巴利《小部》· 无碍解道

Paṭisambhidāmagga

2 Yuganaddhavagga

2.1. Yuganaddhakathā

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ āyasmā ānando kosambiyaṁ viharati ghositārāme.

Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi—

“āvuso bhikkhavo”ti.

“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ.

Āyasmā ānando etadavoca—

“Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattaṁ byākaroti, sabbaso catūhi maggehi etesaṁ vā aññatarena.

Katamehi catūhi?

Idhāvuso, bhikkhu samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.

Tassa samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.

So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.

Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti.

Tassa vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.

So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.

Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāveti.

Tassa samathavipassanaṁ yuganaddhaṁ bhāvayato maggo sañjāyati.

So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.

Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno dhammuddhaccaviggahitaṁ mānasaṁ hoti;

hoti so, āvuso, samayo yaṁ taṁ cittaṁ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati.

Tassa maggo sañjāyati.

So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti.

Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattaṁ byākaroti, sabbaso imehi catūhi maggehi, etesaṁ vā aññatarenā”ti.

2.1.1. Suttantaniddesa

Kathaṁ <b>samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti?</b>

Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.

Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā.

Tena vuccati—

“samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti.

<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—

tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

<b>Maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati?

Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati, pariggahaṭṭhena sammāvācā maggo sañjāyati, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto maggo sañjāyati, vodānaṭṭhena sammāājīvo maggo sañjāyati, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo maggo sañjāyati, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati maggo sañjāyati, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati—

evaṁ maggo sañjāyati.

<b>So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī</b>ti kathaṁ āsevati?

Āvajjanto āsevati, jānanto āsevati, passanto āsevati, paccavekkhanto āsevati, cittaṁ adhiṭṭhahanto āsevati, saddhāya adhimuccanto āsevati, vīriyaṁ paggaṇhanto āsevati, satiṁ upaṭṭhāpento āsevati, cittaṁ samādahanto āsevati, paññāya pajānanto āsevati, abhiññeyyaṁ abhijānanto āsevati, pariññeyyaṁ parijānanto āsevati, pahātabbaṁ pajahanto āsevati, bhāvetabbaṁ bhāvento āsevati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati—

evaṁ āsevati.

<b>Bhāvetī</b>ti kathaṁ bhāveti?

Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti, passanto bhāveti, paccavekkhanto bhāveti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bhāveti, saddhāya adhimuccanto bhāveti, vīriyaṁ paggaṇhanto bhāveti, satiṁ upaṭṭhāpento bhāveti, cittaṁ samādahanto bhāveti, paññāya pajānanto bhāveti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bhāveti, pariññeyyaṁ parijānanto bhāveti, pahātabbaṁ pajahanto bhāveti, bhāvetabbaṁ bhāvento bhāveti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti—

evaṁ bhāveti.

<b>Bahulīkarotī</b>ti kathaṁ bahulīkaroti?

Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti, passanto bahulīkaroti, paccavekkhanto bahulīkaroti, cittaṁ adhiṭṭhahanto bahulīkaroti, saddhāya adhimuccanto bahulīkaroti, vīriyaṁ paggaṇhanto bahulīkaroti, satiṁ upaṭṭhāpento bahulīkaroti, cittaṁ samādahanto bahulīkaroti, paññāya pajānanto bahulīkaroti, abhiññeyyaṁ abhijānanto bahulīkaroti, pariññeyyaṁ parijānanto bahulīkaroti, pahātabbaṁ pajahanto bahulīkaroti, bhāvetabbaṁ bhāvento bahulīkaroti, sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti—

evaṁ bahulīkaroti.

<b>Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhontī</b>ti kathaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti?

Sotāpattimaggena, sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso—

imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti;

diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—

imāni dve saññojanāni pahīyanti;

oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—

imāni dve saññojanāni pahīyanti;

anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—

imāni pañca saññojanāni pahīyanti;

mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—

ime tayo anusayā byantīhonti.

Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Abyāpādavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…

ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…

paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.

Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.

Iti paṭhamaṁ samatho, pacchā vipassanā.

Tena vuccati—

“samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāvetī”ti.

<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—

tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.

<b>Maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati?

Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati …pe…

avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati.

Evaṁ maggo sañjāyati.

<b>So taṁ maggaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī</b>ti kathaṁ āsevati?

Āvajjanto āsevati …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaronto āsevati, evaṁ āsevati.

<b>Bhāvetī</b>ti kathaṁ bhāveti?

Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaronto bhāveti, evaṁ bhāveti.

<b>Bahulīkarotī</b>ti kathaṁ bahulīkaroti?

Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti …pe…

sacchikātabbaṁ sacchikaronto bahulīkaroti, evaṁ bahulīkaroti.

<b>Tassa taṁ maggaṁ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhontī</b>ti kathaṁ saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti?

Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso—

imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti;

diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Sakadāgāmimaggena oḷārikaṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—

imāni dve saññojanāni pahīyanti;

oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Anāgāmimaggena anusahagataṁ kāmarāgasaññojanaṁ, paṭighasaññojanaṁ—

imāni dve saññojanāni pahīyanti;

anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo—

ime dve anusayā byantīhonti.

Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā—

imāni pañca saññojanāni pahīyanti;

mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo—

ime tayo anusayā byantīhonti.

Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.

Evaṁ samathapubbaṅgamaṁ vipassanaṁ bhāveti.

Kathaṁ <b>vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāveti?</b>

Aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā.

Tattha jātānaṁ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo.

Samādhi iti paṭhamaṁ vipassanā, pacchā samatho.

Tena vuccati—

“vipassanāpubbaṅgamaṁ samathaṁ bhāvetī”ti.

<b>Bhāvetī</b>ti catasso bhāvanā—

āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…

<b>maggo sañjāyatī</b>ti kathaṁ maggo sañjāyati …pe…

evaṁ maggo sañjāyati.

Evaṁ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.