巴利《小部》· 导论

Ye ca sikkhāsārā sīlaṁ vataṁ jīvitaṁ brahmacariyaṁ upaṭṭhānasārā, ayameko anto.

Ye ca evaṁvādino evaṁdiṭṭhino “natthi kāmesu doso”ti, ayaṁ dutiyo anto.

Iccete ubho antā kaṭasivaḍḍhanā kaṭasiyo diṭṭhiṁ vaḍḍhenti.

Ete ubho ante anabhiññāya olīyanti eke atidhāvanti eketi.

Idaṁ paravacanaṁ.

Ye ca kho te ubho ante abhiññāya tatra ca na ahesuṁ, tena ca amaññiṁsu, vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāyāti.

Idaṁ sakavacanaṁ.

Ayaṁ udāno sakavacanañca paravacanañca.

Rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca—

idha mayhaṁ, bhante, rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi “kesaṁ nu kho piyo attā, kesaṁ appiyo attā”ti.

Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi—

“ye ca kho keci kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti, tesaṁ appiyo attā.

Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.

Taṁ kissa hetu?

Yaṁ hi appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.

Ye ca kho keci kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.

Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.

Taṁ kissa hetu?

Yaṁ hi piyo piyassa kareyya.

Taṁ te attanāva attano karonti.

Tasmā tesaṁ piyo attā”ti.

“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja, ye hi keci, mahārāja, kāyena duccaritaṁ caranti, vācāya duccaritaṁ caranti, manasā duccaritaṁ caranti tasmā tesaṁ appiyo attā.

Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘piyo no attā’ti, atha kho tesaṁ appiyo attā.

Taṁ kissa hetu?

Yaṁ hi, mahārāja, appiyo appiyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ appiyo attā.

Ye ca kho keci mahārāja kāyena sucaritaṁ caranti, vācāya sucaritaṁ caranti, manasā sucaritaṁ caranti, tesaṁ piyo attā.

Kiñcāpi te evaṁ vadeyyuṁ ‘appiyo no attā’ti, atha kho tesaṁ piyo attā.

Taṁ kissa hetu?

Yaṁ hi, mahārāja, piyo piyassa kareyya, taṁ te attanāva attano karonti, tasmā tesaṁ piyo attāti.

Idamavoca bhagavā …pe…

satthā—

“Attānañce piyaṁ jaññā,

na naṁ pāpena saṁyuje;

Na hi taṁ sulabhaṁ hoti,

sukhaṁ dukkaṭakārinā.

Antakenādhipannassa,

jahato mānusaṁ bhavaṁ;

Kiṁ hi tassa sakaṁ hoti,

kiñca ādāya gacchati;

Kiñcassa anugaṁ hoti,

chāyāva anapāyinī.

Ubho puññañca pāpañca,

yaṁ macco kurute idha;

Tañhi tassa sakaṁ hoti,

taṁva ādāya gacchati;

Taṁvassa anugaṁ hoti,

chāyāva anapāyinī.

Tasmā kareyya kalyāṇaṁ,

nicayaṁ samparāyikaṁ;

Puññāni paralokasmiṁ,

patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.

Idaṁ suttaṁ paravacanaṁ.

Anugīti sakavacanaṁ.

Idaṁ sakavacanañca paravacanañca.

Tattha katamaṁ visajjanīyaṁ?

Pañhe pucchite idaṁ abhiññeyyaṁ, idaṁ pariññeyyaṁ, idaṁ pahātabbaṁ, idaṁ bhāvetabbaṁ, idaṁ sacchikātabbaṁ, ime dhammā evaṅgahitā idaṁ phalaṁ nibbattayanti.

Tesaṁ evaṅgahitānaṁ ayamattho iti idaṁ visajjanīyaṁ.

“Uḷāro buddho bhagavā”ti buddhauḷārataṁ dhammasvākkhātataṁ saṅghasuppaṭipattiñca ekaṁseneva niddise.

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti “sabbe dhammā anattā”ti ekaṁseneva niddise.

Yaṁ vā panaññampi evaṁ jātiyaṁ.

Idaṁ visajjanīyaṁ.

Tattha katamaṁ avisajjanīyaṁ?

“Ākaṅkhato te naradammasārathi,

Devā manussā manasā vicintitaṁ;

Sabbe na jaññā kasiṇāpi pāṇino,

Santaṁ samādhiṁ araṇaṁ nisevato;

Kintaṁ bhagavā ākaṅkhatī”ti.

Idaṁ avisajjanīyaṁ.

Ettako bhagavā sīlakkhandhe samādhikkhandhe paññākkhandhe vimuttikkhandhe vimuttiñāṇadassanakkhandhe iriyāyaṁ pabhāve hitesitāyaṁ karuṇāyaṁ iddhiyanti.

Idaṁ avisajjanīyaṁ.

“Tathāgatassa, bhikkhave, arahato sammāsambuddhassa loke uppādā tiṇṇaṁ ratanānaṁ uppādo buddharatanassa dhammaratanassa saṅgharatanassa”.

Kiṁpamāṇāni tīṇi ratanānīti?

Idaṁ avisajjanīyaṁ.

Buddhavisayo avisajjanīyo.

Puggalaparoparaññutā avisajjanīyā.

“Pubbā, bhikkhave, koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṁ sattānaṁ taṇhāsaṁyojanānaṁ sakiṁ nirayaṁ sakiṁ tiracchānayoniṁ sakiṁ pettivisayaṁ sakiṁ asurayoniṁ sakiṁ deve sakiṁ manusse sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ”.

Katamā pubbā koṭīti avisajjanīyaṁ.

Na paññāyatīti sāvakānaṁ ñāṇavekallena.

Duvidhā buddhānaṁ bhagavantānaṁ desanā attūpanāyikā ca parūpanāyikā ca.

Na paññāyatīti parūpanāyikā.

Natthi buddhānaṁ bhagavantānaṁ avijānanāti attūpanāyikā.

Yathā bhagavā kokālikaṁ bhikkhuṁ ārabbha aññataraṁ bhikkhuṁ evamāha—

“Seyyathāpi, bhikkhu, vīsatikhāriko kosalako tilavāho …pe…

na tveva eko abbudo nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati abbudā nirayā, evameko nirabbudo nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati nirabbudā nirayā, evameko ababo nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ababā nirayā, evameko aṭaṭo nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati aṭaṭā nirayā, evameko ahaho nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati ahahā nirayā, evameko kumudo nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati kumudā nirayā, evameko sogandhiko nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati sogandhikā nirayā, evameko uppalako nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati uppalakā nirayā, evameko puṇḍarīko nirayo.

Seyyathāpi, bhikkhu, vīsati puṇḍarīkā nirayā, evameko padumo nirayo.

Padume pana, bhikkhu, niraye kokāliko bhikkhu upapanno sāriputtamoggallānesu cittaṁ āghātetvā”ti.

Yaṁ vā pana kiñci bhagavā āha—

“ayaṁ appameyyo asaṅkheyyo”ti.

Sabbaṁ taṁ avisajjanīyaṁ.

Idaṁ avisajjanīyaṁ.

Tattha katamaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca, yadā so upako ājīvako bhagavantaṁ āha—

“kuhiṁ, āvuso gotama, gamissasī”ti.

Bhagavā āha—

“Bārāṇasiṁ gamissāmi,

ahaṁ taṁ amatadundubhiṁ;

Dhammacakkaṁ pavattetuṁ,

loke appaṭivattiyan”ti.

Upako ājīvako āha—

“‘jino’ti kho āvuso, bho gotama, paṭijānāsī”ti.

Bhagavā āha—

“Mādisā ve jinā honti,

ye pattā āsavakkhayaṁ;

Jitā me pāpakā dhammā,

tasmāhaṁ upakā jino”ti.

Kathaṁ jino kena jinoti visajjanīyaṁ.

Katamo jinoti avisajjanīyaṁ.

Katamo āsavakkhayo, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayoti visajjanīyaṁ.

Kittako āsavakkhayoti avisajjanīyaṁ.

Idaṁ visajjanīyañca avisajjanīyañca.

Atthi tathāgatoti visajjanīyaṁ.

Atthi rūpanti visajjanīyaṁ.

Rūpaṁ tathāgatoti avisajjanīyaṁ.