巴利《小部》· 藏释

Tattha katamāni <b>cattāri ariyasaccāni</b>?

“Ye dhammā hetuppabhavā,

Tesaṁ hetuṁ tathāgato āha;

Tesañca yo nirodho,

Evaṁvādī mahāsamaṇo”ti.

Hetuppabhavā dhammā dukkhaṁ, hetusamudayo, yaṁ bhagavato vacanaṁ.

Ayaṁ dhammo yo nirodho, ye hi keci saṁyojaniyesu dhammesu assadānupassino viharanti.

Kilesā taṇhā pavaḍḍhati, taṇhāpaccayā upādānaṁ …pe…

evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.

Tattha yaṁ saṁyojanaṁ—

ayaṁ samudayo.

Ye saṁyojaniyā dhammā ye ca sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti—

idaṁ dukkhaṁ.

Yā saṁyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassanā—

ayaṁ maggo.

Parimuccati jātiyā jarāya byādhīhi maraṇehi sokehi paridevehi yāva upāyāsehi—

idaṁ nibbānaṁ.

Imāni cattāri saccāni.

Tattha katamā <b>anupādisesā nibbānadhātu</b>?

Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi,

Taṁ hi vā natthi yena naṁ paññapeyya;

Sabbasaṅgānaṁ samūhatattā vidū,

Sitā vādasatassu sabbe.

Saṁyuttake godhikasaṁyuttaṁ.

Imāni <b>asādhāraṇāni suttāni</b>.

Yahiṁ yahiṁ saccāni niddiṭṭhāni, tahiṁ tahiṁ saccalakkhaṇato otāretvā aparimāṇehi byañjanehi so attho pariyesitabbo.

Tattha atthānuparivatti byañjanena puna byañjanānuparivatti atthena tassa ekamekassa aparimāṇāni byañjanāni imehi suttehi yathānikkhittehi cattāri ariyasaccāni niddisitabbāni.

Pañcanikāye anupaviṭṭhāhi gāthāhi gāthā anuminitabbā, byākaraṇena byākaraṇaṁ.

Imāni asādhāraṇāni suttāni.

Tesaṁ imā uddānagāthā

Yamekarattiṁ paṭhamaṁ,

aṭṭha dānūpapattiyo;

Pañca pubbanimittāni,

khīṇamacchaṁva pallalaṁ.

Sāmaṁ tena kuto rāja,

tayo devā gilānakā;

Yathāpi kumbhakārassa,

yathā nadidakappanaṁ.

Idha socati pecca socati,

Tīṇi duccaritāni ca;

Kāmesu giddhā pasutā,

Yāva tisso vipattiyo.

Sataṁ āsi ayosaṅkū,

pariḷāho mahattaro;

Saṅkappehi pareto so,

tattha tapaniyehi ca.

Kammārānaṁ yathā ukkā,

tayo aggī pakāsitā;

Ayato malamuppannaṁ,

abbhakkhānaṁ tathāgate.

Tividhaṁ devānusāsanti,

supinena saṅgamo yathā;

Tisso ceva māradhītā,

sallaviddhova ruppati.

Cakkhu sotañca ghānañca,

pañcakkhandhā pakāsitā;

Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,

ayyikā me mahallikā.

Sabbe sattā marissanti,

upapatti cuticayaṁ;

Kāmesu sattā pasutā,

āsavehi catūhi ca.

Yamhi na māyā vasati,

dvemā cetovimuttiyo;

Eseva maggo natthañño,

bojjhaṅgā ca sudesitā.

Atthaṅgatassa na pamāṇamatthi,

Godhiko parinibbuto;

Ye dhammā hetuppabhavā,

Saṁyojanānupassino.

Imā dasa tesaṁ uddānagāthā.

Tatthimāni <b>sādhāraṇāni suttāni</b> yesu suttesu sādhāraṇāni saccāni desitāni anulomampi paṭilomampi vomissakampi.

Tattha ayaṁ ādi.

Avijjāya nivuto loko,

(ajitāti bhagavā)

Vivicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṁ brūmi,

Dukkhamassa mahabbhayaṁ.

Tattha yā avijjā ca vivicchā ca, ayaṁ samudayo.

Yaṁ mahabbhayaṁ, idaṁ dukkhaṁ.

Imāni dve saccāni—

dukkhañca samudayo ca.

“Saṁyojanaṁ saṁyojaniyā ca dhammā”ti saṁyuttake cittasaṁyuttakesu byākaraṇaṁ.

Tattha yaṁ saṁyojanaṁ, ayaṁ samudayo.

Ye saṁyojaniyā dhammā, idaṁ dukkhaṁ.

Imāni dve saccāni—

dukkhañca samudayo ca.

Tattha katamaṁ dukkhañca nirodho ca?

Ucchinnabhavataṇhassa,

netticchinnassa bhikkhuno;

Vikkhīṇo jātisaṁsāro,

natthi dāni punabbhavo.

Yaṁ cittaṁ, idaṁ dukkhaṁ.

Yo bhavataṇhāya upacchedo, ayaṁ dukkhanirodho.

Vikkhīṇo jātisaṁsāro, natthi dāni punabbhavoti niddeso.

Imāni dve saccāni—

dukkhañca nirodho ca.

Dvemā, bhikkhave, vimuttiyo;

rāgavirāgā ca cetovimutti, avijjāvirāgā ca paññāvimutti.

Yaṁ cittaṁ, idaṁ dukkhaṁ.

Yā vimutti, ayaṁ nirodho.

Imāni dve saccāni—

dukkhañca nirodho ca.

Tattha katamaṁ dukkhañca maggo ca?

Kumbhūpamaṁ kāyamimaṁ viditvā,

Nagarūpamaṁ cittamidaṁ ṭhapetvā;

Yodhetha māraṁ paññāvudhena,

Jitañca rakkhe anivesano siyā.

Tattha yañca kumbhūpamo kāyo yañca nagarūpamaṁ cittaṁ, idaṁ dukkhaṁ.

Yaṁ paññāvudhena māraṁ yodhethāti ayaṁ maggo.

Imāni dve saccāni.

Yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahitabbaṁ.

Yā saṁyojanā, ayaṁ maggo.

Ye te dhammā anattaniyā pahātabbā, rūpaṁ yāva viññāṇaṁ, idaṁ dukkhañca maggo ca.

Tattha katamaṁ dukkhañca samudayo ca nirodho ca?

Ye keci sokā paridevitā vā,

Dukkhā ca lokasmimanekarūpā;

Piyaṁ paṭiccappabhavanti ete,

Piye asante na bhavanti ete.

Ye sokaparidevā, yaṁ ca anekarūpaṁ dukkhaṁ, yaṁ pemato bhavati, idaṁ dukkhaṁ.