巴利《小部》· 无碍解道

sacchikiriyaṭṭhena …

phassanaṭṭhena …

abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni?

Soḷasahi ākārehi abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.

Dukkhassa pīḷanaṭṭho, saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho, vipariṇāmaṭṭho, abhisamayaṭṭho;

samudayassa āyūhanaṭṭho, nidānaṭṭho, saṁyogaṭṭho, palibodhaṭṭho, abhisamayaṭṭho;

nirodhassa nissaraṇaṭṭho, vivekaṭṭho, asaṅkhataṭṭho, amataṭṭho, abhisamayaṭṭho;

maggassa niyyānaṭṭho, hetuṭṭho, dassanaṭṭho, ādhipateyyaṭṭho, abhisamayaṭṭho—

imehi soḷasahi ākārehi abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni.

Yaṁ ekasaṅgahitaṁ taṁ ekattaṁ.

Ekattaṁ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti—

cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.

Saccānaṁ kati lakkhaṇāni?

Saccānaṁ dve lakkhaṇāni.

Saṅkhatalakkhaṇañca, asaṅkhatalakkhaṇañca—

saccānaṁ imāni dve lakkhaṇāni.

Saccānaṁ kati lakkhaṇāni?

Saccānaṁ cha lakkhaṇāni.

Saṅkhatānaṁ saccānaṁ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitānaṁ aññathattaṁ paññāyati asaṅkhatassa saccassa na uppādo paññāyati, na vayo paññāyati, na ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati—

saccānaṁ imāni cha lakkhaṇāni.

Saccānaṁ kati lakkhaṇāni?

Saccānaṁ dvādasa lakkhaṇāni.

Dukkhasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati;

samudayasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati;

maggasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati;

nirodhasaccassa na uppādo paññāyati, na vayo paññāyati, na ṭhitassa aññathattaṁ paññāyati—

saccānaṁ imāni dvādasa lakkhaṇāni.

Catunnaṁ saccānaṁ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā?

Samudayasaccaṁ akusalaṁ, maggasaccaṁ kusalaṁ, nirodhasaccaṁ abyākataṁ.

Dukkhasaccaṁ siyā kusalaṁ, siyā akusalaṁ, siyā abyākataṁ.

Siyā tīṇi saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṁ tīhi saccehi saṅgahitaṁ?

Vatthuvasena pariyāyena siyāti.

Kathañca siyā?

Yaṁ dukkhasaccaṁ akusalaṁ, samudayasaccaṁ akusalaṁ—

evaṁ akusalaṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṁ dvīhi saccehi saṅgahitaṁ.

Yaṁ dukkhasaccaṁ kusalaṁ, maggasaccaṁ kusalaṁ—

evaṁ kusalaṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṁ dvīhi saccehi saṅgahitaṁ.

Yaṁ dukkhasaccaṁ abyākataṁ, nirodhasaccaṁ abyākataṁ—

evaṁ abyākataṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṁ dvīhi saccehi saṅgahitaṁ.

Evaṁ siyā tīṇi saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṁ tīhi saccehi saṅgahitaṁ vatthuvasena pariyāyenāti.

2.2.2. Dutiyasuttantapāḷi

“Pubbe me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi—

‘ko nu kho rūpassa assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ;

ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ;

ko saññāya assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ;

ko saṅkhārānaṁ assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇaṁ;

ko viññāṇassa assādo, ko ādīnavo, kiṁ nissaraṇan’ti?

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi—

‘yaṁ kho rūpaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ—

ayaṁ rūpassa assādo.

Yaṁ rūpaṁ aniccaṁ, taṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ—

ayaṁ rūpassa ādīnavo.

Yo rūpasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ—

idaṁ rūpassa nissaraṇaṁ.

Yaṁ vedanaṁ paṭicca …pe…

yaṁ saññaṁ paṭicca …

yaṁ saṅkhāre paṭicca …

yaṁ viññāṇaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ—

ayaṁ viññāṇassa assādo.

Yaṁ viññāṇaṁ aniccaṁ taṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ—

ayaṁ viññāṇassa ādīnavo.

Yo viññāṇasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ—

idaṁ viññāṇassa nissaraṇaṁ’.

Yāvakīvañcāhaṁ, bhikkhave, imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ evaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ nābbhaññāsiṁ, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ yato ca khvāhaṁ, bhikkhave, imesaṁ pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ evaṁ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, athāhaṁ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi—

‘akuppā me vimutti.

Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’”ti.

2.2.3. Dutiyasuttantaniddesa

Yaṁ rūpaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ rūpassa assādoti—

pahānappaṭivedho samudayasaccaṁ.

Yaṁ rūpaṁ aniccaṁ taṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, ayaṁ rūpassa ādīnavoti—

pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṁ.

Yo rūpasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ rūpassa nissaraṇanti—

sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṁ.

Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi—

bhāvanāpaṭivedho maggasaccaṁ.

Yaṁ vedanaṁ paṭicca …pe…

yaṁ saññaṁ paṭicca …

yaṁ saṅkhāre paṭicca …

yaṁ viññāṇaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ viññāṇassa assādoti—

pahānappaṭivedho samudayasaccaṁ.

Yaṁ viññāṇaṁ aniccaṁ taṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, ayaṁ viññāṇassa ādīnavoti—

pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṁ.

Yo viññāṇasmiṁ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ viññāṇassa nissaraṇanti—

sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṁ.

Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi—

bhāvanāpaṭivedho maggasaccaṁ.

<b>Saccan</b>ti katihākārehi saccaṁ?

Esanaṭṭhena, pariggahaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena.

Kathaṁ esanaṭṭhena saccaṁ?

Jarāmaraṇaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavanti—

evaṁ esanaṭṭhena saccaṁ.

Jarāmaraṇaṁ jātinidānaṁ, jātisamudayaṁ, jātijātikaṁ, jātippabhavanti—

evaṁ pariggahaṭṭhena saccaṁ.

Jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

evaṁ paṭivedhaṭṭhena saccaṁ.

Jāti kiṁnidānā, kiṁsamudayā, kiṁjātikā, kiṁpabhavāti—

evaṁ esanaṭṭhena saccaṁ.

Jāti bhavanidānā, bhavasamudayā, bhavajātikā, bhavappabhavāti—

evaṁ pariggahaṭṭhena saccaṁ.

Jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, jātinirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

evaṁ paṭivedhaṭṭhena saccaṁ.

Bhavo kiṁnidāno, kiṁsamudayo, kiṁjātiko, kiṁpabhavoti—

evaṁ esanaṭṭhena saccaṁ.

Bhavo upādānanidāno, upādānasamudayo, upādānajātiko, upādānappabhavoti—

evaṁ pariggahaṭṭhena saccaṁ.

Bhavaṁ ca pajānāti, bhavasamudayañca pajānāti, bhavanirodhañca pajānāti, bhavanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

evaṁ paṭivedhaṭṭhena saccaṁ.

Upādānaṁ kiṁnidānaṁ, kiṁsamudayaṁ, kiṁjātikaṁ, kiṁpabhavanti—

evaṁ esanaṭṭhena saccaṁ.

Upādānaṁ taṇhānidānaṁ, taṇhāsamudayaṁ, taṇhājātikaṁ, taṇhāpabhavanti—

evaṁ pariggahaṭṭhena saccaṁ.

Upādānañca pajānāti, upādānasamudayañca pajānāti, upādānanirodhañca pajānāti upādānanirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

evaṁ paṭivedhaṭṭhena saccaṁ.

Taṇhā kiṁnidānā, kiṁsamudayā, kiṁjātikā, kiṁpabhavāti—

evaṁ esanaṭṭhena saccaṁ.

Taṇhā vedanānidānā, vedanāsamudayā, vedanājātikā, vedanāpabhavāti—

evaṁ pariggahaṭṭhena saccaṁ.

Taṇhañca pajānāti, taṇhāsamudayañca pajānāti, taṇhānirodhañca pajānāti, taṇhānirodhagāminiṁ paṭipadañca pajānāti—

evaṁ paṭivedhaṭṭhena saccaṁ.