巴利《小部》· 藏释

Yaṁ pemaṁ, ayaṁ samudayo.

Yo tattha chandarāgavinayo piyassa akiriyā, ayaṁ nirodho.

Imāni tīṇi saccāni.

Timbaruko paribbājako pacceti “sayaṅkataṁ paraṅkatan”ti.

Yathesā vīmaṁsā, idaṁ dukkhaṁ.

Yā ete dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā avijjāpaccayā saṅkhārā yāva jātipaccayā jarāmaraṇaṁ, idampi dukkhañca samudayo ca.

Viññāṇaṁ nāmarūpaṁ saḷāyatanaṁ phasso vedanā bhavo jāti jarāmaraṇaṁ, idaṁ dukkhaṁ.

Avijjā saṅkhārā taṇhā upādānaṁ, ayaṁ samudayo.

Iti idaṁ sayaṅkataṁ vīmaṁseyyāti yañca paṭiccasamuppāde dukkhaṁ, idaṁ eso samudayo niddiṭṭho.

Avijjānirodhā saṅkhāranirodho ca yāva ca jarāmaraṇanirodhoti ayaṁ nirodho.

Imāni tīṇi saccāni dukkhañca samudayo ca nirodho ca.

Tattha katamaṁ dukkhañca samudayo ca maggo ca?

“Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṁ,

Kāmesu so jantu kathaṁ nameyya;

Kāmā hi loke saṅgāti ñatvā,

Tesaṁ satīmā vinayāya sikkhe”ti.

Yo dukkhamaddakkhi, idaṁ dukkhaṁ.

Yato bhavati, ayaṁ samudayo.

Sandiṭṭhaṁ yato bhavati yāva tassa vinayāya sikkhā, ayaṁ maggo.

Imāni tīṇi saccāni.

Ekādasaṅguttaresu gopālakopamasuttaṁ.

Tattha yāva rūpasaññuttā yañca saḷāyatanaṁ yathā vaṇaṁ paṭicchādeti yañca titthaṁ yathā ca labhati dhammūpasañhitaṁ uḷāraṁ pītipāmojjaṁ catubbidhaṁ ca attabhāvato ca vatthu, idaṁ dukkhaṁ.

Yāva āsāṭikaṁ hāretā hoti, ayaṁ samudayo.

Rūpasaññuttā āsāṭakaharaṇaṁ vaṇapaṭicchādanaṁ vīthiññutā gocarakusalañca, ayaṁ maggo.

Avasesā dhammā atthi hetū atthi paccayā atthi nissayā sāvasesadohitā anekapūjā ca kalyāṇamittatappaccayā dhammā vīthiññutā ca hetu, imāni tīṇi saccāni.

Tattha katamaṁ dukkhañca maggo ca nirodho ca?

Sati kāyagatā upaṭṭhitā,

Chasu phassāyatanesu saṁvuto;

Satataṁ bhikkhu samāhito,

Jaññā nibbānamattano.

Tattha yā ca kāyagatā sati yañca saḷāyatanaṁ yattha sabbañcetaṁ dukkhaṁ.

Yā ca kāyagatā sati yo ca sīlasaṁvaro yo ca samādhi yattha yā sati, ayaṁ paññākkhandho.

Sabbampi sīlakkhandho samādhikkhandho, ayaṁ maggo.

Evaṁvihārinā ñātabbaṁ nibbānaṁ.

Ayaṁ nirodho, imāni tīṇi saccāni.

Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca.

Tattha yaṁ cittasahajātā dhammā, idaṁ dukkhaṁ.

Yo ca samatho yā ca vipassanā, ayaṁ maggo.

Rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti, ayaṁ nirodho.

Imāni tīṇi saccāni.

Tattha katamo samudayo ca nirodho ca?

Āsā ca pīhā abhinandanā ca,

Anekadhātūsu sarā patiṭṭhitā;

Aññāṇamūlappabhavā pajappitā,

Sabbā mayā byantikatā samūlikā.

Aññāṇamūlappabhavāti purimakehi samudayo.

Sabbā mayā byantikatā samūlikāti nirodho.

Imāni dve saccāni.

Catunnaṁ dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā vitthārena kātabbaṁ.

Ariyassa sīlassa samādhino paññāya vimuttiyā.

Tattha yo imesaṁ catunnaṁ dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā, ayaṁ samudayo.

Paṭivedho bhavanettiyā, ayaṁ nirodho.

Ayaṁ samudayo ca nirodho ca.

Tattha katamo samudayo ca maggo ca?

Yāni sotāni lokasmiṁ,

(ajitāti bhagavā)

Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;

Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,

Paññāyete pidhīyare.

Yāni sotānīti ayaṁ samudayo.

Yā ca paññā yā ca sati nivāraṇaṁ pidhānañca, ayaṁ maggo.

Imāni dve saccāni.

Sañcetaniyaṁ suttaṁ daḷhanemiyānākāro chahi māsehi niddiṭṭho.

Tattha yaṁ kāyaṁ kāyakammaṁ savaṅkaṁ sadosaṁ sakasāvaṁ yā savaṅkatā sadosatā sakasāvatā, ayaṁ samudayo.

Evaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ avaṅkaṁ adosaṁ akasāvaṁ, yā avaṅkatā adosatā akasāvatā, ayaṁ maggo.

Evaṁ vacīkammaṁ manokammaṁ.

Imāni dve saccāni samudayo ca maggo ca.

Tattha katamo samudayo ca nirodho ca maggo ca?

“Nissitassa calitaṁ, anissitassa calitaṁ natthi, calite asati passaddhi, passaddhiyā sati nati na hoti, natiyā asati āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti, cutūpapāte asati nevidha na huraṁ na ubhayamantarena.

Esevanto dukkhassā”ti.

Tattha dve nissayā, ayaṁ samudayo.

Yo ca anissayo, yā ca anati, ayaṁ maggo.

Yā āgatigati na hoti cutūpapāto ca yo esevanto dukkhassāti, ayaṁ nirodho.

Imāni tīṇi saccāni.

Anupaṭṭhitakāyagatā sati …pe…

yaṁ vimuttiñāṇadassanaṁ, ayaṁ samudayo.

Ekārasaupanissayā vimuttiyo yāva upanissayaupasampadā upaṭṭhitakāyagatāsatissa viharati.

Sīlasaṁvaro sosāniyo hoti, yañca vimuttiñāṇadassanaṁ, ayaṁ maggo.

Yā ca vimutti, ayaṁ nirodho.

Imāni tīṇi saccāni.

Samudayo ca nirodho ca maggo ca.

Tattha katamo nirodho ca maggo ca?

Sayaṁ katena saccena,

Tena attanā abhinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;

Vibhavañca ñatvā lokasmiṁ,

Tāva khīṇapunabbhavo sa bhikkhu.

Yaṁ saccena, ayaṁ maggo.

Yaṁ khīṇapunabbhavo, ayaṁ nirodho.

Imāni dve saccāni.

Pañca vimuttāyatanāni satthā vā dhammaṁ desesi aññataro vā viññū sabrahmacārīti vitthārena kātabbā.

Tassa atthappaṭisaṁvedissa pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, yāva nibbindanto virajjati, ayaṁ maggo.

Yā vimutti, ayaṁ nirodho.

Evaṁ pañca vimuttāyatanāni vitthārena.

Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca.

Imāni sādhāraṇāni suttāni.

Imehi sādhāraṇehi suttehi yathānikkhittehi paṭivedhato ca lakkhaṇato ca otāretvā aññāni suttāni niddisitabbāni aparihāyantena.

Gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇehi byākaraṇaṁ.

Ime ca sādhāraṇā dasa parivaḍḍhakā eko ca catukko niddeso sādhāraṇo.

Ayañca pakiṇṇakaniddeso.

Ekaṁ pañca cha ca savekadeso sabbaṁ.

Ime dve parivajjanā purimakā ca dasa.

Ime dvādasa parivaḍḍhakā saccāni.

Ettāvatā sabbaṁ suttaṁ natthi, taṁ byākaraṇaṁ vā gāthā viya.

Imehi dvādasahi parivaḍḍhakehi na otarituṁ appamattena pariyesitvā niddisitabbā.

Tatthāyaṁ saṅkhepo.

Sabbaṁ dukkhaṁ sattahi padehi samosaraṇaṁ gacchati.

Katarehi sattahi?

Appiyasampayogo ca piyavippayogo ca, imehi dvīhi padehi sabbaṁ dukkhaṁ niddisitabbaṁ.

Tassa dve nissayā—

kāyo ca cittañca.

Tena vuccati “kāyikaṁ dukkhaṁ cetasikañce”ti, natthi taṁ dukkhaṁ na kāyikaṁ vā na cetasikaṁ, sabbaṁ dukkhaṁ dvīhi dukkhehi niddisitabbaṁ kāyikena ca cetasikena ca.

Tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṁ dukkhadukkhatāya saṅkhāradukkhatāya vipariṇāmadukkhatāya.

Iti taṁ sabbaṁ dukkhaṁ tīhi dukkhatāhi saṅgahitaṁ.

Iti idañca dukkhaṁ tividhaṁ.

Duvidhaṁ dukkhaṁ kāyikañca cetasikañca.

Duvidhaṁ appiyasampayogo ca piyavippayogo ca.

Idaṁ sattavidhaṁ dukkhaṁ.

Tattha tividho samudayo acatuttho apañcamo.

Katamo tividho?

Taṇhā ca diṭṭhi ca kammaṁ.