巴利《小部》· 藏释

Padaṭṭhānoti anusotagāminā sattannaṁ saṁyojanānaṁ padaṭṭhānaṁ.

Akusalassa kiriyā akusalassa mūlānaṁ padaṭṭhānaṁ.

Paṭisotagāminā yathābhūtadassanassa padaṭṭhānaṁ.

Ṭhitattena asaṁhāriyāya padaṭṭhānaṁ.

Pāraṅgatoti kadāci bhūmiyā padaṭṭhānaṁ.

Tattha katamo lakkhaṇo hāro?

Yo anusotaṁ gacchati taṇhāvasena.

Sabbesampi kilesānaṁ vasena gacchati.

Yo paṭisotaṁ vāyamati.

Taṇhāya sabbesampi so kilesānaṁ vāyamati paṭisotaṁ.

Yo attanā ṭhito kāyenapi so ṭhito vācācittenapi so ṭhito.

Ayaṁ lakkhaṇo hāro.

Tattha katamo catubyūho?

Idha sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye anusotagāminiyā paṭipadāya nābhiramissanti, te paṭisotaṁ vāyamissantīti yāva kadāci bhūmiyaṁ, ayaṁ adhippāyo.

Āvaṭṭoti idha sutte cattāri suttāni desitāni.

Tattha katamo vibhatti hāro?

Yo kāme paṭisevati pāpañca kammaṁ karoti.

So anusotagāmīti na ekaṁsena sotāpannopi kāme paṭisevati.

Taṁ bhāgiyañca pāpakammaṁ karoti.

Kiñcāpi sekkhopi kareyya pāpaṁ yathā sutte niddiṭṭho na ca so anusotagāmī, idaṁ vibhajjabyākaraṇīyaṁ.

Na ca kāme paṭisevati na ca pāpakammaṁ karoti paṭisotagāmī na ca ekaṁsena sabbe bāhirako kāmesu vītarāgo na ca kāme paṭisevati, tena ca pāpakammaṁ karoti anusotagāmī paṭisotagāmī, ayaṁ vibhatti.

Tattha katamo parivattano hāro?

Niddiṭṭho paṭipakkho.

Vevacanoti kāmesu vatthukāmāpi kilesakāmāpi rūpasaddagandharasaphassaputtadāradāsakammakaraporisañca pariggahā.

Paññattīti sabbe puthujjanā ekattāya paññattā.

Anusotagāmīti kilesasamudācārapaññattiyā paññattā.

Ye pana sekkhā puggalā, te nibbānapaññattiyā paññattā.

Ye pana anāgāmī, te asaṁhāriya paññattiyā paññattā, ayaṁ paññatti.

Otaraṇoti yo anusotagāmī, so dukkhaṁ.

Ye tassa dhammā, te dukkhassa samudayo.

Yaṁ rūpaṁ, ayaṁ rūpakkhandho, evaṁ pañcapi khandhā paṭiccasamuppādo, te kilesā saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammāyatanaṁ dhammadhātu indriyesu ca paññattā.

Sodhanoti yenārambhena idaṁ suttaṁ desitaṁ, so ārambho sabbo suddho.

Adhiṭṭhānoti paṭisotagāminā sabbe sotāpannā ekattena vā niddiṭṭhā rāgānusayapaṭisotagāmino sekkhāva maggo ca sekkho ca puggalo ṭhitattoti.

Vītarāgo ekattāya paññatto.

Pāraṅgatoti sabbe arahanto sabbe paccekabuddhā sammāsambuddhā ca ekattāya paññattā.

Parikkhāroti anusotagāmino pāpamittapaccayo kāmapariyuṭṭhānaṁ hetu.

Paṭisotagāmino dve hetū dve paccayā ca yāva sammādiṭṭhiyā uppādāyadiṭṭhi, tassa paṭiladdhamaggo hetu ārambho paccayo kāyiko cetasikassa koṭṭhāso ca.

Samāropanoti vibhatti idaṁ suttaṁ natthi samāropanāya bhūmi.

Pañcānisaṁsā sotānugatānaṁ dhammānaṁ yāva diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṁ suttaṁ vitthārena kātabbaṁ.

Yuñjato ghaṭentassa vāyamato gilāno maraṇakāle devabhūto paccekabodhiṁ pāpuṇāti.

Sotānugatāti saddhammassavanena kataṁ hoti.

Na ca adhipaññādhammavipassanāya tassa cittaṁ tasitaṁ hoti, na ca anibbiddhattaṁ, idaṁ ca suttaṁ pañcannaṁ puggalānaṁ desitaṁ, saddhānusārino mudindriyassa tikkhindriyassa ca dhammānusārino tikkhindriyassa mudindriyassa ca.

Yo pana mohacarito puggalo na sakkoti yuñjituṁ ghaṭituṁ vāyamituṁ yathābhūtaṁ yathāsamādhikā vimutti taṁ khaṇaṁ taṁ layaṁ taṁ muhuttaṁ phalaṁ dasseti.

Sādhu parihāyati paro taṁ duyhati, no tu sukhaavipākinī bhavati.

Tassa diṭṭheyeva ca dhamme upapajjaaparāpariyavedanīyaṁ.

Tattha yo puggalo dhammānusārī tassa yadi sotānugatā dhammā honti so yuñjanto pāpuṇāti.

Yo dhammānusārī mudindriyo, so gilāno pāpuṇāti.

Yo saddhānusārī tikkhindriyo, so maraṇakālasamaye pāpuṇāti.

Yo mudindriyo, so devabhūto pāpuṇāti.

Yadā devabhūto na pāpuṇāti, na so teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṁ pāpuṇāti.

Yo sotānugatesu yuñjati ghaṭeti vāyamati, so pubbāpannena visesaṁ sañjānāti, sañjānanto pāpuṇāti.

Sace pana gilānassa manasikāro hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti.

Sace panassa maraṇakāle saṁviggo hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti.

Sace pana na katthaci saṁvego hoti, tassa devabhūtassa sukhino dhammabhūtā pādā evaṁ avilapati.

So evaṁ jānāti “ayaṁ so dhammavinayo yattha mayaṁ pubbe manussabhūtā brahmacariyaṁ carimhā”ti.

Atha devabhūto pāpuṇāti.

Dibbesu vā pañcasu kāmaguṇesu ajjhosito hoti pamādavihārī, so tena kusalamūlena paccekabodhiṁ pāpuṇāti.

Yā paratoghosena vacasā suparicitā, ayaṁ sutamayī paññā.

Ye pana dhammā honti manasā anupekkhitā, ayaṁ cintāmayī paññā.

Yaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhā, ayaṁ bhāvanāmayī paññā.

Yaṁ sotānugatā vacasā paricitā honti, so ca diṭṭheyeva dhamme parinibbāyī, ayaṁ arahaṁ puggalo.

Yo upapajjati devabhūto pāpuṇāti, tattha ca parinibbāyati, ayaṁ anāgāmī.

Yo tena kusalamūlena paccekabodhiṁ pāpuṇāti, ayaṁ pubbayogasambhārasambhūto puggalo.

Sotānugatā dhammāti paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ, vacasā paricitāti dutiyaṁ tatiyañca vimuttāyatanaṁ, manasā anupekkhitāti catutthaṁ vimuttāyatanaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ.

Sotānugatāya vimuttiyā vacasā yā vācā suppaṭividdhā anupubbadhammassa sotena sutvā sīlakkhandhe paripūreti, manasā anupekkhitā samādhikkhandhaṁ paripūreti, diṭṭhiyā suppaṭividdhā paññākkhandhaṁ paripūreti.

Sotānugatā dhammā bahussutā hontīti vitthārena kātabbaṁ.

Idaṁ paṭhamaṁ saddhāpadānaṁ manasā anupekkhitāti paṭisallānabahulo viharati, vitthārena kātabbaṁ.

Idaṁ dutiyaṁ saddhāpadānaṁ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti anāsavā cetovimuttiyā nāparaṁ itthattāyāti pajānātīti.

Idaṁ tatiyaṁ saddhāpadānaṁ.

Sotānugatā dhammāti sekkhaṁ satthā dasseti.

Manasā anupekkhitāti arahattaṁ satthā dasseti.

Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tathāgataṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ satthā dasseti.

Sotānugatā dhammāti kāmānaṁ nissaraṇaṁ dasseti.

Manasā anupekkhitāti rūpadhātuyā nissaraṇaṁ dasseti.

Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tedhātukānaṁ nissaraṇaṁ dasseti.

Ayaṁ suttattho.

Tattha katamo desanāhāro?

Imamhi sutte tayo esanā desitā sotānugatehi dhammehi vacasā paricitehi kāmesanāya samathamaggo.

Diṭṭhiyā suppaṭividdhehi brahmacariyesanāya samathamaggo.

Vicayoti yathā suttaṁ manasikaronto vicinanto sutamayipaññaṁ paṭilabhati.

Yathā ca so manasikarotīti yathā sutadhammā tadā cintāmayipaññaṁ paṭilabhati.

Yathā diṭṭheva dhamme manasikaroti tadā bhāvanāmayipaññaṁ paṭilabhati.

Ayaṁ vicayo.

Sutena sutamayipaññaṁ paṭilabhati.

Cintāya cintāmayipaññaṁ bhāvanāya bhāvanāmayipaññaṁ paṭilabhati.

Atthi esā yutti.

Padaṭṭhānoti sotānugatā dhammāti dhammassavanassa padaṭṭhānaṁ.

Vacasā paricitāti yuñjanāya padaṭṭhānaṁ.

Manasā anupekkhitāti dhammānudhammāya vipassanāya padaṭṭhānaṁ.

Diṭṭhiyā anupekkhitāti paññāyapi anupekkhitā diṭṭhiyāpi anupekkhitā.

Catubyūhoti imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye imāhi dvīhi paññāhi samannāgatā tehi ….

Sa nibbutoti maggaphalaṁ anupādisesañca nibbānadhātuṁ manteti, dānena oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ manteti.

Sīlena majjhimānaṁ, paññāya sukhumakilesānaṁ manteti, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti katā ca bhūmi.

“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati,

Saṁyamato veraṁ na cīyati”.

Kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti maggaphalamāha.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamatoti tīhi padehi lokikaṁ kusalamūlaṁ vuttaṁ.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lokuttaraṁ kusalamūlaṁ vuttaṁ.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti puthujjanabhūmiṁ manteti.

Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhabhūmiṁ manteti.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhabhūmi vuttā.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti magganiyā paṭipadā vuttā.

Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhavimutti.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhavimutti.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatīti dānakathaṁ sīlakathaṁ maggakathaṁ lokikānaṁ dhammānaṁ desanamāha.

Kusalo ca jahāti pāpakanti loke ādīnavānupassanā.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti sāmukkaṁsikāya dhammadesanāyapi paṭividdhā.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhatīti pāṇānaṁ abhayadānena pāṇātipātā veramaṇisattānaṁ abhayaṁ deti.

Evaṁ sabbāni sikkhāpadāni kātabbāni.

Saṁyamato veraṁ na cīyatīti sīle patiṭṭhāya cittaṁ saṁyameti, tassa saṁyamato pāripūriṁ gacchati.

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve vimuttiyo.

Ayaṁ suttaniddeso.

Tattha katamā desanā?

Imamhi sutte kiṁ desitaṁ?

Dve sugatiyo devā ca manussā ca, dibbā ca pañcakāmaguṇā, mānussakā ca.

Dvīhi padehi niddeso.

Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyati, kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto.