Dhammasaṅgaṇī · DS2.2.3 · 2.2.3. Rūpavibhatti

Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ saddaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ sotena anidassanena sappaṭighena suṇi vā suṇāti vā suṇissati vā suṇe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā—

ds2.2.3:27.2

27.3

idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

ds2.2.3:27.3

28.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ?

ds2.2.3:28.1

28.2

Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi saddamhi anidassanamhi sappaṭighamhi sotaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā—

ds2.2.3:28.2

28.3

idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

ds2.2.3:28.3

29.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ?

ds2.2.3:29.1

29.2

Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo saddo anidassano sappaṭigho sotamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā—

ds2.2.3:29.2

29.3

idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

ds2.2.3:29.3

30.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ?

ds2.2.3:30.1

30.2

Yo saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho bherisaddo mudiṅgasaddo saṅkhasaddo paṇavasaddo gītasaddo vāditasaddo sammasaddo pāṇisaddo sattānaṁ nigghosasaddo dhātūnaṁ sannighātasaddo vātasaddo udakasaddo manussasaddo amanussasaddo, yo vā panaññopi atthi saddo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ saddaṁ ārabbha sotaṁ nissāya sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe… yaṁ saddaṁ ārabbha sotaṁ nissāya sotasamphassajā vedanā …pe… saññā …pe…

ds2.2.3:30.2

30.3

cetanā …pe…

ds2.2.3:30.3

30.4

sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:30.4

30.5

yaṁ saddārammaṇo sotaṁ nissāya sotasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:30.5

30.6

yaṁ saddārammaṇā sotaṁ nissāya sotasamphassajā vedanā …pe…

ds2.2.3:30.6

30.7

saññā …pe…

ds2.2.3:30.7

30.8

cetanā …pe…

ds2.2.3:30.8

30.9

sotaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, saddopeso saddāyatanampetaṁ saddadhātupesā—

ds2.2.3:30.9

30.10

idaṁ taṁ rūpaṁ saddāyatanaṁ.

ds2.2.3:30.10

31.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ?

ds2.2.3:31.1

31.2

Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ gandhaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ ghānena anidassanena sappaṭighena ghāyi vā ghāyati vā ghāyissati vā ghāye vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā—

ds2.2.3:31.2

31.3

idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

ds2.2.3:31.3

32.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ?

ds2.2.3:32.1

32.2

Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi gandhamhi anidassanamhi sappaṭighamhi ghānaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā—

ds2.2.3:32.2

32.3

idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

ds2.2.3:32.3

33.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ?

ds2.2.3:33.1

33.2

Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo gandho anidassano sappaṭigho ghānamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā—

ds2.2.3:33.2

33.3

idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

ds2.2.3:33.3

34.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ?

ds2.2.3:34.1

34.2

Yo gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlagandho sāragandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho āmakagandho vissagandho sugandho duggandho, yo vā panaññopi atthi gandho catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ gandhaṁ ārabbha ghānaṁ nissāya ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe… yaṁ gandhaṁ ārabbha ghānaṁ nissāya ghānasamphassajā vedanā …pe… saññā …pe…

ds2.2.3:34.2

34.3

cetanā …pe…

ds2.2.3:34.3

34.4

ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:34.4

34.5

yaṁ gandhārammaṇo ghānaṁ nissāya ghānasamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:34.5

34.6

yaṁ gandhārammaṇā ghānaṁ nissāya ghānasamphassajā vedanā …pe…

ds2.2.3:34.6

34.7

saññā …pe…

ds2.2.3:34.7

34.8

cetanā …pe…

ds2.2.3:34.8

34.9

ghānaviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, gandhopeso gandhāyatanampetaṁ gandhadhātupesā—

ds2.2.3:34.9

34.10

idaṁ taṁ rūpaṁ gandhāyatanaṁ.

ds2.2.3:34.10

35.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ?

ds2.2.3:35.1

35.2

Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ rasaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ jivhāya anidassanāya sappaṭighāya sāyi vā sāyati vā sāyissati vā sāye vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā—

ds2.2.3:35.2

35.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

ds2.2.3:35.3

36.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ?

ds2.2.3:36.1

36.2

Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yamhi rasamhi anidassanamhi sappaṭighamhi jivhā anidassanā sappaṭighā paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā—

ds2.2.3:36.2

36.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

ds2.2.3:36.3

37.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ?

ds2.2.3:37.1

37.2

Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yo raso anidassano sappaṭigho jivhāya anidassanāya sappaṭighāya paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā—

ds2.2.3:37.2

37.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

ds2.2.3:37.3

38.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ?

ds2.2.3:38.1

38.2

Yo raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambilaṁ kasāvo sādu asādu, yo vā panaññopi atthi raso catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāya anidassano sappaṭigho, yaṁ rasaṁ ārabbha jivhaṁ nissāya jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe… yaṁ rasaṁ ārabbha jivhaṁ nissāya jivhāsamphassajā vedanā …pe… saññā …pe…

ds2.2.3:38.2

38.3

cetanā …pe…

ds2.2.3:38.3

38.4

jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:38.4

38.5

yaṁ rasārammaṇo jivhaṁ nissāya jivhāsamphasso uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā …pe…

ds2.2.3:38.5

38.6

yaṁ rasārammaṇā jivhaṁ nissāya jivhāsamphassajā vedanā …pe…

ds2.2.3:38.6

38.7

saññā …pe…

ds2.2.3:38.7

38.8

cetanā …pe…

ds2.2.3:38.8

38.9

jivhāviññāṇaṁ uppajji vā uppajjati vā uppajjissati vā uppajje vā, rasopeso rasāyatanampetaṁ rasadhātupesā—

ds2.2.3:38.9

38.10

idaṁ taṁ rūpaṁ rasāyatanaṁ.

ds2.2.3:38.10

39.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ?

ds2.2.3:39.1

39.2

Yaṁ itthiyā itthiliṅgaṁ itthinimittaṁ itthikuttaṁ itthākappo itthattaṁ itthibhāvo—

ds2.2.3:39.2

39.3

idaṁ taṁ rūpaṁ itthindriyaṁ.

ds2.2.3:39.3

40.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ?

ds2.2.3:40.1

40.2

Yaṁ purisassa purisaliṅgaṁ purisanimittaṁ purisakuttaṁ purisākappo purisattaṁ purisabhāvo—

ds2.2.3:40.2

40.3

idaṁ taṁ rūpaṁ purisindriyaṁ.

ds2.2.3:40.3

41.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ?

ds2.2.3:41.1

41.2

Yo tesaṁ rūpīnaṁ dhammānaṁ āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ—

ds2.2.3:41.2

41.3

idaṁ taṁ rūpaṁ jīvitindriyaṁ.

ds2.2.3:41.3

42.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti?

ds2.2.3:42.1

42.2

Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā abhikkamantassa vā paṭikkamantassa vā ālokentassa vā vilokentassa vā samiñjentassa vā pasārentassa vā kāyassa thambhanā santhambhanā santhambhitattaṁ viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ—

ds2.2.3:42.2

42.3

idaṁ taṁ rūpaṁ kāyaviññatti.

ds2.2.3:42.3

43.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti?

ds2.2.3:43.1

43.2

Yā kusalacittassa vā akusalacittassa vā abyākatacittassa vā vācā girā byappatho udīraṇaṁ ghoso ghosakammaṁ vācā vacībhedo—

ds2.2.3:43.2

43.3

ayaṁ vuccati vācā.

ds2.2.3:43.3

43.4

Yā tāya vācāya viññatti viññāpanā viññāpitattaṁ—

ds2.2.3:43.4

43.5

idaṁ taṁ rūpaṁ vacīviññatti.

ds2.2.3:43.5

44.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu?

ds2.2.3:44.1

44.2

Yo ākāso ākāsagataṁ aghaṁ aghagataṁ vivaro vivaragataṁ asamphuṭṭhaṁ catūhi mahābhūtehi—

ds2.2.3:44.2

44.3

idaṁ taṁ rūpaṁ ākāsadhātu.

ds2.2.3:44.3

45.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā?

ds2.2.3:45.1

45.2

Yā rūpassa lahutā lahupariṇāmatā adandhanatā avitthanatā—

ds2.2.3:45.2

45.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa lahutā.

ds2.2.3:45.3

46.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā?

ds2.2.3:46.1

46.2

Yā rūpassa mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā—

ds2.2.3:46.2

46.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa mudutā.

ds2.2.3:46.3

47.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā?

ds2.2.3:47.1

47.2

Yā rūpassa kammaññatā kammaññattaṁ kammaññabhāvo—

ds2.2.3:47.2

47.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa kammaññatā.

ds2.2.3:47.3

48.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo?

ds2.2.3:48.1

48.2

Yo āyatanānaṁ ācayo, so rūpassa upacayo—

ds2.2.3:48.2

48.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa upacayo.

ds2.2.3:48.3

49.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati?

ds2.2.3:49.1

49.2

Yo rūpassa upacayo, sā rūpassa santati—

ds2.2.3:49.2

49.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa santati.

ds2.2.3:49.3

50.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā?

ds2.2.3:50.1

50.2

Yā rūpassa jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko—

ds2.2.3:50.2

50.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa jaratā.

ds2.2.3:50.3

51.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā?

ds2.2.3:51.1

51.2

Yo rūpassa khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—

ds2.2.3:51.2

51.3

idaṁ taṁ rūpaṁ rūpassa aniccatā.

ds2.2.3:51.3

52.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro?

ds2.2.3:52.1

52.2

Odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ khīraṁ dadhi sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ yamhi yamhi janapade tesaṁ tesaṁ sattānaṁ mukhāsiyaṁ dantavikhādanaṁ galajjhoharaṇīyaṁ kucchivitthambhanaṁ, yāya ojāya sattā yāpenti—

ds2.2.3:52.2

52.3

idaṁ taṁ rūpaṁ kabaḷīkāro āhāro.

ds2.2.3:52.3

52.4

Idaṁ taṁ rūpaṁ upādā.

ds2.2.3:52.4

52.5

Upādābhājanīyaṁ.

ds2.2.3:52.5

52.6

Rūpakaṇḍe paṭhamabhāṇavāro.

ds2.2.3:52.6

53.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ no upādā?

ds2.2.3:53.1

53.2

Phoṭṭhabbāyatanaṁ, āpodhātu.

ds2.2.3:53.2

54.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ?

ds2.2.3:54.1

54.2

Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yaṁ phoṭṭhabbaṁ anidassanaṁ sappaṭighaṁ kāyena anidassanena sappaṭighena phusi vā phusati vā phusissati vā phuse vā phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā—

ds2.2.3:54.2

54.3

idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

ds2.2.3:54.3

55.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ?

ds2.2.3:55.1

55.2

Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yamhi phoṭṭhabbamhi anidassanamhi sappaṭighamhi kāyo anidassano sappaṭigho paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā—

ds2.2.3:55.2

55.3

idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

ds2.2.3:55.3

56.1

Katamaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ?

ds2.2.3:56.1

56.2

Pathavīdhātu tejodhātu vāyodhātu kakkhaḷaṁ mudukaṁ saṇhaṁ pharusaṁ sukhasamphassaṁ dukkhasamphassaṁ garukaṁ lahukaṁ, yo phoṭṭhabbo anidassano sappaṭigho kāyamhi anidassanamhi sappaṭighamhi paṭihaññi vā paṭihaññati vā paṭihaññissati vā paṭihaññe vā, phoṭṭhabbopeso phoṭṭhabbāyatanaṁpetaṁ phoṭṭhabbadhātupesā—

ds2.2.3:56.2

56.3

idaṁ taṁ rūpaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ.

ds2.2.3:56.3