相应部第 22 相应

Saṁyutta Nikāya 22.55

6. Upayavagga

Udānasutta

Sāvatthinidānaṁ.

Tatra kho bhagavā udānaṁ udānesi:

“‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—

evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.

Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

“yathā kathaṁ pana, bhante, ‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—

evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti?

“Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī …pe…

sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.

Vedanaṁ …

saññaṁ …

saṅkhāre …

viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

aniccaṁ vedanaṁ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

aniccaṁ saññaṁ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

dukkhaṁ vedanaṁ …

dukkhaṁ saññaṁ …

dukkhe saṅkhāre …

dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

anattaṁ vedanaṁ ‘anattā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

anattaṁ saññaṁ ‘anattā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

anatte saṅkhāre ‘anattā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattā viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti,

saṅkhataṁ vedanaṁ …

saṅkhataṁ saññaṁ …

saṅkhate saṅkhāre …

saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Rūpaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Vedanā vibhavissati …

saññā vibhavissati …

saṅkhārā vibhavissanti …

viññāṇaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ nappajānāti.

Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto

na rūpaṁ attato samanupassati …pe…

na vedanaṁ …

na saññaṁ …

na saṅkhāre …

na viññāṇaṁ attato samanupassati.

So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Aniccaṁ vedanaṁ …

aniccaṁ saññaṁ …

anicce saṅkhāre …

aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Dukkhaṁ rūpaṁ …pe… dukkhaṁ viññāṇaṁ …

anattaṁ rūpaṁ …pe… anattaṁ viññāṇaṁ …

saṅkhataṁ rūpaṁ …pe… saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Rūpaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ pajānāti.

Vedanā …

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ vibhavissatīti yathābhūtaṁ pajānāti.

So rūpassa vibhavā, vedanāya vibhavā, saññāya vibhavā, saṅkhārānaṁ vibhavā, viññāṇassa vibhavā, evaṁ kho, bhikkhu,

‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti—

evaṁ adhimuccamāno bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī”ti.

“‘Evaṁ adhimuccamāno,’ bhante, ‘bhikkhu chindeyya orambhāgiyāni saṁyojanānī’ti.

Kathaṁ pana, bhante, jānato kathaṁ passato anantarā āsavānaṁ khayo hotī”ti?

“Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano atasitāye ṭhāne tāsaṁ āpajjati.

Tāso heso bhikkhu assutavato puthujjanassa:

‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti.

Sutavā ca kho, bhikkhu, ariyasāvako atasitāye ṭhāne na tāsaṁ āpajjati.

Na heso, bhikkhu, tāso sutavato ariyasāvakassa:

‘no cassaṁ, no ca me siyā, nābhavissa, na me bhavissatī’ti.

Rūpupayaṁ vā, bhikkhu, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.

Vedanupayaṁ vā, bhikkhu …

saññupayaṁ vā, bhikkhu …

saṅkhārupayaṁ vā, bhikkhu, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭheyya, saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyya.

Yo, bhikkhu, evaṁ vadeyya:

‘ahamaññatra rūpā, aññatra vedanāya, aññatra saññāya, aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṁ vā gatiṁ vā cutiṁ vā upapattiṁ vā vuddhiṁ vā virūḷhiṁ vā vepullaṁ vā paññāpessāmī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

Rūpadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.

Vedanādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …

saññādhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …

saṅkhāradhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno …

viññāṇadhātuyā ce, bhikkhu, bhikkhuno rāgo pahīno hoti. Rāgassa pahānā vocchijjatārammaṇaṁ patiṭṭhā viññāṇassa na hoti.

Tadappatiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ avirūḷhaṁ anabhisaṅkhacca vimuttaṁ.

Vimuttattā ṭhitaṁ. Ṭhitattā santusitaṁ. Santusitattā na paritassati. Aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati.

‘Khīṇā jāti …pe… nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.

Evaṁ kho, bhikkhu, jānato evaṁ passato anantarā āsavānaṁ khayo hotī”ti.

Tatiyaṁ.