巴利《小部》· 无碍解道

Taṁvimutti ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṁ”.

Vimuttiñāṇaniddeso terasamo.

1.1.14 Paccavekkhaṇañāṇaniddesa

Kathaṁ tadā samudāgate dhamme passane paññā paccavekkhaṇe ñāṇaṁ?

Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo tadā samudāgato.

Pariggahaṭṭhena sammāvācā tadā samudāgatā.

Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto tadā samudāgato.

Vodānaṭṭhena sammāājīvo tadā samudāgato.

Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgo tadā samudāgato.

Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṁ tadā samudāgataṁ.

Kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṁ tadā samudāgataṁ.

Pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṁ tadā samudāgataṁ.

Uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṁ tadā samudāgataṁ.

Avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṁ tadā samudāgataṁ.

Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Dassanaṭṭhena paññindriyaṁ tadā samudāgataṁ.

Ādhipateyyaṭṭhena indriyā tadā samudāgatā.

Akampiyaṭṭhena balā tadā samudāgatā.

Niyyānaṭṭhena sambojjhaṅgā tadā samudāgatā.

Hetuṭṭhena maggo tadā samudāgato.

Upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā tadā samudāgatā.

Padahanaṭṭhena sammappadhānā tadā samudāgatā.

Ijjhanaṭṭhena iddhipādā tadā samudāgatā.

Tathaṭṭhena saccā tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena samatho tadā samudāgato.

Anupassanaṭṭhena vipassanā tadā samudāgatā.

Ekarasaṭṭhena samathavipassanā tadā samudāgatā.

Anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ tadā samudāgataṁ.

Saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi tadā samudāgatā.

Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi tadā samudāgatā.

Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi tadā samudāgatā.

Vimuttaṭṭhena vimokkho tadā samudāgato.

Paṭivedhaṭṭhena vijjā tadā samudāgatā.

Pariccāgaṭṭhena vimutti tadā samudāgatā.

Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato.

Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Phasso samodhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Vedanā samosaraṇaṭṭhena tadā samudāgatā.

Samādhi pamukhaṭṭhena tadā samudāgato.

Sati ādhipateyyaṭṭhena tadā samudāgatā.

Paññā taduttaraṭṭhena tadā samudāgatā.

Vimutti sāraṭṭhena tadā samudāgatā.

Amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā.

Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo tadā samudāgato …pe…

paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato.

Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Phasso samodhānaṭṭhena tadā samudāgato.

Vedanā samosaraṇaṭṭhena tadā samudāgatā.

Samādhi pamukhaṭṭhena tadā samudāgato.

Sati ādhipateyyaṭṭhena tadā samudāgatā.

Paññā taduttaraṭṭhena tadā samudāgatā.

Vimutti sāraṭṭhena tadā samudāgatā.

Amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Sakadāgāmimaggakkhaṇe …pe…

sakadāgāmiphalakkhaṇe …pe…

anāgāmimaggakkhaṇe …pe…

anāgāmiphalakkhaṇe …pe…

arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā …pe…

samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato …pe…

amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Arahattaphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi tadā samudāgatā …pe…

paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ tadā samudāgataṁ.

Chando mūlaṭṭhena tadā samudāgato …pe…

amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena tadā samudāgataṁ.

Vuṭṭhahitvā paccavekkhati, ime dhammā tadā samudāgatā.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“tadā samudāgate dhamme passane paññā paccavekkhaṇe ñāṇaṁ”.

Paccavekkhaṇañāṇaniddeso cuddasamo.

1.1.15. Vatthunānattañāṇaniddesa

Kathaṁ ajjhattavavatthāne paññā vatthunānatte ñāṇaṁ?

Kathaṁ ajjhattadhamme vavattheti?

Cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti, sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti, ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti, jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti, kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti, manaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Cakkhu avijjāsambhūtanti vavattheti, cakkhu taṇhāsambhūtanti vavattheti, cakkhu kammasambhūtanti vavattheti, cakkhu āhārasambhūtanti vavattheti, cakkhu catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, cakkhu uppannanti vavattheti, cakkhu samudāgatanti vavattheti.

Cakkhu ahutvā sambhūtaṁ, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Cakkhuṁ antavantato vavattheti, cakkhu addhuvaṁ asassataṁ vipariṇāmadhammanti vavattheti, cakkhu aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammanti vavattheti.

Cakkhuṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ cakkhuṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Sotaṁ avijjāsambhūtanti vavattheti …pe…

evaṁ sotaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Ghānaṁ avijjāsambhūtanti vavattheti …pe…

evaṁ ghānaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Jivhā avijjāsambhūtāti vavattheti, jivhā taṇhāsambhūtāti vavattheti, jivhā kammasambhūtāti vavattheti, jivhā āhārasambhūtāti vavattheti, jivhā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, jivhā uppannāti vavattheti, jivhā samudāgatāti vavattheti.

Jivhā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissatīti vavattheti.