巴利《小部》· 导论

Idaṁ dassanaṁ.

“Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’ti.

Katamehi catūhi?

Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṁ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, yadidaṁ madanimmadano …pe…

nirodho nibbānaṁ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca.

Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.

Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’”ti.

Idaṁ dassanaṁ.

Tattha katamā bhāvanā?

“Yassindriyāni bhāvitāni,

Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;

Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,

Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.

Ayaṁ bhāvanā.

“Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni.

Katamāni cattāri?

Anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī”ti.

Ayaṁ bhāvanā.

Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?

“Pañca chinde pañca jahe”ti idaṁ dassanaṁ.

“Pañca cuttari bhāvaye.

Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī”ti ayaṁ bhāvanā.

Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.

“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.

Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.

Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,

anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa …pe…

dukkhanirodhassa …pe…

dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Idaṁ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyan”ti.

Idaṁ dassanaṁ.

“Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti …pe…

‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Idaṁ, bhikkhave, aññindriyaṁ.

Katamañca, bhikkhave, aññātāvindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.

Idaṁ, bhikkhave, aññātāvindriyan”ti.

Ayaṁ bhāvanā.

Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.

Tattha katamaṁ sakavacanaṁ?

“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,

kusalassa upasampadā;

Sacittapariyodāpanaṁ,

etaṁ buddhāna sāsanan”ti.

Idaṁ sakavacanaṁ.

“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṁ bāloti pare sañjānanti.

Katamāni tīṇi?

Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti.

Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.

Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṁ paṇḍitoti pare sañjānanti.

Katamāni tīṇi?

Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti.

Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī”ti.

Idaṁ sakavacanaṁ.

Tattha katamaṁ paravacanaṁ?

“Pathavīsamo natthi vitthato,

Ninno pātālasamo na vijjati;

Merusamo natthi unnato,

Cakkavattisadiso natthi poriso”ti.

Idaṁ paravacanaṁ.

“‘Hotu, devānaminda, subhāsitena jayoti.

Hotu, vepacitti, subhāsitena jayoti.

Bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.

Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

‘Bhiyyo bālā pakujjheyyuṁ,

no cassa paṭisedhako;

Tasmā bhusena daṇḍena,

dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.

Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.

Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—

‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

‘Etadeva ahaṁ maññe,

bālassa paṭisedhanaṁ;

Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,

yo sato upasammatī’ti.

Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesuṁ.

Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṁ asurindaṁ etadavoca—

‘bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

‘Etadeva titikkhāya,

vajjaṁ passāmi vāsava;

Yadā naṁ maññati bālo,

bhayā myāyaṁ titikkhati;

Ajjhāruhati dummedho,

gova bhiyyo palāyinan’ti.

Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.

Atha kho vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—

‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi—

‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā,

bhayā myāyaṁ titikkhati;

Sadatthaparamā atthā,

khantyā bhiyyo na vijjati.

Yo have balavā santo,

dubbalassa titikkhati;

Tamāhu paramaṁ khantiṁ,

niccaṁ khamati dubbalo.

Abalaṁ taṁ balaṁ āhu,

yassa bālabalaṁ balaṁ;

Balassa dhammaguttassa,

paṭivattā na vijjati.

Tasseva tena pāpiyo,

yo kuddhaṁ paṭikujjhati;

Kuddhaṁ appaṭikujjhanto,

saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.

Ubhinnamatthaṁ carati,

attano ca parassa ca;

Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,

yo sato upasammati.

Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ,

attano ca parassa ca;

Janā maññanti bāloti,

ye dhammassa akovidā’ti.

Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesun”ti.

Idaṁ paravacanaṁ.

Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?

Yañca pattaṁ yañca pattabbaṁ ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ āturassānusikkhato.