巴利《小部》· 无碍解道

Jivhaṁ antavantato vavattheti, jivhā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, jivhā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Jivhaṁ aniccato vavattheti, no niccato …pe…

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati …pe…

paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ jivhaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Kāyo avijjāsambhūtoti vavattheti, kāyo taṇhāsambhūtoti vavattheti, kāyo kammasambhūtoti vavattheti, kāyo āhārasambhūtoti vavattheti, kāyo catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, kāyo uppannoti vavattheti, kāyo samudāgatoti vavattheti.

Kāyo ahutvā sambhūto, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Kāyaṁ antavantato vavattheti, kāyo addhuvo asassato vipariṇāmadhammoti vavattheti, kāyo anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammoti vavattheti.

Kāyaṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato …pe…

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati …pe…

paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ kāyaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Kathaṁ manaṁ ajjhattaṁ vavattheti?

Mano avijjāsambhūtoti vavattheti, mano taṇhāsambhūtoti vavattheti, mano kammasambhūtoti vavattheti, mano āhārasambhūtoti vavattheti, mano uppannoti vavattheti, mano samudāgatoti vavattheti.

Mano ahutvā sambhūto, hutvā na bhavissatīti vavattheti.

Manaṁ antavantato vavattheti, mano addhuvo asassato vipariṇāmadhammoti vavattheti, mano anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammoti vavattheti.

Manaṁ aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ manaṁ ajjhattaṁ vavattheti.

Evaṁ ajjhattadhamme vavattheti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“ajjhattavavatthāne paññā vatthunānatte ñāṇaṁ”.

Vatthunānattañāṇaniddeso pannarasamo.

1.1.16. Gocaranānattañāṇaniddesa

Kathaṁ bahiddhā vavatthāne paññā gocaranānatte ñāṇaṁ?

Kathaṁ bahiddhā dhamme vavattheti?

Rūpe bahiddhā vavattheti, sadde bahiddhā vavattheti, gandhe bahiddhā vavattheti, rase bahiddhā vavattheti, phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti, dhamme bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ rūpe bahiddhā vavattheti?

Rūpā avijjāsambhūtāti vavattheti rūpā taṇhāsambhūtāti vavattheti, rūpā kammasambhūtāti vavattheti, rūpā āhārasambhūtāti vavattheti, rūpā catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, rūpā uppannāti vavattheti, rūpā samudāgatāti vavattheti.

Rūpā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Rūpe antavantato vavattheti, rūpā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti.

Rūpā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Rūpe aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati.

Aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ rūpe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ sadde bahiddhā vavattheti?

Saddā (…) catunnaṁ mahābhūtānaṁ upādāyāti vavattheti, saddā uppannāti vavattheti, saddā samudāgatāti vavattheti.

Saddā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Sadde antavantato vavattheti, saddā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, saddā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Sadde aniccato vavattheti, no niccato …pe…

evaṁ sadde bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ gandhe bahiddhā vavattheti?

Gandhā avijjāsambhūtāti vavattheti, gandhā taṇhāsambhūtāti vavattheti …pe…

evaṁ gandhe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ rase bahiddhā vavattheti?

Rasā avijjāsambhūtāti vavattheti, rasā taṇhāsambhūtāti vavattheti …pe…

evaṁ rase bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti?

Phoṭṭhabbā avijjāsambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā taṇhāsambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā kammasambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā āhārasambhūtāti vavattheti, phoṭṭhabbā uppannāti vavattheti.

Phoṭṭhabbā samudāgatāti vavattheti …pe…

evaṁ phoṭṭhabbe bahiddhā vavattheti.

Kathaṁ dhamme bahiddhā vavattheti?

Dhammā avijjāsambhūtāti vavattheti, dhammā taṇhāsambhūtāti vavattheti, dhammā kammasambhūtāti vavattheti, dhammā āhārasambhūtāti vavattheti, dhammā uppannāti vavattheti, dhammā samudāgatāti vavattheti.

Dhammā ahutvā sambhūtā, hutvā na bhavissantīti vavattheti.

Dhamme antavantato vavattheti, dhammā addhuvā asassatā vipariṇāmadhammāti vavattheti, dhammā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti vavattheti.

Dhamme aniccato vavattheti, no niccato;

dukkhato vavattheti, no sukhato;

anattato vavattheti, no attato;

nibbindati, no nandati;

virajjati, no rajjati;

nirodheti, no samudeti;

paṭinissajjati, no ādiyati …pe…

aniccato vavatthento niccasaññaṁ pajahati, dukkhato vavatthento sukhasaññaṁ pajahati, anattato vavatthento attasaññaṁ pajahati, nibbindanto nandiṁ pajahati, virajjanto rāgaṁ pajahati, nirodhento samudayaṁ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.

Evaṁ dhamme bahiddhā vavattheti.

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

Tena vuccati—

“bahiddhā vavatthāne paññā gocaranānatte ñāṇaṁ”.

Gocaranānattañāṇaniddeso soḷasamo.

1.1.17. Cariyānānattañāṇaniddesa

Kathaṁ cariyāvavatthāne paññā cariyānānatte ñāṇaṁ?

<b>Cariyā</b>ti tisso cariyāyo—

viññāṇacariyā, aññāṇacariyā, ñāṇacariyā.

Katamā viññāṇacariyā?

Dassanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā rūpesu, dassanaṭṭho cakkhuviññāṇaṁ viññāṇacariyā rūpesu, diṭṭhattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā rūpesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā rūpesu.

Savanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā saddesu, savanattho sotaviññāṇaṁ viññāṇacariyā saddesu, sutattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā saddesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā saddesu.

Ghāyanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā gandhesu, ghāyanaṭṭho ghānaviññāṇaṁ viññāṇacariyā gandhesu, ghāyitattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā gandhesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā gandhesu.

Sāyanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā rasesu, sāyanaṭṭho jivhāviññāṇaṁ viññāṇacariyā rasesu, sāyitattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā rasesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā rasesu.

Phusanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, phusanaṭṭho kāyaviññāṇaṁ viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, phuṭṭhattā abhiniropanā vipākamanodhātu viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu, abhiniropitattā vipākamanoviññāṇadhātu viññāṇacariyā phoṭṭhabbesu.

Vijānanatthāya āvajjanakiriyābyākatā viññāṇacariyā dhammesu, vijānanaṭṭho manoviññāṇaṁ viññāṇacariyā dhammesu.

(…)

<b>Viññāṇacariyā</b>ti kenaṭṭhena viññāṇacariyā?

Nīrāgā caratīti—

viññāṇacariyā.

Niddosā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nimmohā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nimmānā caratīti—

viññāṇacariyā.

Niddiṭṭhi caratīti—

viññāṇacariyā niuddhaccā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nibbicikicchā caratīti—

viññāṇacariyā.

Nānusayā caratīti—

viññāṇacariyā.

Rāgavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Dosavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Mohavippayuttā caratīti—

viññāṇacariyā.

Mānavippayuttā caratīti—