghe adhammiyāyamāne asammodikāya vattamānāya ‘ettāvatā na aññamaññaṁ ananulomikaṁ kāyakammaṁ vacīkammaṁ upadaṁsessāma, hatthaparāmāsaṁ karissāmā’ti—

āsane nisīditabbaṁ.

Bhinne, bhikkhave, saṅghe dhammiyāyamāne sammodikāya vattamānāya āsanantarikāya nisīditabban”ti.

Tena kho pana samayena bhikkhū saṅghamajjhe bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti.

Te na sakkonti taṁ adhikaraṇaṁ vūpasametuṁ.

Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca—

“idha, bhante, bhikkhū saṅghamajjhe bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti.

Te na sakkonti taṁ adhikaraṇaṁ vūpasametuṁ.

Sādhu, bhante, bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā te bhikkhū etadavoca—

“alaṁ, bhikkhave, mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādan”ti.

Evaṁ vutte, aññataro adhammavādī bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca—

“āgametu, bhante, bhagavā dhammassāmī;

appossukko, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāramanuyutto viharatu.

Mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā”ti.

Dutiyampi kho bhagavā te bhikkhū etadavoca—

“alaṁ, bhikkhave, mā bhaṇḍanaṁ mā kalahaṁ mā viggahaṁ mā vivādan”ti.

Dutiyampi kho so adhammavādī bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca—

“āgametu, bhante, bhagavā dhammassāmī;

appossukko, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāramanuyutto viharatu.

Mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā”ti.

2. Dīghāvuvatthu

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi—

“bhūtapubbaṁ, bhikkhave, bārāṇasiyaṁ brahmadatto nāma kāsirājā ahosi aḍḍho mahaddhano mahābhogo mahabbalo mahāvāhano mahāvijito paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro.

Dīghīti nāma kosalarājā ahosi daliddo appadhano appabhogo appabalo appavāhano appavijito aparipuṇṇakosakoṭṭhāgāro.

Atha kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā dīghītiṁ kosalarājānaṁ abbhuyyāsi.

Assosi kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā—‘brahmadatto kira kāsirājā caturaṅginiṁ senaṁ sannayhitvā mamaṁ abbhuyyāto’ti.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño etadahosi—‘brahmadatto kho kāsirājā aḍḍho mahaddhano mahābhogo mahabbalo mahāvāhano mahāvijito paripuṇṇakosakoṭṭhāgāro, ahaṁ panamhi daliddo appadhano appabhogo appabalo appavāhano appavijito aparipuṇṇakosakoṭṭhāgāro, nāhaṁ paṭibalo brahmadattena kāsiraññā ekasaṅghātampi sahituṁ.

Yannūnāhaṁ paṭikacceva nagaramhā nippateyyan’ti.

Atha kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā mahesiṁ ādāya paṭikacceva nagaramhā nippati.

Atha kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā dīghītissa kosalarañño balañca vāhanañca janapadañca kosañca koṭṭhāgārañca abhivijiya ajjhāvasati.

Atha kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā sapajāpatiko yena bārāṇasī tena pakkāmi.

Anupubbena yena bārāṇasī tadavasari. Tatra sudaṁ, bhikkhave, dīghīti kosalarājā sapajāpatiko bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ paccantime okāse kumbhakāranivesane aññātakavesena paribbājakacchannena paṭivasati.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño mahesī nacirasseva gabbhinī ahosi.

Tassā evarūpo dohaḷo uppanno hoti—icchati sūriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūme ṭhitaṁ passituṁ, khaggānañca dhovanaṁ pātuṁ.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño mahesī dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavoca—‘gabbhinīmhi, deva. Tassā me evarūpo dohaḷo uppanno—icchāmi sūriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūme ṭhitaṁ passituṁ, khaggānañca dhovanaṁ pātun’ti.

‘Kuto, devi, amhākaṁ duggatānaṁ caturaṅginī senā sannaddhā vammikā subhūme ṭhitā, khaggānañca dhovanaṁ pātun’ti

‘sacāhaṁ, deva, na labhissāmi, marissāmī’ti.

Tena kho pana samayena, brahmadattassa kāsirañño purohito brāhmaṇo dīghītissa kosalarañño sahāyo hoti.

Atha kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā yena brahmadattassa kāsirañño purohito brāhmaṇo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā brahmadattassa kāsirañño purohitaṁ brāhmaṇaṁ etadavoca—‘sakhī te, samma, gabbhinī.

Tassā evarūpo dohaḷo uppanno—icchati sūriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūme ṭhitaṁ passituṁ, khaggānañca dhovanaṁ pātun’ti.

‘Tena hi, deva, mayampi deviṁ passāmā’ti.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño mahesī yena brahmadattassa kāsirañño purohito brāhmaṇo tenupasaṅkami.

Addasā kho, bhikkhave, brahmadattassa kāsirañño purohito brāhmaṇo dīghītissa kosalarañño mahesiṁ dūratova āgacchantiṁ, disvāna uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yena dīghītissa kosalarañño mahesī tenañjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi—

‘kosalarājā vata bho kucchigato, kosalarājā vata bho kucchigatoti.

Attamanā, devi, hohi.

Lacchasi sūriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūme ṭhitaṁ passituṁ, khaggānañca dhovanaṁ pātun’ti.

Atha kho, bhikkhave, brahmadattassa kāsirañño purohito brāhmaṇo yena brahmadatto kāsirājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā brahmadattaṁ kāsirājānaṁ etadavoca—

‘tathā, deva, nimittāni dissanti, sve sūriyuggamanakāle caturaṅginī senā sannaddhā vammikā subhūme tiṭṭhatu, khaggā ca dhoviyantū’ti.

Atha kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā manusse āṇāpesi—‘yathā, bhaṇe, purohito brāhmaṇo āha tathā karothā’ti.

Alabhi kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño mahesī sūriyassa uggamanakāle caturaṅginiṁ senaṁ sannaddhaṁ vammikaṁ subhūme ṭhitaṁ passituṁ, khaggānañca dhovanaṁ pātuṁ.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño mahesī tassa gabbhassa paripākamanvāya puttaṁ vijāyi.

Tassa dīghāvūti nāmaṁ akaṁsu.

Atha kho, bhikkhave, dīghāvu kumāro nacirasseva viññutaṁ pāpuṇi.

Atha kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño etadahosi—‘ayaṁ kho brahmadatto kāsirājā bahuno amhākaṁ anatthassa kārako, iminā amhākaṁ balañca vāhanañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca acchinnaṁ, sacāyaṁ amhe jānissati, sabbeva tayo ghātāpessati, yannūnāhaṁ dīghāvuṁ kumāraṁ bahinagare vāseyyan’ti.

Atha kho, bhikkhavo, dīghīti kosalarājā dīghāvuṁ kumāraṁ bahinagare vāsesi.

Atha kho, bhikkhave, dīghāvu kumāro bahinagare paṭivasanto nacirasseva sabbasippāni sikkhi.

Tena kho pana samayena dīghītissa kosalarañño kappako brahmadatte kāsiraññe paṭivasati.

Addasā kho, bhikkhave, dīghītissa kosalarañño kappako dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ paccantime okāse kumbhakāranivesane aññātakavesena paribbājakacchannena paṭivasantaṁ, disvāna yena brahmadatto kāsirājā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā brahmadattaṁ kāsirājānaṁ etadavoca—

‘dīghīti, deva, kosalarājā sapajāpatiko bārāṇasiyaṁ aññatarasmiṁ paccantime okāse kumbhakāranivesane aññātakavesena paribbājakacchannena paṭivasatī’ti.

Atha kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā manusse āṇāpesi—‘tena hi, bhaṇe, dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ ānethā’ti.

‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, te manussā brahmadattassa kāsirañño paṭissutvā dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ ānesuṁ.

Atha kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā manusse āṇāpesi—

‘tena hi, bhaṇe, dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa catudhā chinditvā catuddisā bilāni nikkhipathā’ti.

‘Evaṁ, devā’ti kho, bhikkhave, te manussā brahmadattassa kāsirañño paṭissutvā dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinenti.

Atha kho, bhikkhave, dīghāvussa kumārassa etadahosi—‘ciraṁdiṭṭhā kho me mātāpitaro. Yannūnāhaṁ mātāpitaro passeyyan’ti.

Atha kho, bhikkhave, dīghāvu kumāro bārāṇasiṁ pavisitvā addasa mātāpitaro daḷhāya rajjuyā pacchābāhaṁ gāḷhabandhanaṁ bandhitvā khuramuṇḍaṁ karitvā kharassarena paṇavena rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinente, disvāna yena mātāpitaro tenupasaṅkami.

Addasā kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā dīghāvuṁ kumāraṁ dūratova āgacchantaṁ; disvāna dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca—

‘mā kho tvaṁ, tāta dīghāvu, dīghaṁ passa, mā rassaṁ.

Na hi, tāta dīghāvu, verena verā sammanti;

averena hi, tāta dīghāvu, verā sammantī’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, te manussā dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavocuṁ—‘ummattako ayaṁ dīghīti kosalarājā vippalapati.

Ko imassa dīghāvu?

Kaṁ ayaṁ evamāha—mā kho tvaṁ, tāta dīghāvu, dīghaṁ passa, mā rassaṁ.

Na hi, tāta dīghāvu, verena verā sammanti;

averena hi, tāta dīghāvu, verā sammantī’ti.

‘Nāhaṁ, bhaṇe, ummattako vippalapāmi, api ca yo viññū so vibhāvessatī’ti.

Dutiyampi kho, bhikkhave …pe…

tatiyampi kho, bhikkhave, dīghīti kosalarājā dīghāvuṁ kumāraṁ etadavoca—

‘mā kho tvaṁ, tāta dīghāvu, dīghaṁ passa, mā rassaṁ.

Na hi, tāta dīghāvu, verena verā sammanti;

averena hi, tāta dīghāvu, verā sammantī’ti.

Tatiyampi kho, bhikkhave, te manussā dīghītiṁ kosalarājānaṁ etadavocuṁ—

‘ummattako ayaṁ dīghīti kosalarājā vippalapati.

Ko imassa dīghāvu?

Kaṁ ayaṁ evamāha—

“mā kho tvaṁ, tāta dīghāvu, dīghaṁ passa, mā rassaṁ.

Na hi, tāta dīghāvu, verena verā sammanti;

averena hi, tāta dīghāvu, verā sammantī”’ti.

‘Nāhaṁ, bhaṇe, ummattako vippalapāmi, api ca yo viññū so vibhāvessatī’ti.

Atha kho, bhikkhave, te manussā dīghītiṁ kosalarājānaṁ sapajāpatikaṁ rathikāya rathikaṁ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ parinetvā dakkhiṇena dvārena nikkhāmetvā dakkhiṇato nagarassa catudhā chinditvā catuddisā bilāni nikkhipitvā gumbaṁ ṭhapetvā pakkamiṁsu.

Atha kho, bhikkhave, dīghāvu kumāro bārāṇasiṁ pavisitvā suraṁ nīharitvā gumbiye pāyesi.

Yadā te mattā ahesuṁ patitā, atha kaṭṭhāni saṅkaḍḍhitvā citakaṁ karitvā mātāpitūnaṁ sarīraṁ citakaṁ āropetvā aggiṁ datvā pañjaliko tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ akāsi.

Tena kho pana samayena brahmadatto kāsirājā uparipāsādavaragato hoti.

Addasā kho, bhikkhave, brahmadatto kāsirājā dīghāvuṁ kumāraṁ pañjalikaṁ tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ karontaṁ, disvānassa etadahosi—

‘nissaṁsayaṁ kho so manusso dīghītissa kosalarañño ñāti vā sālohito vā, aho me anatthato, na hi nāma me koci ārocessatī’ti.