巴利《小部》· 藏释

Tattha taṇhā ca bhavasamudayo kammaṁ.

Tathā nibbattassa hīnapaṇītatā, ayaṁ samudayo.

Iti yāpi bhavagatīsu hīnatā ca paṇītatā ca, yāpi tīhi dukkhatāhi saṅgahitā, yopi dvīhi mūlehi samudānīto avijjāya nivutassa bhavataṇhāsaṁyuttassa saviññāṇako kāyo, sopi tīhi dukkhatāhi saṅgahito.

Tathā vipallāsato diṭṭhi āgantabbā.

Sā sattavidhā niddisitabbā.

Eko vipallāso tīṇi niddisīyati, cattāri vipallāsavatthūni.

Tattha katamo eko vipallāso?

Yo viparītaggāho paṭikkhepena, otaraṇaṁ yathā “anicce niccam”iti viparītaṁ gaṇhāti.

Evaṁ cattāro vipallāsā.

Ayameko vipallāsīyati saññā cittaṁ diṭṭhi.

Katamāni cattāri vipallāsavatthūni?

Kāyo vedanā cittaṁ dhammā.

Evaṁ vipallāsagatassa akusalañca pavaḍḍheti.

Tattha saññāvipallāso dosaṁ akusalamūlaṁ pavaḍḍheti.

Cittavipallāso lobhaṁ akusalamūlaṁ pavaḍḍheti.

Diṭṭhivipallāso mohaṁ akusalamūlaṁ pavaḍḍheti.

Tattha dosassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṁ—

micchāvācā micchākammanto micchāājīvo;

lobhassa akusalamūlassa tīṇi micchattāni phalaṁ—

micchāsaṅkappo micchāvāyāmo micchāsamādhi;

mohassa akusalamūlassa dve micchattāni phalaṁ—

micchādiṭṭhi ca micchāsati ca.

Evaṁ akusalaṁ sahetu sappaccayaṁ vipallāsā ca paccayo, akusalamūlāni sahetū eteyeva paṭipakkhena anūnā anadhikā dvīhi paccayehi niddisitabbā.

Nirodhe ca magge ca vipallāsamupādāya parato paṭipakkhena catasso.

Tatthimā uddānagāthā

Avijjāya nivuto loko,

cittaṁ saṁyojanampi;

Sā pacchinnabhavataṇhā,

dvemā ceva vimuttiyo.

Kumbhūpamaṁ kāyamimaṁ,

Yaṁ na tumhākaṁ taṁ pajaha;

Ye keci sokaparidevā,

Timbaruko ca sayaṅkataṁ.

Dukkhaṁ diṭṭhi ca uppannaṁ,

yañca gopālakopamaṁ;

Sati kāyagatā māhu,

samatho ca vipassanā.

Āsā pihā ca abhinandanā ca,

Catunnamananubodhanā;

Yāni sotāni lokasmiṁ,

Daḷhaṁ nemiyānākāro.

Yaṁ nissitassa calitaṁ,

Anupaṭṭhitakāyagatāsati;

Sayaṁ katena saccena,

Vimuttāyatanehi ca.

Peṭakopadese mahākaccāyanena bhāsite paṭhamabhūmi ariyasaccappakāsanā nāma taṁ jīvatā bhagavatā mādisena samuddanena tathāgatenāti.