巴利《小部》· 无碍解道

Indriyaparopariyattañāṇaniddeso aṭṭhasaṭṭhimo.

1.1.69. Āsayānusayañāṇaniddesa

Katamaṁ <b>tathāgatassa sattānaṁ āsayānusaye ñāṇaṁ</b>?

Idha tathāgato sattānaṁ āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, bhabbābhabbe satte pajānāti.

Katamo sattānaṁ āsayo?

“Sassato loko”ti vā, “asassato loko”ti vā, “antavā loko”ti vā, “anantavā loko”ti vā, “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti vā, “aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti vā, “hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā, “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.

Iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā.

Ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti, yathābhūtaṁ vā ñāṇaṁ.

Kāmaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto”ti.

Kāmaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto”ti.

Nekkhammaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto”ti.

Nekkhammaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto”ti.

Byāpādaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto”ti.

Byāpādaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto”ti.

Abyāpādaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto”ti.

Abyāpādaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto”ti.

Thinamiddhaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo thinamiddhagaruko thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto”ti.

Thinamiddhaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto”ti.

Ālokasaññaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto”ti.

Ālokasaññaṁ sevantaññeva jānāti—

“ayaṁ puggalo thinamiddhagaruko thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto”ti.

Ayaṁ <b>sattānaṁ āsayo</b>.

Katamo ca <b>sattānaṁ anusayo</b>?

Sattānusayā—

kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.

Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, ettha sattānaṁ kāmarāgānusayo anuseti.

Yaṁ loke appiyarūpaṁ asātarūpaṁ, ettha sattānaṁ paṭighānusayo anuseti.

Iti imesu dvīsu dhammesu avijjā anupatitā, tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā ca daṭṭhabbā.

Ayaṁ sattānaṁ anusayo.

Katamañca <b>sattānaṁ caritaṁ</b>?

Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro parittabhūmako vā mahābhūmako vā.

Idaṁ sattānaṁ caritaṁ.

Katamā ca <b>sattānaṁ adhimutti</b>?

Santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā.

Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.

Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti.

Atītampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu;

paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṁsu bhajiṁsu payirupāsiṁsu.

Anāgatampi addhānaṁ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti;

paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti.

Ayaṁ sattānaṁ adhimutti.

Katame <b>sattā abhabbā</b>?

Ye te sattā kammāvaraṇena samannāgatā, kilesāvaraṇena samannāgatā, vipākāvaraṇena samannāgatā, assaddhā acchandikā duppaññā, abhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—

ime te sattā abhabbā.

Katame <b>sattā bhabbā</b>?

Ye te sattā na kammāvaraṇena samannāgatā, na kilesāvaraṇena samannāgatā, na vipākāvaraṇena samannāgatā, saddhā chandikā paññavanto, bhabbā niyāmaṁ okkamituṁ kusalesu dhammesu sammattaṁ—

ime te sattā bhabbā.

Idaṁ tathāgatassa sattānaṁ āsayānusaye ñāṇaṁ.

Āsayānusayañāṇaniddeso navasaṭṭhimo.

1.1.70. Yamakapāṭihīrañāṇaniddesa

Katamaṁ <b>tathāgatassa yamakapāṭihīre ñāṇaṁ?</b>

Idha tathāgato yamakapāṭihīraṁ karoti asādhāraṇaṁ sāvakehi.

Uparimakāyato aggikkhandho pavattati, heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattati;

heṭṭhimakāyato aggikkhandho pavattati, uparimakāyato udakadhārā pavattati;

puratthimakāyato aggikkhandho pavattati, pacchimakāyato udakadhārā pavattati;

pacchimakāyato aggikkhandho pavattati, puratthimakāyato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇaakkhito aggikkhandho pavattati, vāmaakkhito udakadhārā pavattati;

vāmaakkhito aggikkhandho pavattati, dakkhiṇaakkhito udakadhārā pavattati;

dakkhiṇakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati, vāmakaṇṇasotato udakadhārā pavattati;

vāmakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇakaṇṇasotato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇanāsikāsotato aggikkhandho pavattati, vāmanāsikāsotato udakadhārā pavattati;

vāmanāsikāsotato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇanāsikāsotato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇaaṁsakūṭato aggikkhandho pavattati, vāmaaṁsakūṭato udakadhārā pavattati;

vāmaaṁsakūṭato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇaaṁsakūṭato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇahatthato aggikkhandho pavattati, vāmahatthato udakadhārā pavattati;

vāmahatthato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇahatthato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇapassato aggikkhandho pavattati, vāmapassato udakadhārā pavattati;

vāmapassato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇapassato udakadhārā pavattati;

dakkhiṇapādato aggikkhandho pavattati, vāmapādato udakadhārā pavattati;

vāmapādato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇapādato udakadhārā pavattati;

aṅgulaṅgulehi aggikkhandho pavattati, aṅgulantarikāhi udakadhārā pavattati;

aṅgulantarikāhi aggikkhandho pavattati, aṅgulaṅgulehi udakadhārā pavattati;

ekekalomato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattati;

lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati, lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattati.

Channaṁ vaṇṇānaṁ—

nīlānaṁ, pītakānaṁ, lohitakānaṁ, odātānaṁ, mañjiṭṭhānaṁ, pabhassarānaṁ bhagavā caṅkamati, nimmito tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.

Bhagavā tiṭṭhati, nimmito caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.

Bhagavā nisīdati, nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṁ vā kappeti.

Bhagavā seyyaṁ kappeti, nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā.

Nimmito caṅkamati, bhagavā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.

Nimmito tiṭṭhati, bhagavā caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.

Nimmito nisīdati, bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṁ vā kappeti.

Nimmito seyyaṁ kappeti, bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā.

Idaṁ tathāgatassa yamakapāṭihīre ñāṇaṁ.

Yamakapāṭihīrañāṇaniddeso sattatimo.

1.1.71. Mahākaruṇāñāṇaniddesa

Katamaṁ <b>tathāgatassa mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṁ?</b>

Bahukehi ākārehi passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Āditto lokasannivāsoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Uyyutto lokasannivāsoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Payāto lokasannivāsoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Kummaggappaṭipanno lokasannivāsoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Upanīyati loko addhuvoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Atāṇo loko anabhissaroti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Assako loko, sabbaṁ pahāya gamanīyanti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Ūno loko atitto taṇhādāsoti—

passantānaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ sattesu mahākaruṇā okkamati.

Atāyano lokasannivāsoti—

passantānaṁ …pe…

aleṇo lokasannivāsoti—

passantānaṁ …pe…

asaraṇo lokasannivāsoti—