巴利《小部》· 藏释

Peṭakopadesa

2. Sāsanapaṭṭhānadutiyabhūmi

Tattha katamaṁ sāsanappaṭṭhānaṁ?

Saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ, vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ, nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ, asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ, saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca, saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca, vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca.

Āṇatti, phalaṁ, upāyo, āṇatti ca phalañca, phalañca upāyo ca, āṇatti ca phalañca upāyo ca.

Assādo, ādīnavo, nissaraṇaṁ, assādo ca ādīnavo ca, assādo ca nissaraṇañca, ādīnavo ca nissaraṇañca, assādo ca ādīnavo ca nissaraṇañca.

Lokikaṁ, lokuttaraṁ, lokikañca lokuttarañca.

Kammaṁ, vipāko, kammañca vipāko ca.

Niddiṭṭhaṁ, aniddiṭṭhaṁ, niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca.

Ñāṇaṁ, ñeyyaṁ, ñāṇañca ñeyyañca.

Dassanaṁ, bhāvanā, dassanañca bhāvanā ca.

Vipākakammaṁ, na vipākakammaṁ, nevavipākanavipākakammaṁ.

Sakavacanaṁ, paravacanaṁ, sakavacanañca paravacanañca.

Sattādhiṭṭhānaṁ, dhammādhiṭṭhānaṁ, sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca.

Thavo, sakavacanādhiṭṭhānaṁ, paravacanādhiṭṭhānaṁ, sakavacanādhiṭṭhānañca paravacanādhiṭṭhānañca.

Kiriyaṁ, phalaṁ, kiriyañca phalañca.

Anuññātaṁ, paṭikkhittaṁ, anuññātañca paṭikkhittañca.

Imāni cha paṭikkhittāni.

Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ suttaṁ?

Kāmandhā jālasañchannā,

Taṇhāchadanachāditā;

Pamattabandhunā baddhā,

Macchāva kumināmukhe;

Jarāmaraṇamanventi,

Vaccho khīrapakova mātaraṁ.

Pañcime, bhikkhave, nīvaraṇā.

Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyaṁ suttaṁ?

Manopubbaṅgamā dhammā,

manoseṭṭhā manomayā;

Manasā ce pasannena,

bhāsati vā karoti vā;

Tato naṁ sukhamanveti,

chāyāva anapāyinī.

Saṁyuttake suttaṁ.

Mahānāmassa sakkassa idaṁ bhagavā sakyānaṁ kapilavatthumhi nagare nayavitthārena saddhāsīlaparibhāvitaṁ suttaṁ bhāvaññena paribhāvitaṁ taṁ nāma pacchime kāle.

Tattha katamaṁ nibbedhabhāgiyaṁ suttaṁ?

Uddhaṁ adho sabbadhi vippamutto,

Ayaṁ ahasmīti anānupassī;

Evaṁ vimutto udatāri oghaṁ,

Atiṇṇapubbaṁ apunabbhavāya.

Sīlāni nu kho bhavanti kimatthiyāni ānando pucchati satthāraṁ.

Tattha katamaṁ asekkhabhāgiyaṁ suttaṁ?

“Yassa selūpamaṁ cittaṁ,

ṭhitaṁ nānupakampati;

Virattaṁ rajanīyesu,

kopaneyye na kuppati;

Yassevaṁ bhāvitaṁ cittaṁ,

kuto taṁ dukkhamessatī”ti.

Sāriputto nāma bhagavā theraññataro so maṁ āsajja appaṭinissajja cārikaṁ pakkamati, sāriputtassa byākaraṇaṁ kātabbaṁ.

Yassa nūna bhagavā kāyagatā sati abhāvitā assa abahulīkatā vitthārena kātabbaṁ.

Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca vāsanābhāgiyañca?

Channamativassati,

vivaṭaṁ nātivassati;

Tasmā channaṁ vivaretha,

evaṁ taṁ nātivassati.

Channamativassatīti saṅkileso.

Vivaṭaṁ nātivassatīti vāsanā.

Tamo tamaparāyanoti vitthārena.

Tattha yo ca tamo yo ca tamaparāyano, ayaṁ saṅkileso.

Yo ca joti yo ca jotiparāyano, ayaṁ vāsanā.

Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,

Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;

Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,

Puttesu dāresu ca yā apekkhā.

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā, yadā puttesu dāresu ca yā apekkhā, ayaṁ saṅkileso.

Etampi chetvā paribbajanti dhīrā anapekkhino sabbakāme pahāyāti, ayaṁ nibbedho.

Yaṁ cetayitaṁ pakappitaṁ yā ca nāmarūpassa avakkanti hoti.

Imehi catūhi padehi saṅkileso.

Pacchimakehi catūhi nibbedho.

Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṁ?

Ayaṁ loko santāpajāto,

Phassapareto rogaṁ vadati attato;

Yena yena hi maññanti,

Tato taṁ hoti aññathā.

Aññathābhāvī bhavasatto loko,

Bhavapareto bhavamevābhinandati;

Yadabhinandati taṁ bhayaṁ,

Yassa bhāyati taṁ dukkhaṁ;

Bhavavippahānāya kho panidaṁ brahmacariyaṁ vussati.

Ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṁsu, sabbete “avippamuttā bhavasmā”ti vadāmi.

Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṁsu, sabbete “anissaṭā bhavasmā”ti vadāmi.

Upadhiṁ hi paṭicca dukkhamidaṁ sambhoti, sabbupādānakkhayā natthi dukkhassa sambhavo, lokamimaṁ passa, puthū avijjāya paretā bhūtā bhūtaratā bhavā aparimuttā.

Ye hi keci bhavā sabbadhi sabbatthatāya sabbete bhavā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammāti.

“Evametaṁ yathābhūtaṁ,

Sammappaññāya passato;

Bhavataṇhā pahīyati,

Vibhavaṁ nābhinandati;

Sabbaso taṇhānaṁ khayā,

Asesavirāganirodho nibbānaṁ.

Tassa nibbutassa bhikkhuno,

Anupādā punabbhavo na hoti;

Abhibhūto māro vijitasaṅgāmo,

Upeccagā sabbabhavāni tādī”ti.

Ayaṁ loko santāpajāto yāva dukkhanti yaṁ taṇhā saṅkileso.

Yaṁ punaggahaṇaṁ ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vimokkhamāhaṁsu, sabbete “avimuttā bhavasmā”ti vadāmi.

Ye vā pana keci samaṇā vā brāhmaṇā vā vibhavena bhavassa nissaraṇamāhaṁsu “anissaṭā bhavasmā”ti vadāmi.

Ayaṁ diṭṭhisaṅkileso, taṁ diṭṭhisaṅkileso ca taṇhāsaṅkileso ca, ubhayametaṁ saṅkileso.

Yaṁ punaggahaṇaṁ bhavavippahānāya brahmacariyaṁ vussati, yāva sabbaso upādānakkhayā sambhavā, idaṁ nibbedhabhāgiyaṁ.

Tassa nibbutassa bhikkhuno yāva upaccagā sabbabhavāni tādīti idaṁ asekkhabhāgiyaṁ.

Cattāro puggalā anusotagāmī saṅkileso ṭhitatto ca paṭisotagāmī ca nibbedho.

Thale tiṭṭhatīti asekkhabhūmi.

Tattha katamaṁ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṁ?

“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati,

Saṁyamato veraṁ na cīyati;

Kusalo ca jahāti pāpakaṁ,

Rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti.

“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati, saṁyamato veraṁ na cīyatī”ti vāsanā.

“Kusalo ca jahāti pāpakaṁ, rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti nibbedho.

Sotānugatesu dhammesu vacasā paricitesu manasānupekkhitesu diṭṭhiyā suppaṭividdhesu pañcānisaṁsā pāṭikaṅkhā.

Idhekaccassa bahussutā dhammā honti dhātā apamuṭṭhā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā, so yuñjanto ghaṭento vāyāmanto diṭṭheva dhamme visesaṁ pappoti.

No ce diṭṭheva dhamme visesaṁ pappoti, gilāno pappoti.

No ce gilāno pappoti, maraṇakālasamaye pappoti.

No ce maraṇakālasamaye pappoti, devabhūto pāpuṇāti.

No ce devabhūto pāpuṇāti, tena dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṁ pāpuṇāti.

Tatthāyaṁ diṭṭheva dhamme pāpuṇāti, ayaṁ nibbedho.

Yaṁ samparāye paccekabodhiṁ pāpuṇāti, ayaṁ vāsanā.

Imāni soḷasa suttāni sabbasāsanaṁ atiggaṇhanto tiṭṭhanti.

Imehi soḷasahi suttehi navavidho suttanto vibhatto bhavati.

So ca paññavato no duppaññassa, yuttassa no ayuttassa, akammassa vihārissa pakatiyā loke saṅkileso carati.