巴利《小部》· 藏释

Tattha katamo byādhi?

Sāmaṁ tena kuto rāja,

Tuvampi jarāyanti vedesi;

Khattiya kammassa phalo,

Loko na hi kammaṁ panayati.

Tayo gilānā—

ayaṁ byādhi.

Tattha katamaṁ maraṇaṁ?

Yathāpi kumbhakārassa,

kataṁ mattikabhājanaṁ;

Khuddakañca mahantañca,

yaṁ pakkaṁ yañca āmakaṁ;

Sabbaṁ bhedanapariyantaṁ,

evaṁ maccāna jīvitaṁ.

Mamāyite passatha phandamāne,

Maccheva appodake khīṇasote;

Etampi disvā amamo careyya,

Bhavesu āsattimakubbamāno.

Udakappanasuttaṁ—

idaṁ maraṇaṁ.

Tattha katamo soko?

Idha socati pecca socati,

Pāpakārī ubhayattha socati;

So socati so vihaññati,

Disvā kammakiliṭṭhamattano.

Tīṇi duccaritāni—

ayaṁ soko.

Tattha katamo paridevo?

Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,

Avadāniyā te visame niviṭṭhā;

Dukkhūpanītā paridevayanti,

Kiṁsu bhavissāma ito cutāse.

Tisso vipattiyo—

ayaṁ paridevo.

Tattha katamaṁ dukkhaṁ?

Sataṁ āsi ayosaṅkū,

sabbe paccattavedanā;

Jalitā jātavedāva,

accisaṅghasamākulā.

Mahā vata so pariḷāho saṁyuttake suttaṁ saccasaṁyuttesu—

idaṁ dukkhaṁ.

Tattha katamaṁ domanassaṁ?

Saṅkappehi pareto so,

kapaṇo viya jhāyati;

Sutvā paresaṁ nigghosaṁ,

maṅku hoti tathāvidho.

Dveme tapanīyā dhammā—

idaṁ domanassaṁ.

Tattha katamo upāyāso?

Kammārānaṁ yathā ukkā,

anto ḍayhati no bahi;

Evaṁ ḍayhati me hadayaṁ,

sutvā nibbattamambujaṁ.

Tayo aggī—

ayaṁ upāyāso.

Tattha katamo appiyasampayogo?

Ayasāva malaṁ samuṭṭhitaṁ,

Tatuṭṭhāya tameva khādati;

Evaṁ atidhonacārinaṁ,

Sāni kammāni nayanti duggatiṁ.

Dveme tathāgataṁ abbhācikkhanti, ekuttarike suttaṁ dukesu—

ayaṁ appiyasampayogo.

Tattha katamo piyavippayogo?

Supinena yathāpi saṅgataṁ,

Paṭibuddho puriso na passati;

Evampi piyāyitaṁ janaṁ,

Petaṁ kālaṅkataṁ na passati.

Te devā cavanadhammaṁ viditvā tīhi vācāhi anusāsanti.

Ayaṁ piyavippayogo.

Yampicchaṁ na labhati,

tisso māradhītaro;

Tassa ce kāmayānassa,

chandajātassa jantuno;

Te kāmā parihāyanti,

sallaviddhova ruppati.

Saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.

Cakkhu sotañca ghānañca,

jivhā kāyo tato manaṁ;

Ete lokāmisā ghorā,

yattha sattā puthujjanā.

Pañcime bhikkhave khandhā—

idaṁ dukkhaṁ.

Tattha katamā jarā ca maraṇañca?

Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,

Oraṁ vassasatāpi mīyate;

Atha vāpi akicchaṁ jīvitaṁ,

Atha kho so jarasāpi mīyate.

Saṁyuttake pasenadisaṁyuttake suttaṁ ayyikā me kālaṅkatā—

ayaṁ jarā ca maraṇañca.

Tattha katamā cuti ca upapatti ca?

“Sabbe sattā marissanti,

Maraṇantaṁ hi jīvitaṁ;

Yathākammaṁ gamissanti,

Attakammaphalūpagā”ti.—

Ayaṁ cuti ca upapatti ca.

Imehi suttehi ekasadisehi ca aññehi navavidhaṁ suttaṁ taṁ anupaviṭṭhehi lakkhaṇato dukkhaṁ ñatvā sādhāraṇañca asādhāraṇañca dukkhaṁ ariyasaccaṁ niddisitabbaṁ.

Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi vā byākaraṇaṁ—

idaṁ dukkhaṁ.

Tattha katamo <b>dukkhasamudayo</b>?

Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā,

Saṁyojane vajjamapassamānā;

Na hi jātu saṁyojanasaṅgasattā,

Oghaṁ tareyyuṁ vipulaṁ mahantaṁ.

Cattāro āsavā suttaṁ—

ayaṁ dukkhasamudayo.

Tattha katamo <b>dukkhanirodho</b>?

Yamhi na māyā vasatī na māno,

Yo vītalobho amamo nirāso;

Panuṇṇakodho abhinibbutatto,

So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhu.

Dvemā vimuttiyo, rāgavirāgā ca cetovimutti;

avijjāvirāgā ca paññāvimutti—

ayaṁ nirodho.

Tattha katamo <b>maggo</b>?

Eseva maggo natthañño,

dassanassa visuddhiyā;

Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo,

mārassetaṁ pamohanaṁ.

Sattime, bhikkhave, bojjhaṅgā—

ayaṁ maggo.