Mahāparinibbānasutta · Mahāparinibbānasutta

Yasmiṁ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṁ amanasikārā ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati, phāsutaro, ānanda, tasmiṁ samaye tathāgatassa kāyo hoti.

dn16:2.25.13

2.26.1

Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.

dn16:2.26.1

2.26.2

Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo?

dn16:2.26.2

2.26.3

Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati atāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

dn16:2.26.3

2.26.4

Vedanāsu …pe…

dn16:2.26.4

2.26.5

citte …pe…

dn16:2.26.5

2.26.6

dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

dn16:2.26.6

2.26.7

Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

dn16:2.26.7

2.26.8

Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.

dn16:2.26.8

2.26.9

Dutiyabhāṇavāro.

dn16:2.26.9

3.1.0

13. Nimittobhāsakathā

dn16:3.1.0

3.1.1

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.

dn16:3.1.1

3.1.2

Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

dn16:3.1.2

3.1.3

“gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṁ,

dn16:3.1.3

3.1.4

yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā”ti.

dn16:3.1.4

3.1.5

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.

dn16:3.1.5

3.2.1

Atha kho bhagavā yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

dn16:3.2.1

3.2.2

Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

dn16:3.2.2

3.2.3

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:

dn16:3.2.3

3.2.4

“ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.

dn16:3.2.4

3.3.1

Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

dn16:3.3.1

3.3.2

Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.

dn16:3.3.2

3.4.1

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;

dn16:3.4.1

3.4.2

na bhagavantaṁ yāci:

dn16:3.4.2

3.4.3

“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

dn16:3.4.3

3.5.1

Dutiyampi kho bhagavā …pe…

dn16:3.5.1

3.5.2

tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

dn16:3.5.2

3.5.3

dn16:3.5.3

3.5.4

Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

dn16:3.5.4

3.5.5

dn16:3.5.5

3.5.6

Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;

dn16:3.5.6

3.5.7

na bhagavantaṁ yāci:

dn16:3.5.7

3.5.8

dn16:3.5.8

3.6.1

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

dn16:3.6.1

3.6.2

“gaccha tvaṁ, ānanda,

dn16:3.6.2

3.6.3

yassadāni kālaṁ maññasī”ti.

dn16:3.6.3

3.6.4

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

dn16:3.6.4

3.7.0

14. Mārayācanakathā

dn16:3.7.0

3.7.1

Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ etadavoca:

dn16:3.7.1

3.7.2

“parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

dn16:3.7.2

3.7.3

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

dn16:3.7.3

3.7.4

‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

dn16:3.7.4

3.8.1

Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

dn16:3.8.1

3.8.2

Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

dn16:3.8.2

3.8.3

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

dn16:3.8.3

3.8.4

‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

dn16:3.8.4

3.8.5

Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

dn16:3.8.5

3.8.6

Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

dn16:3.8.6

3.8.7

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

dn16:3.8.7

3.8.8

‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

dn16:3.8.8

3.8.9

Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

dn16:3.8.9

3.8.10

Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

dn16:3.8.10

3.8.11

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

dn16:3.8.11

3.8.12

‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

dn16:3.8.12

3.8.13

Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

dn16:3.8.13

3.8.14

Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

dn16:3.8.14

3.8.15

Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

dn16:3.8.15

3.8.16

‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.

dn16:3.8.16

3.8.17

Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.

dn16:3.8.17

3.8.18

Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato”ti.

dn16:3.8.18

3.9.1

Evaṁ vutte, bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:

dn16:3.9.1

3.9.2

“appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

dn16:3.9.2

3.9.3

Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.

dn16:3.9.3

3.10.0

15. Āyusaṅkhāraossajjana

dn16:3.10.0

3.10.1

Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossaji.

dn16:3.10.1

3.10.2

Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso, devadundubhiyo ca phaliṁsu.

dn16:3.10.2

3.10.3

Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

dn16:3.10.3

3.10.4

“Tulamatulañca sambhavaṁ,

dn16:3.10.4

3.10.5

Bhavasaṅkhāramavassaji muni;

dn16:3.10.5

3.10.6

Ajjhattarato samāhito,

dn16:3.10.6

3.10.7

Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.

dn16:3.10.7

3.11.0

16. Mahābhūmicālahetu

dn16:3.11.0

3.11.1

Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

dn16:3.11.1

3.11.2

“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, mahā vatāyaṁ bhūmicālo;

dn16:3.11.2

3.11.3

sumahā vatāyaṁ bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.

dn16:3.11.3

3.11.4

Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

dn16:3.11.4

3.12.1

Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami,

dn16:3.12.1

3.12.2

upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi,

dn16:3.12.2

3.12.3

ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

dn16:3.12.3

3.12.4

“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.

dn16:3.12.4

3.12.5

Mahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo;

dn16:3.12.5

3.12.6

sumahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.

dn16:3.12.6

3.12.7

Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

dn16:3.12.7

3.13.1

“Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.13.1

3.13.2

Katame aṭṭha?

dn16:3.13.2

3.13.3

Ayaṁ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṁ vāte patiṭṭhitaṁ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṁ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṁ kampenti. Udakaṁ kampitaṁ pathaviṁ kampeti.

dn16:3.13.3

3.13.4

Ayaṁ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.13.4

3.14.1

Puna caparaṁ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṁ pathaviṁ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti.

dn16:3.14.1

3.14.2

Ayaṁ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.14.2

3.15.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.15.1

3.15.2

Ayaṁ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.15.2

3.16.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.16.1

3.16.2

Ayaṁ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.16.2

3.17.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.17.1

3.17.2

Ayaṁ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.17.2

3.18.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.18.1

3.18.2

Ayaṁ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.18.2

3.19.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossajjati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.19.1

3.19.2

Ayaṁ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.19.2

3.20.1

Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

dn16:3.20.1

3.20.2

Ayaṁ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.20.2

3.20.3

Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

dn16:3.20.3

3.21.0

17. Aṭṭhaparisā

dn16:3.21.0

3.21.1

Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā.

dn16:3.21.1

3.21.2

Katamā aṭṭha?

dn16:3.21.2

3.21.3

Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.

dn16:3.21.3

3.22.1

Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā.

dn16:3.22.1

3.22.2

Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.

dn16:3.22.2

3.22.3

Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti.

dn16:3.22.3

3.22.4

Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi.

dn16:3.22.4

3.22.5

Bhāsamānañca maṁ na jānanti:

dn16:3.22.5

3.22.6

‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti?

dn16:3.22.6

3.22.7

Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi.

dn16:3.22.7

3.22.8

Antarahitañca maṁ na jānanti:

dn16:3.22.8