巴利《小部》· 藏释

Ayaṁ catubyūho hāro.

Tattha katamo <b>āvaṭṭo hāro</b>?

“Ekamhi padaṭṭhāne,

Pariyesati sesakaṁ padaṭṭhānaṁ;

Āvaṭṭati paṭipakkhe,

Āvaṭṭo nāma so hāro”.

Yathā kiṁ unnaḷānaṁ pamattānanti gāthāyo.

Yaṁ pamādo, idaṁ kissa padaṭṭhānaṁ?

Kusalānaṁ dhammānaṁ osaggassa.

Kusaladhammosaggo pana kissa padaṭṭhānaṁ?

Akusaladhammapaṭisevanāya.

Kissa padaṭṭhānaṁ, kusaladhammapaṭisevanāya?

Kissa padaṭṭhānaṁ, kilesavatthupaṭisevanāya?

Iti pamādena mohapakkhiyā diṭṭhi avijjā chandarāgapakkhiyā.

Tattha taṇhā ca diṭṭhi cattāro āsavā taṇhā kāmāsavo ca bhavāsavo ca diṭṭhāsavo ca avijjāsavo ca.

Tattha citte atthīti diṭṭhi cetasikesu niccanti pañcasu kāmaguṇesu ajjhāvahanena kāmāsavo, upapattīsu āsatti bhavāsavo.

Tattha rūpakāyo kāmāsavassa bhavāsavassa ca padaṭṭhānaṁ.

Nāmakāyo diṭṭhāsavassa avijjāsavassa ca padaṭṭhānaṁ.

Tattha alliyanāya ajjhattavāhanaṁ kāmāsavassa lakkhaṇaṁ.

Patthanaganthanaabhisaṅkhārakāyasaṅkhāraṇaṁ bhavāsavassa lakkhaṇaṁ, abhiniveso ca parāmāso ca diṭṭhāsavassa lakkhaṇaṁ.

Appaṭivedho dhammesu asampajaññā ca avijjāsavassa lakkhaṇaṁ.

Ime cattāro āsavā cattāri upādānāni.

Kāmāsavo kāmupādānaṁ, bhavāsavo bhavupādānaṁ, diṭṭhāsavo diṭṭhupādānaṁ, avijjāsavo attavādupādānaṁ, imehi catūhi upādānehi pañcakkhandhā.

Tattha avijjāsavo citte pahātabbo, so citte cittānupassissa pahīyati.

Diṭṭhāsavo dhammesu pahātabbo, so dhammesu dhammānupassissa pahīyati.

Bhavāsavo āsattiyā pahātabbo, so vedanāsu vedanānupassissa pahīyati.

Kāmāsavo pañcasu kāmaguṇesu pahātabbo, so kāye kāyānupassissa pahīyati.

Tattha kāyānupassanā dukkhamariyasaccaṁ bhajati.

Vedanānupassanā pañcannaṁ indriyānaṁ paccayo sukhindriyassa dukkhindriyassa somanassindriyassa domanassindriyassa upekkhindriyassa, sattakilesopacāro tena samudayaṁ bhajati.

Citte cittānupassanā nirodhaṁ bhajati.

Dhammesu dhammānupassanā maggaṁ bhajati.

Tenassa catūsu ca dassanena tasseva sabbe pahīyanti, yena niddiṭṭhā paṭhamaṁ unnaḷānaṁ pamattānaṁ tesaṁ vaḍḍhanti āsavā.

Jānato hi passato āsavānaṁ khayo dukkhaṁ samudayo nirodho maggo hi akusalā dhammā.

Evaṁ pariyesitabbā.

Yāva tassa akusalassa gati tato paṭipakkhena akusale dhamme pariyesati tesaṁ kilesānaṁ hārena āvaṭṭati.

Ayaṁ vuccate āvaṭṭo hāro.

Evaṁ sukkāpi dhammā pariyesitabbā.

Akusaladhamme āgamissa.

Tattha āvaṭṭassa hārassa ayaṁ bhūmi sati upaṭṭhānā ca vipallāsā ca cattāri ñāṇāni sakkāyasamuppādāyagāminī ca paṭipadā sakkāyanirodhagāminī paṭipadā.

Tattha katamo <b>vibhatti hāro</b>?

Yaṁ kiñci vibhajjabyākaraṇīyaṁ vuccati vibhatti hāro.

Yathā kiṁ āgantvā ca puna puggalo hoti, no vāgataṁ na paribhāsati paripucchatāya pañhāya atiyanaṁ ekassa kiñci—

ayaṁ vuccate vibhatti hāro.

Tattha katamo <b>parivattano hāro</b>?

Yaṁ kiñci paṭipakkhaniddeso, ayaṁ vuccati parivattano hāro.

Yathā vuttaṁ bhagavatā sammādiṭṭhikassa purisapuggalassa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotīti vitthārena sabbāni maggaṅgāni.

Ayaṁ vuccate parivattano hāro.

Tattha katamo <b>vevacano hāro</b>?

“Vevacanehi anekehi,

Ekaṁ dhammaṁ pakāsitaṁ;

Sutte yo jānāti suttavidū,

Vevacano nāma so hāro”.

Yathā āyasmā sāriputto ekamhi vatthumhi vevacanena nānāvuttena bhagavatā pasaṁsito “mahāpañño sāriputto hāsapañño javanapañño”ti idaṁ paññāya vevacanaṁ.

Yathā ca maggavibhaṅge niyyānattho ekamekaṁ maggaṅgaṁ vevacanehi niddiṭṭhaṁ.

Evaṁ avijjāya vevacanā.

Ekaṁ akusalamūlaṁ tadeva santaṁ tesu tesu janapadesu tena tena pajānanti.

Na hi anena tadevapi ālapiyanti aññaṁ bhajati.

Sabbakāmajahassa bhikkhunoti kāmā ālapitā.

Yassa nitthiṇṇo saṅkoti teyeva kāme saṅkāti ālapati.

Suṇamānassa puretaraṁ rajjanti teyeva kāme rajjanti ālapati.

Evaṁ suttamhi yo dhammo desiyati tassa pariyeṭṭhi “katamassa dhammassa idaṁ nāmaṁ katamassa idaṁ vevacanan”ti.

Sabbaññū hi yesaṁ yesaṁ yā nirutti hoti, yathā gāmi tena tena desetīti tassa vevacanaṁ pariyesitabbaṁ.

Ayaṁ vevacano hāro.

Tattha katamo <b>paññatti hāro</b>?

Cattāri ariyasaccānīti suttaṁ niddisati, nikkhepapaññatti.

Yā samudayapaññatti.

Kabaḷīkāre āhāre atthi chando atthi rāgo yāva patiṭṭhitaṁ.

Tattha viññāṇaṁ pabhavapaññattiṁ paññapeti.

Kabaḷīkāre āhāre natthi chando …pe… samugghāti paññatti.

Tassa kāmāsavāpi cittaṁ vimuccati, bhavāsavāpi cittaṁ vimuccati, avijjāsavāpi cittaṁ vimuccatīti pahānapaññattiṁ paññapeti.

Taṇhā yassa purakkhatā paññā parivattati gāthā manāpapaññattiṁ paññapeti.

Evaṁ pana manāpapaññattīti ekadhammaṁ bhagavā paññapeti.

Na hi taṇhā dukkhasamudayoti kāretvā sabbattha taṇhāsamudayo niddisitabbo.

Yathā uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti vinodeti pajahatīti paṭikkhepapaññatti.

Evaṁ sabbesaṁ dhammānaṁ kusalānañca akusalānañca yañcassa dhammakkhettaṁ bhavati, so ceva dhammo tattha pavattati.

Tadavasiṭṭhā dhammā tassānuvattakā honti.

Sā duvidhā paññatti—

parādhīnapaññatti ca sādhīnapaññatti ca.

Katamā sādhīnapaññatti?

Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha, samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṁ pajānāti.

“Rūpaṁ aniccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ sādhīnapaññatti parādhīnapaññatti ca, sā paññatti paññāya ca sīlassa ca, yathā cattāri jhānāni bhāvetha.

Tassa atthi samādhindriyaṁ mudūni cattāri indriyāni tāni catuparādhīnāni, tīṇi aveccappasādeti parādhīnaṁ samādhindriyaṁ cattāri indriyāni parādhīnāti catūsu ariyasaccesu aparādhīnaṁ paññindriyaṁ satipaṭṭhānesu sammappadhānesu vīriyindriyaṁ.

Iti sake padaṭṭhāne sake khettasādhīno so dhammo, so ca tattha paññāpetabbo.

Tassa paṭipakkhā nighāto niddisitabbo.

Etthāyaṁ anekākārapaññatti kena kāraṇena ayaṁ dhammo paññattoti.

Ayaṁ vuccate paññatti.

Tattha katamo <b>otaraṇo hāro</b>?

Chasu dhammesu otāretabbaṁ.

Katamesu chasu?

Khandhesu dhātūsu āyatanesu indriyesu saccesu paṭiccasamuppādesu.

Natthi taṁ suttaṁ vā gāthā vā byākaraṇaṁ vā.

Imesu channaṁ dhammānaṁ aññatarasmiṁ na sandissati.

Ettāvatā esa sabbā desanā yā tā khandhā vā dhātuyo vā āyatanāni vā saccāni vā paṭiccasamuppādo vā, tattha pañcannaṁ khandhānaṁ vedanākkhandho rāgadosamohānaṁ padaṭṭhānaṁ.

Tattha tisso vedanāyo tassa sukhāya vedanāya somanasso savicāro, dukkhāya vedanāya domanasso savicāro, adukkhamasukhāya vedanāya upekkho savicāro.

Yaṁ puna tattha vedayitaṁ idaṁ dukkhasaccaṁ, khandhesu saṅkhārakkhandho tattha kāyo pamattaṁ saupavattati, tañca saṅkhāragato dvidhā ca bhavaṅgotaraṇaṁ kammaṁ tīṇi ca saṅkhārāni puññābhisaṅkhārā vā apuññā vā āneñjā vā hetu sabbasarāgassa no vītarāgassa, dosassa abhisaṅkhārāni ca avītarāgo ceteti ca pakappeti ca, vītarāgo pana ceteti ca no abhisaṅkharoti, yaṁ uṇhaṁ vajiraṁ kaṭṭhe vā rukkhe vā aññattha vā patantaṁ bhindati ca ḍahati ca, evaṁ sarāgacetanā ceteti ca abhisaṅkharoti ca.

Yathā sataṁ vajiraṁ na bhindati na ca ḍahati, evaṁ vītarāgacetanā ceteti na ca abhisaṅkharoti.

Tattha pañcannaṁ khandhānaṁ eko khandho anindriyasarīraṁ saññākkhandho.

Tattha dhātūnaṁ aṭṭhārasa dhātuyo.

Tattha yā rūpī dasa dhātuyo, tāsu desiyamānāsu rūpakkhandho niddisitabbo, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.

Yepi ca cha viññāṇakāyā manodhātusattamā, tattha viññāṇakkhandho ca niddisitabbo, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.

Dhammadhātu pana dhammasamosaraṇā, so dhammo hetunā ca nissandena ca phalena ca kiccena ca vevacanena ca yena yena upalabbhati, tena tena niddisitabbo.

Yadi vā kusalā yadi vā akusalā yadi vā abyākatā yadi vā asaṅkhatā.

Dvādasannaṁ āyatanānaṁ dasa āyatanāni rūpāni taṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ niddisitabbaṁ.

Rūpakkhandho ca manāyatanañca viññāṇakkhandhena niddisitabbaṁ, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.

Dhammāyatanaṁ nānādhammasamosaraṇaṁ.

Tattha ye dhammā indriyānaṁ indriyesu niddisitabbā, ye anindriyānaṁ anindriyesu niddisitabbā.

Pariyāyato ca otāretabbā.

Yathā sā dhammadhātu tathā dhammāyatanaṁ pariyesitabbaṁ.

Yāyeva hi dhammadhātu tadeva dhammāyatanaṁ anūnaṁ anadhikaṁ.

Tattha paṭiccasamuppādo atthi tividho, atthi catubbidho, atthi duvidho.

Tattha tividho paṭiccasamuppādo hetuphalanissando.

Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṁ ca ayaṁ hetu, viññāṇaṁ nāmarūpaṁ saḷāyatanaṁ phasso vedanā ca ayaṁ paccayo, yo bhavo ayaṁ vipāko, yā jāti maraṇaṁ ayaṁ nissando.

Kathaṁ catubbidho hetu paccayo vipāko nissando ca?

Avijjā ca taṇhāsaṅkhārā ca upādānaṁ ca—

ayaṁ hetu.

Viññāṇaṁ nāmarūpassa paccayo.

Nāmarūpaṁ upapajjati, tathā upapannassa saḷāyatanaṁ phasso vedanā ca—

ayaṁ paccayo.

Yo bhavo ayaṁ vipāko.

Yā jāti yā ca jarāmaraṇaṁ—