巴利《小部》· 藏释

Balena ca ussāhena ca sabbaṁ manasi katattānaṁ pahānaṁ medaṁ katālikāya ca purisena ca maṇḍanakajātikena ca, etehi imassa mātāpitusambhūtaṁ paccavekkhaṇaṁ, so kāyena ca kāyānupassanāya ca cittena ca cittānupassanāya ca dve dhamme dhāreti.

Kāyakilesavatthuṁ cittena ca cittasannissaye cittena subhāvitena sattannaṁ ca samāpattīnaṁ viharituṁ paṭijānāti.

Gahapatiputtopamatāya ca yathā gahapatiputtassa nānāraṅgānaṁ vatthakaraṇḍako puṇṇo bhaveyya, so yaṁ yadeva vatthayugaṁ pubbaṇhasamaye ākaṅkhati, pubbaṇhasamaye nibbāpeti, evaṁ majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye, evameva so āyasmā cittassa subhāvitattā yathārūpena vihārena ākaṅkhati pubbaṇhasamayaṁ viharituṁ, tathārūpena pubbaṇhasamayaṁ viharati, majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye.

Tena vesa āyasmatā upamāya me āsitāya pathavī vā anuttarā indriyabhāvanā bhāvitacittena.

Tena so āyasmā idaṁ aṭṭhavidhaṁ bhāvanaṁ paṭijānāti catūsu mahābhūtesu, kāyabhāvanaṁ upakacaṇḍālaṁ purisametakaṁ bhavatalākāsu cittabhāvanaṁ, imāhi bhāvanāhi tāya bhāvanāya ca samathā pāripūrimantehi.

Imehi catūhi paññāpāripūrimantehi.

Kathaṁ upakacaṇḍālaṁ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Kāyo pakatiyā appaṭikūlaṁ kāye uddhumātakasaññā saṅkhittena nava saññā ime paṭikūlā dhammā ceso āyasmā paṭikūlato ajigucchito kāyagatāsatiyā bhāvanānuyogamanuyutto viharati, na hi tassa jigucchappahāya cittaṁ paṭikūlati.

Kathaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharatīti?

Kāyo sabbalokassa appaṭikūlo taṁ so āyasmā asubhasaññāya viharati.

Evaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca appaṭikūlasaññī viharatīti api sabboyaṁ lokassa yamidaṁ muṇḍo pattapāṇī kulesu piṇḍāya vicarati, tena ca so āyasmā suvaṇṇadubbaṇṇena appaṭikūlasaññī cittena ca kāyena nibbidāsahagatena appaṭikūlasaññī, evaṁ paṭikūlesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Paṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tattha so āyasmā paṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu dhammesu tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato ca sampajāno ca?

Appaṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tadubhayaṁ abhinivajjayitvā “netaṁ mama, nesohamasmi, neso me attā”ti viharati.

Evaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato sampajāno.

Aparo pariyāyo.

Tedhātuko lokasannivāso sabbabālaputhujjanānaṁ appaṭikūlasaññā.

Tattha ca āyasmā sāriputto appaṭikūlasaññī viharati.

Evaṁ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Paṭikūlasaññino sabbasekkhā idha kā tedhātuke sabbaloke.

Tattha katamo bhūmippatto samādhiphale sacchikato appaṭikūlasaññī viharati?

Kiṅkāraṇaṁ?

Na hi taṁ atthi yassa lokassa pahānāya paṭikūlasaññī uppādeyya.

Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati?

Tedhātuke lokasannivāse yāva kāmalokabhūmatā hi rāgānaṁ vītarāgānaṁ paṭikūlasamatā rūpārūpadhātuṁ appaṭikūlasamatā.

Tattha ca āyasmā sāriputto paṭikūlasaññī viharati.

Evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Yaṁ kiñci parato duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ taṁ vacanaṁ appaṭikūlaṁ yāvatā vācaso appatirūpā tathā janassa appaṭikūlasaññā.

Tattha āyasmā sāriputto abhiññāya sacchikato appaṭikūlasaññī viharati, evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno?

Yañca nesaṁ samanupassati ye dhammā duccaritā, te dhammā appaṭikūlā.

Tattha āyasmā sāriputto iti paṭisañcikkhati ye dhammā duccaritā, te dhammā aniṭṭhavipākā.

Ye dhammā sucaritā, te ācayagāmino.

So ca sucaritaṁ ācayagāminiṁ karitvā duccaritaṁ aniṭṭhavipākaṁ karitvā tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati.

Atha paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati.

Taṇhā paṭikūladhammā kiṅkāraṇaṁ?

Taṇhāvasena hi sattā dvīhi dhammehi sattā, kabaḷīkāre āhāre rasataṇhāya sattā, phasse sukhasaññāya sattā.

Tatthāyasmā sāriputto kabaḷīkāre ca āhāre paṭikūlasaññī viharati, phasse ca dukkhasaññī viharati.

Evaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Taṇhākkhayaṁ anuttaraṁ nibbānaṁ tathā bālaputhujjanānaṁ paṭikūlasaññā pahatasaññā ca.

Tatthāyasmato sāriputtassa appaṭikūlasaññā abyāpādasaññā ca sāmaṁ paññāya passitvā evaṁ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati?

Tatiye ca nibbāne paṭikūlasaññino yasena ca kittini ca appaṭikūlasaññino.

Tatthāyasmā sāriputto assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ sammāpaññāya paṭijānanto paṭikūlañca appaṭikūlañca dhammaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā appaṭikūlasaññī viharati.

Kathaṁ paṭikūlaṁ appaṭikūlañca dhammaṁ tadubhayaṁ abhinivajjayitvā upekkhako viharati?

Sato ca sampajāno ca, yañca samanupassati anunayo appaṭikūlo dhammo paṭigho ca paṭikūlo dhammo, tatthāyasmā sāriputto anunayassa paṭighappahīnattā upekkhako viharati sato sampajāno ca.

Yañcassa samanupassati ayaṁ pañcavidhā anuttarā indriyabhāvanā.

Ayaṁ suttaniddeso.

Tattha katamo desanāhāro?

Imamhi sutte kiṁ desitabbaṁ?

Tattha vuccate, imamhi sutte diṭṭhadhammasukhavihāro desito, tathā vimuttaṁ cittaṁ paccavekkhaṇā ca adhipaññādhammaṁ desitaṁ.

Tattha katamo vicayo?

Ye kāye kāyānupassino viharanti, tesaṁ cittaṁ anunayappaṭighena na viharati anunayappaṭighena cābhiramamānassa cittaṁ samaggataṁ bhavissatīti bhāvanāya balametaṁ, ayaṁ vicayo hāro.

Tattha katamo yuttihāro?

Kāyabhāvanāya ca cittabhāvanāya ca na kiñci sabrahmacārī atimaññissatīti.

Atthi esā yutti, ayaṁ yuttihāro.

Tattha katamo padaṭṭhāno hāro?

Kāyabhāvanāya paṭhamassa sati upaṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ.

Yā pathavīsamacittatā, sā aniccānupassanāya padaṭṭhānaṁ.

Tattha katamo lakkhaṇo?

Yaṁ pathavīsamena cetasā viharati attānupassī pathavīsamena gihī viharati.

Ko attho pathavīsamenāti?

Yathā ye ca selopamatāya akammayuttā evameva pathavīsamo ayaṁ hiriyatāya.

Ayaṁ lakkhaṇo.

Tattha katamo catubyūho hāro?

Imamhi byākaraṇe ko tassa āyasmato adhippāyo?

Ye keci arahantā indriyabhāvanaṁ ākaṅkhiyanti, te pathavīsamataṁ uppādayissantīti.

Ayaṁ adhippāyo.

Tattha katamo āvaṭṭoti?

Natthi āvaṭṭassa bhūmi.

Tattha katamo vibhatti?

Yo kāyānupassī viharati, so pathavīsamacittataṁ paṭilabhissatīti na ekaṁsena.

Kiṅkāraṇaṁ?

Ye khaṇḍakādichinnakādino, na te pathavīsamacittataṁ paṭilabhanti.

Sabbā kāyagatāsati sekkhabhāvanāya nibbānaṁ phalaṁ, ayaṁ vibhatti.

Tattha katamo parivattano hāro?

Ye kāyānupassino viharissanti, tesaṁyeva kāyapaccayā uppajjeyya āsavā vighātapariḷāhā, ayaṁ parivattano hāro.

Tattha katamo otaraṇo?

Pañcakkhandhā avitiṇṇā bāvīsatindriyāni, tathā yaṁ manindriyaṁ, taṁ manodhātu manāyatanañca.

Yaṁ samādhindriyaṁ, taṁ dhammadhātu dhammāyatanañca.

Ayaṁ otaraṇo hāro.

Tattha katamo sodhano hāro?

Ye ca manasā cattāro bhāvetabbā, te sabbe bhāvitā yaṁ taṁ manena pahīne pattabbataṁ sabbattha etassa ca atthāya ārambho, so attho suddho.

Ayaṁ sodhano hāro.

Tattha katamo adhiṭṭhāno?

Ayaṁ samādhi ekattatāya paññatto, cha kāyā ekattatāya paññattā.

Pañcindriyāni rūpīni rūpakāyo.

Cha vedanākāyā vedanākāyo.

Cha saññākāyā saññākāyo.

Cha cetanākāyā cetanākāyo.

Cha viññāṇakāyā viññāṇakāyo.

Sabbepi ete dhammā dhammakāyotiyeva saṅkhaṁ gacchanti.

Ayaṁ adhiṭṭhāno.

Parikkhāroti samāpattikosallañca vīthikosallañca hetu.

Yañca gocarakosallaṁ yañca kallaṁ taṁ kosallaṁ paccayo.

Vodānakosallaṁ hetu, kallaṁ paccayo.

Sukhaṁ hetu, abyāpajjaṁ paccayo.

Ayaṁ parikkhāro.

Tattha katamo samāropanoti?

Yathā pathavī sucimpi nikkhīpante asucimpi nikkhitte tādiseyeva evaṁ kāyo manāpikehipi phassehi amanāpikehipi phassehi tādisoyeva paṭighasamphassena vā sukhāya vedanāya tādisaṁ yo cittaṁ.

Idaṁ suttaṁ vibhattaṁ saopammaṁ ugghaṭitaññussa puggalassa vibhāgena.

Tattha samāropanāya avakāso natthi.

Tattha katamaṁ suttaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ?

Yato ca kusalehi dhammehi na virodhati, na vaḍḍhati, imaṁ ādīnavaṁ bhagavā deseti, tasmā channaṁ vivareyya, vivaṭaṁ nātivassati, tato ādīnavato vivareyyāti taṁ tīhi dhammehi nābhidhaṁsitāti asubhasaññāya rāgena nābhidhaṁsiyati.

Mettāya dosena nābhidhaṁsiyati.

Vipassanāya mohena nābhidhaṁsiyati.

Evañcassa yo yo dhammo paṭipakkho tamhi tamhi dhamme paripūrissati.

Yo tassa dhammassa akusalo dhammo paṭipakkho, tena nādhivāsiyati.

Aparo pariyāyo.

Ye ime dhammā attanā na sakkoti vuṭṭhānaṁ, te ete dhammā desitā.

Channamativassatīti tehi vitakkaṁ yena ca sakkā puna desitaṁ cittaṁ vibhāvetuṁ pariyodāpetuṁ vivekaninnassa vivekapoṇassa vivekapabbhārassa vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ āpajjati kusalesu dhammesu, seyyathāpi nāma uppalaṁ vā kumudaṁ vā padumaṁ vā udake sukkapakkhe cando yāvaratti yāvadivaso āgacchati, tassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhitabbā, na parihāni, evaṁvidhaṁ taṁ cittaṁ nābhidhaṁsiyati.

Aparopettha yo akūṭo asaṭho amāyāvī uju puriso yathābhūtaṁ attānaṁ āvikaroti.

Tattha yo chādeti tassa akusalā dhammā cittaṁ anudhāvanti.

Channamativassatīti yo pana hoti asaṭho akūṭo amāyāvī uju puriso yathābhūtaṁ attānaṁ āvikaroti.

Tassa cittaṁ akusalehi dhammehi na viddhaṁsiyati, ayaṁ suttattho.