巴利《小部》· 经集

Sutta Nipāta 3.12

Dvayatānupassanāsutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.

Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.

Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:

“‘Ye te, bhikkhave, kusalā dhammā ariyā niyyānikā sambodhagāmino, tesaṁ vo, bhikkhave, kusalānaṁ dhammānaṁ ariyānaṁ niyyānikānaṁ sambodhagāmīnaṁ kā upanisā savanāyā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu, te evamassu vacanīyā:

‘yāvadeva dvayatānaṁ dhammānaṁ yathābhūtaṁ ñāṇāyā’ti.

Kiñca dvayataṁ vadetha?

Idaṁ dukkhaṁ, ayaṁ dukkhasamudayoti ayamekānupassanā.

Ayaṁ dukkhanirodho, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā dvayatānupassino kho, bhikkhave, bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato dvinnaṁ phalānaṁ aññataraṁ phalaṁ pāṭikaṅkhaṁ—

diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā”ti.

Idamavoca bhagavā.

Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

“Ye dukkhaṁ nappajānanti,

atho dukkhassa sambhavaṁ;

Yattha ca sabbaso dukkhaṁ,

asesaṁ uparujjhati;

Tañca maggaṁ na jānanti,

dukkhūpasamagāminaṁ.

Cetovimuttihīnā te,

Atho paññāvimuttiyā;

Abhabbā te antakiriyāya,

Te ve jātijarūpagā.

Ye ca dukkhaṁ pajānanti,

atho dukkhassa sambhavaṁ;

Yattha ca sabbaso dukkhaṁ,

asesaṁ uparujjhati;

Tañca maggaṁ pajānanti,

dukkhūpasamagāminaṁ.

Cetovimuttisampannā,

Atho paññāvimuttiyā;

Bhabbā te antakiriyāya,

Na te jātijarūpagāti.

‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu;

‘siyā’tissu vacanīyā.

Kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ upadhipaccayāti, ayamekānupassanā.

Upadhīnaṁ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Upadhinidānā pabhavanti dukkhā,

Ye keci lokasmimanekarūpā;

Yo ve avidvā upadhiṁ karoti,

Punappunaṁ dukkhamupeti mando;

Tasmā pajānaṁ upadhiṁ na kayirā,

Dukkhassa jātippabhavānupassīti.

‘Siyā aññenapi pariyāyena sammā dvayatānupassanā’ti, iti ce, bhikkhave, pucchitāro assu;

‘siyā’tissu vacanīyā.

Kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ avijjāpaccayāti, ayamekānupassanā.

Avijjāya tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Jātimaraṇasaṁsāraṁ,

ye vajanti punappunaṁ;

Itthabhāvaññathābhāvaṁ,

avijjāyeva sā gati.

Avijjā hāyaṁ mahāmoho,

Yenidaṁ saṁsitaṁ ciraṁ;

Vijjāgatā ca ye sattā,

Na te gacchanti punabbhavanti.

‘Siyā aññenapi …pe…

kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ saṅkhārapaccayāti, ayamekānupassanā.

Saṅkhārānaṁ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti,

sabbaṁ saṅkhārapaccayā;

Saṅkhārānaṁ nirodhena,

natthi dukkhassa sambhavo.

Etamādīnavaṁ ñatvā,

dukkhaṁ saṅkhārapaccayā;

Sabbasaṅkhārasamathā,

saññānaṁ uparodhanā;

Evaṁ dukkhakkhayo hoti,

etaṁ ñatvā yathātathaṁ.

Sammaddasā vedaguno,

Sammadaññāya paṇḍitā;

Abhibhuyya mārasaṁyogaṁ,

Na gacchanti punabbhavanti.

‘Siyā aññenapi …pe…

kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ viññāṇapaccayāti, ayamekānupassanā.

Viññāṇassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti,

Sabbaṁ viññāṇapaccayā;

Viññāṇassa nirodhena,

Natthi dukkhassa sambhavo.

Etamādīnavaṁ ñatvā,

Dukkhaṁ viññāṇapaccayā;

Viññāṇūpasamā bhikkhu,

Nicchāto parinibbutoti.

‘Siyā aññenapi …pe…

kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ phassapaccayāti, ayamekānupassanā.

Phassassa tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Tesaṁ phassaparetānaṁ,

Bhavasotānusārinaṁ;

Kummaggapaṭipannānaṁ,

Ārā saṁyojanakkhayo.

Ye ca phassaṁ pariññāya,

Aññāyupasame ratā;

Te ve phassābhisamayā,

Nicchātā parinibbutāti.

‘Siyā aññenapi …pe…

kathañca siyā?

Yaṁ kiñci dukkhaṁ sambhoti sabbaṁ vedanāpaccayāti, ayamekānupassanā.

Vedanānaṁ tveva asesavirāganirodhā natthi dukkhassa sambhavoti, ayaṁ dutiyānupassanā.

Evaṁ sammā …pe…

athāparaṁ etadavoca satthā:

“Sukhaṁ vā yadi vā dukkhaṁ,

Adukkhamasukhaṁ saha;

Ajjhattañca bahiddhā ca,