巴利《小部》· 藏释

Yā abhijjhā, so lobho.

Yo byāpādo, so doso.

Yā micchādiṭṭhi, so moho.

Tāni aṭṭha micchattāni upaṭṭhapenti.

Tesu gahitesu tīsu akusalamūlesu dasavidhaṁ akusalamūlaṁ pāripūriṁ gacchati, tassa tividhassa duccaritasaṅkilesassa vāsanābhāgiyañca suttaṁ nissaraṇaṁ.

Tattha yo bahusito niddeso yathā lobho doso mohopi, tattha asituṁ ettha lobho ussado tena kāraṇena tesu vā dhammesu lobho paññapiyati.

Tatthāyaṁ moho akusalaṁ moho ayaṁ avijjā, sā catubbidhā rūpe abhiniviṭṭhā, rūpaṁ attato samanupassati, avijjāgato rūpavantaṁ attānaṁ, attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.

Tattha katamaṁ padaṁ sakkāyadiṭṭhiyā ucchedaṁ vadati “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti natthikadiṭṭhi adhiccasamuppannadiṭṭhi ca añño ca karoti, añño paṭisaṁvediyati.

Pacchimasaṭṭhikappānaṁ tīṇi padāni sakkāyadiṭṭhiyā sassataṁ bhajanti “aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīran”ti akiriyañca taṁ dukkhamicchato ahetukā ca patanti anajjhābhāvo ca kammānaṁ sabbañca mānayi.

Tattha “idameva saccaṁ moghamaññan”ti saṁsārena suddhi ājīvakā chaḷāsīti paññapenti.

Yathārūpe sakkāyadiṭṭhiyā catuvatthukā, evaṁ pañcasu khandhesu vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhiyā sassataṁ bhajati.

Aññājīvakā ca sassatavādike ca sīlabbataṁ bhajanti parāmasanti iminā bhavissāmi devo vā devaññataro vā, ayaṁ sīlabbataparāmāso.

Tattha sakkāyadiṭṭhiyā so rūpaṁ attato samanupassati, “taṁ jīvaṁ taṁ sarīram”iti taṁ kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati nābhippasīdati pubbante aparante pubbantāparante …pe…

iti vāsanābhāgiyesu ṭhitassa ayaṁ upakkileso.

Tattha saddhindriyena sabbaṁ vicikicchitaṁ pajahati, paññindriyena udayabbayaṁ passati, samādhindriyena cittaṁ ekodi karoti vīriyindriyena ārabhati.

So imehi pañcahi indriyehi saddhānusārī aveccappasāde nirato anantariyaṁ samādhiṁ uppādeti.

Indriyehi suddhehi dhammānusārī appaccayatāya anantariyaṁ samādhiṁ uppādeti.

So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti.

Saccāni idaṁ dassanabhāgiyaṁ suttaṁ.

Tassa pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ tīṇi saṁyojanāni dassanapahātabbāni sabbena sabbaṁ pahīnāni dve puggalakatāni.

Tattha tīṇi akusalamūlāni bhāvanāpahātabbāni uparikkhittāni cha bhave nibbattenti.

Tattha tesu abhijjhāya ca byāpādesu tanukatesu cha bhavā parikkhayā mariyādaṁ gacchanti, dve bhavā avasiṭṭhā.

Tassa abhijjhā ca byāpādo ca sabbena sabbaṁ parikkhīṇā honti.

Eko bhavo avasiṭṭho hoti.

So ca mānavasena nibbatteti.

Kiñcāpi ettha aññepi cattāro kilesā rūparāgo bhavarāgo avijjā uddhaccaṁ ketusmimānabhūtā nappaṭibalā asmimānaṁ vinivattetuṁ, sabbepi te asmimānassa pahānaṁ ārabhate.

Khīṇesu na ca tesu idamuttaridassanabhūmiyaṁ pañcasu sekkhapuggalesu tīsu ca paṭippannakesu dvīsu ca phalaṭṭhesu bhāvanābhāgiyaṁ suttaṁ.

Taduttari asekkhabhāgiyasuttaṁ, katthaci bhūmi nipīḷiyati.

Idañca pañcamaṁ suttaṁ.

Tiṇṇaṁ puggalānaṁ desitaṁ puthujjanassa sekkhassa asekkhassa saṅkilesabhāgiyaṁ vāsanābhāgiyaṁ.

Puthujjanassa dassanabhāgiyaṁ.

Bhāvanābhāgiyaṁ pañcannaṁ sekkhānaṁ.

Yaṁ paṭhamaniddiṭṭhaṁ asekkhabhāgiyaṁ sabbesaṁ arahantānaṁ.

Sā pana pañcavidhā sattavīsaākāre pariyesitabbaṁ.

Etesu tassa gatīnaṁ tato uttari.

Tañca kho saṅkhepena paññāsāya ākārehi sampatati, ye paññāsa ākārā sāsane niddiṭṭhā, te saṅkhipiyantā dasahi ākārehi patanti.

Ye ariyasaccaṁ nikkhepena ṭhite saṅkhipiyattā aṭṭhasu ākāresu patanti.

Catūsu ca sādhāraṇesu suttesu yā hārasampātassa bhūmi, te saṅkhipiyantā pañcasu suttesu patanti.

Saṅkilesabhāgiye vāsanābhāgiye bhāvanābhāgiye nibbedhabhāgiye asekkhabhāgiye ca.

Te saṅkhipiyantā catūsu suttesu patanti.

Saṅkilesabhāgiye vāsanābhāgiye nibbedhabhāgiye asekkhabhāgiye ca.

Te saṅkhipiyamānā tīsu suttesu patanti, puthujjanabhāgiye sekkhabhāgiye asekkhabhāgiye ca.

Te saṅkhipiyantā dvīsu suttesu patanti nibbedhabhāgiye ca pubbayogabhāgiye ca.

Yathā vuttaṁ bhagavatā dve atthavase sampassamānā tathāgatā arahanto sammāsambuddhā dhammaṁ desenti suttaṁ geyyaṁ …pe…

satthā pubbayogasamannāgate appakasirena maññamānā vasiyanti pubbayogā ca bhavissanti santānaṁ maññamānādharāya.

Tattha paññāvemattataṁ attano samanupassamānena aṭṭhavidhe suttasaṅkhepe, yattha yattha sakkoti, tattha tattha yojetabbaṁ.

Tattha tattha yojetvā suttassa attho niddisitabbo.

Na hi sati vedanā mano dhāretvā sakkā yena kenaci suttassa attho yathābhūtaṁ niddisituṁ.

Tattha purimakānaṁ suttānaṁ imā uddānagāthā

Kāmandhā jālasañchannā,

pañca nīvaraṇāni ca;

Manopubbaṅgamā dhammā,

mahānāmo ca sākiyo.

Uddhaṁ adho vippamutto,

yañca sīlakimatthiyā;

Yassa selūpamaṁ cittaṁ,

upatissa pucchādikā.

Yassa kāyagatāsati,

channaṁ tamoparāyaṇo;

Na taṁ daḷhaṁ cetasikaṁ,

ayaṁ lokotiādikaṁ.

Cattāro ceva puggalā,

dadato puññaṁ pavaḍḍhitaṁ;

Sotānugatadhammesu,

imā tesaṁ uddānagāthā.

Tattha katamā āṇatti?

“Sace bhāyatha dukkhassa,

sace vo dukkhamappiyaṁ;

Mākattha pāpakaṁ kammaṁ,

āvi vā yadi vā raho”.

“Atīte, rādha, rūpe anapekkho hohī”ti vitthārena kātabbā.

“Sīlavantena, ānanda, puggalena sadā karaṇīyā kintime avippaṭisāro assā”ti.

Ayaṁ vuccati āṇatti.

Tattha katamaṁ phalaṁ?

“Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ,

Chattaṁ mahantaṁ yatha vassakāle;

Esānisaṁso dhamme suciṇṇe,

Na duggatiṁ gacchati dhammacārī”.

Idaṁ phalaṁ.

Tattha katamo upāyo?

“Sabbe dhammā anattāti,

yadā paññāya passati;

Atha nibbindati dukkhe,

esa maggo visuddhiyā”.

“Sattahaṅgehi samannāgato kho, bhikkhu, api himavantaṁ pabbatarājānaṁ cāleyya, ko pana vādo chavaṁ avijjaṁ sattakesu” veyyākaraṇaṁ kātabbaṁ.

Ayaṁ upāyo.

Tattha katamā āṇatti ca phalañca?

Sace bhāyatha dukkhassa,

sace vo dukkhamappiyaṁ;

Mākattha pāpakaṁ kammaṁ,

āvi vā yadi vā raho.

“Sace hi pāpakaṁ kammaṁ,

karotha vā karissatha;

Na vo dukkhā pamokkhātthi,

upaccāpi palāyataṁ”.

Purimikāya gāthāya āṇatti pacchimikāya phalaṁ.

Sīle patiṭṭhāya dve dhammā bhāvetabbā yā ca cittabhāvanā yā ca paññābhāvanā yā ca āṇatti rāgavirāgā ca phalaṁ.

Tattha katamaṁ phalañca upāyo ca?

“Sīle patiṭṭhāya naro sapañño,

Cittaṁ paññañca bhāvayaṁ;

Ātāpī nipako bhikkhu,

So imaṁ vijaṭaye jaṭaṁ”.

Purimikāya aḍḍhagāthāya upāyo, pacchimikāya aḍḍhagāthāya phalaṁ.

Nandiyo sakko isivutthapuririkāmaekarakkhe suttaṁ mūlato upādāya yāva chasu dhammesu.

Uttari pañcasu dhammesu yācayogo karaṇīyo, ayaṁ upāyo.

Asahagatassa kāmāsavāpi cittaṁ muccatīti.

Sabbāsu chasu tīsu.

Ayaṁ upāyo ca phalañca.

Tattha katamā āṇatti ca phalañca upāyo ca?

“Suññato lokaṁ avekkhassu,

mogharāja sadā sato;

Attānudiṭṭhiṁ uhacca,

evaṁ maccutaro siyā”.

“Suññato lokaṁ avekkhassu, mogharājā”ti āṇatti.

“Sadā sato”ti upāyo.

“Attānudiṭṭhiṁ uhacca, evaṁ maccutaro siyā”ti phalaṁ.

“Samādhiṁ, bhikkhave, bhāvetha, samāhito, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ aniccanti pajānāti.

Evaṁ passaṁ ariyasāvako parimuccati jātiyāpi …pe…

upāyāsehipi idha tīṇipi”.

Tattha katamo assādo?