巴利《小部》· 无碍解道

Gambhīrapaññatāya saṁvattantīti—

ayaṁ gambhīrapaññā.

<b>Asāmantapaññatāya saṁvattantī</b>ti katamā asāmantapaññā?

Yassa puggalassa atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, tassa atthe ca dhamme ca niruttiyā ca paṭibhāne ca na añño koci sakkoti abhisambhavituṁ.

Anabhisambhavanīyo ca so aññehīti—

asāmantapañño.

Puthujjanakalyāṇakassa paññā aṭṭhamakassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya aṭṭhamako asāmantapañño.

Aṭṭhamakassa paññā sotāpannassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Aṭṭhamakaṁ upādāya sotāpanno asāmantapañño.

Sotāpannassa paññā sakadāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Sotāpannaṁ upādāya sakadāgāmī asāmantapañño.

Sakadāgāmissa paññā anāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Sakadāgāmiṁ upādāya anāgāmī asāmantapañño.

Anāgāmissa paññā arahato paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Anāgāmiṁ upādāya arahā asāmantapañño.

Arahato paññā paccekasambuddhassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā.

Arahantaṁ upādāya paccekabuddho asāmantapañño.

Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṁ upādāya tathāgato arahaṁ sammāsambuddho aggo asāmantapañño.

Paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatappaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.

“So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugāmī ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā”.

“So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.

Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.

Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.

Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi taṁ sabbaṁ jānitabbaṁ.

Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.

Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.

Sabbaṁ vacīkammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.

Sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.

Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ.

Anāgate buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ.

Paccuppanne buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ.

Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ.

Neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.

Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati.

Ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.

Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammā phusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;

evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.

Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ.

Neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.

Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati.

Ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.

Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.

Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanappaṭibaddhā ākaṅkhappaṭibaddhā manasikārappaṭibaddhā cittuppādappaṭibaddhā.

Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.

Sabbesaṁ sattānaṁ buddho āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti.

Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.

Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

Yathā ye keci macchakacchapā, antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya, antomahāsamudde parivattanti, evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.

Yathā ye keci pakkhino, antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya, ākāsassa padese parivattanti;

evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti.

Buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā atighaṁsitvā tiṭṭhati.

Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.

Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.

Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.

Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṁ paññāyā”ti.

Aggo asāmantapañño, asāmantapaññatāya saṁvattantīti—

ayaṁ asāmantapaññā.

<b>Bhūripaññatāya saṁvattantī</b>ti katamā bhūripaññā?

Rāgaṁ abhibhuyyatīti—bhūripaññā.

Abhibhavitāti—bhūripaññā.

Dosaṁ abhibhuyyatīti—bhūripaññā.

Abhibhavitāti—bhūripaññā.

Mohaṁ abhibhuyyatīti—bhūripaññā.

Abhibhavitāti—bhūripaññā.

Kodhaṁ …pe…

upanāhaṁ …

makkhaṁ …

paḷāsaṁ …

issaṁ …

macchariyaṁ …

māyaṁ …

sāṭheyyaṁ …

thambhaṁ …

sārambhaṁ …

mānaṁ …

atimānaṁ …

madaṁ …

pamādaṁ …

sabbe kilese …

sabbe duccarite …

sabbe abhisaṅkhāre …pe…

sabbe bhavagāmikamme abhibhuyyatīti—bhūripaññā.

Abhibhavitāti—bhūripaññā.

Rāgo ari taṁ ariṁ maddanipaññāti—bhūripaññā.

Doso ari taṁ ariṁ maddanipaññāti—bhūripaññā.

Moho ari taṁ ariṁ maddanipaññāti—bhūripaññā.

Kodho …pe…

upanāho …

makkho …

paḷāso …

issā …

macchariyaṁ …

māyā …

sāṭheyyaṁ …

thambho …

sārambho …

māno …

atimāno …

mado …

pamādo …

sabbe kilesā …

sabbe duccaritā …

sabbe abhisaṅkhārā …pe…

sabbe bhavagāmikammā ari taṁ ariṁ maddanipaññāti—bhūripaññā.

Bhūri vuccati pathavī.

Tāya pathavisamāya vitthatāya vipulāya paññāya samannāgatoti—bhūripaññā.

Api ca paññāya metaṁ adhivacanaṁ.

Bhūri medhā pariṇāyikāti—bhūripaññā.

Bhūripaññatāya saṁvattantīti—

ayaṁ bhūripaññā.

<b>Paññābāhullāya saṁvattantī</b>ti katamaṁ paññābāhullaṁ?

Idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.

Yathā gaṇagaruko vuccati “gaṇabāhuliko”ti, cīvaragaruko vuccati “cīvarabāhuliko”ti, pattagaruko vuccati “pattabāhuliko”ti, senāsanagaruko vuccati “senāsanabāhuliko”ti;

evamevaṁ idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo.

Paññābāhullāya saṁvattantīti—

idaṁ paññābāhullaṁ.

<b>Sīghapaññatāya saṁvattantī</b>ti katamā sīghapaññā?