巴利《小部》· 藏释

Evaṁ gāthā sabbagāthāsu byākaraṇesu vā niddiṭṭhaṁ suttaṁ.

Tattha katamā desanā?

Imaṁ suttaṁ kenādhippāyena desitaṁ.

Ye rāgacaritā sattā, te kāme pajahissantīti ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo.

Tattha katamo vicayo?

Yassa dasavatthukā kilesā uttiṇṇā vantā viditā.

Katame dasavidhāti, kilesakāmā ca orambhāgiyauddhambhāgiyā ca saṁyojanā dasavatthukāni āyatanāni, ayaṁ vicayo.

Tattha katamā yutti?

Ye sārattā te gāḷhabandhanena bandhanti atthi esā yutti.

Tattha katamo padaṭṭhāno?

Sāratto maṇikuṇḍalesu mamaṅkārassa padaṭṭhānaṁ.

Apekkhāti atītavatthussa sarāgassa padaṭṭhānaṁ.

Etampi chetvāti bhāvanāya padaṭṭhānaṁ.

Tattha katamo lakkhaṇo?

Sārattacitto maṇikuṇḍalesu yo ahaṅkāre visatto mamaṅkāre visatto, yo puttadāre sāratto.

Khettavatthusmiṁ sāratto.

Ayaṁ lakkhaṇo hāro.

Tattha katamo catubyūho hāro?

Idha sutte bhagavato ko adhippāyo.

Ye nibbānena chandikā bhavissanti, te puttadāre taṇhaṁ pajahissanti.

Ayaṁ tattha bhagavato adhippāyo.

Imāni cattāri saccāni.

Tattha katamo āvaṭṭo?

Yā puttadāre taṇhā, ayaṁ samudayo.

Ye upādinnakkhandhā, te ye ca bāhiresu rūpesu rūpapariggaho, idaṁ dukkhaṁ, yaṁ tattha chedanīyaṁ, ayaṁ nirodho.

Yena bhijjati, ayaṁ maggo.

Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi.

Parivattanoti paṭipakkho niddiṭṭho.

Tattha katamo vevacano?

Niddiṭṭho vevacano.

Tattha katamo otaraṇo?

Atthi taṇhā eko satto otiṇṇo tappaccayā viññāṇaṁ yāva jarāmaraṇaṁ.

Yā tattha vedanā, ayaṁ avijjā vijjuppādā avijjānirodho yāva jarāmaraṇanirodho.

Tattha katamo sodhano?

Suddho gāthāya ārambho.

Tattha katamo adhiṭṭhāno?

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrāti ekattatāya paññattā, na vemattatāya.

Cattāro rāgā kāmarāgo rūparāgo bhavarāgo diṭṭhirāgo cāti ekattatāya paññattā.

Tattha katamo parikkhāro?

Yesaṁ rāgo maṇikuṇḍalesu tassa subhasaññā hetu, anubyañjanaso ca nimittaggāhitā paccayo.

Yāya te chinnāni tassa asubhasaññā hetu, nimittaggahaṇaanubyañjanaggahaṇavinodanaṁ paccayo.

Tattha katamo samāropano?

Sāratto maṇikuṇḍalesu sammūḷhavidho duṭṭhātipi etampi chetvāna paribbajantīti taṁ pariññātatthaṁ parivajjitatthaṁ pajahitā, ayaṁ samāropano.

Yaṁ cetasikaṁ yaṁ pakappitaṁ vitthārena paccayo, yaṁ vā cetasikaṁ kāyikaṁ cetasikaṁ kammaṁ.

Kiṅkāraṇā?

Cetasikā hi cetanā manokammāti vuccate, sā cetanākammaṁ, yaṁ cetasikaṁ imaṁ kāyikañca vācasikañca imāni tīṇi kammāni niddiṭṭhāni.

Kāyakammaṁ vacīkammañca tāni kusalāni piyaṁ kāyena ca vācāya ca ārabhati parāmasati, ayaṁ vuccati sīlabbataparāmāso.

Saṅkappanā te tividhā saṅkhārā puññamayā apuññamayā āneñjamayā, tappaccayā viññāṇaṁ te ārammaṇametaṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā.

Yā subhasaññā sukhasaññā attasaññā ca.

Idaṁ cetasikaṁ.

Yaṁ rūpūpagaṁ viññāṇaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ rūpapatiṭṭhitaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullataṁ gacchati, ayaṁ saṅkappanā, iti yaṁ viññāṇaṭṭhitīsu ṭhitaṁ paṭhamābhinibbattiārammaṇavasena upādānaṁ, idaṁ vuccati cetasikanti.

Tattha ṭhitassa arūpassa yā nikanti ajjhosānaṁ, idampi sakampitaṁ manāpikesu rūpesu piyarūpasātarūpesu ābhogo, idaṁ cetasikaṁ.

Yaṁ ceteti sattesu manāpikesu abhijjhākāyagantho paṭighānusayesu byāpādakāyagantho sabbe cattāro ganthā, ayaṁ pañcasu kāmaguṇesu paṭhamābhinipāto cittassa yā cetanā yassa tattha assādānupassissa anekā pāpakā akusalā dhammā cittaṁ arūpavatiyo honti.

Puggalo rāgānubandhibhūto tehi kilesakāmehi yathā kāmakaraṇīyo, ayaṁ vuccate kāmesu pakappanā.

Evaṁ sabbe cattāro oghā.

Yaṁ tehi kāmehi saṁyutto viharati bhāvito ajjhosanno, ayaṁ cetanā.

Yassa tathāyaṁ avītarāgassa adhigatapemassa tassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā dukkhānuparivattitaṁ viññāṇaṁ hoti saritassa vayadhammasamuppādo cittaṁ pariyādiyati, idaṁ vuccati pakappitanti.

Ekamekassa ceteti ca pakappeti ca viññāṇassa ṭhiti yā hoti, sā ca ṭhiti dvidhā ārammaṇaṭṭhiti ca āhāraṭṭhiti ca.

Tattha yā ārammaṇaṭṭhiti, ayaṁ nāmarūpassa paccayo.

Yā āhāraṭṭhiti yā punabbhavābhinibbattikā ṭhiti yā ca ponobhavikā ṭhiti, ayaṁ vuccati ārammaṇaṁ.

Taṁ hoti viññāṇassa ṭhitiyā tassa viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ yāva jarāmaraṇañca ceteti, atha ca puna patthayate yato na ponobhavikā anāgatavatthumhi, ayaṁ paṭipakkho niddiṭṭho.

Na ceteti na patthayati atha ca dūsetīti duvidho niddeso.

Assa pubbe hoti taṁ cetasikaṁ taṁ pakappitaṁ asamūhataṁ tappaccayā, ayaṁ viññāṇassa ṭhiti hoti.

Atha vā tassa anusayā āvibhavanti tappaccayā tassa punabbhavo nibbattati.

Atha vā naṁ saṅkiyate appetu āgāre vā, sukhumā vā santi vā na saṅkiyate kāme taṁ evaṁ niccesupi āgāresu jāto hoti.

Taṁ nayati yaṁ no kappetuṁ evaṁ saṅkhārā cetitā pakappitā ca ārammaṇabhūtā honti, yā ca cetanā yā ca pakappanā yañca vatthu nibbattaṁ, ubhopi ete ārammaṇaṁ viññāṇassa tathā cetanāya ca saṅkappanāya ca patthanāya ca bhūtā sattā ceteti ca saṅkappeti ca.

Yaṁ gavesanā na ca ceteti na ca saṅkappeti.

Katame ca sattā bhūtā?

Ye ca tanujātaaṇḍajāpi aṇḍakā anubhinnā saṁsedajā na ca sambhinnā ime bhūtā.

Katame sambhavesino gabbhagatā aṇḍagatā saṁsaranto ime na ceteti na pattheti na ca saṅkappeti.

Anusaye na ca punabbhavo nibbattīti?

Ye bhūtā sattā ye sambhavesino, te thāvarā.

Ye vā sato cetenti patthenti ca ye thāvarā.

Te na ca cetenti, na ca patthenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṁsaranti.

Aparo pariyāyo.

Ye ariyapuggalā sekkhā, tattha te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena puna uppajjanti.

Aparo pariyāyo.

Sukhumā pāṇā bhūmigatā udakagatā cakkhuno āpāthaṁ nāgacchanti, te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṁsaranti.

Aparo pariyāyo.

Bāhikā sabbe bhikkhū abhimānikā, te na ca cetenti, na ca patthayanti, anusayena ca saṁsaranti, na ca cetenti, na ca saṅkappenti, na ca anusenti.

Ārammaṇampetaṁ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā.

Na ca cetetīti pariyuṭṭhānasamugghātaṁ dasseti.

Na ca anusetīti anusayasamugghātaṁ dasseti.

Na ca cetetīti oḷārikānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ dasseti.

Na ca anusetīti sukhumānaṁ kilesānaṁ pahānaṁ dasseti.

Na ca cetetīti yena bhūmi ca na ca patthayantīti sakadāgāmī anāgāmī, na ca anusetīti arahaṁ, na ca cetetīti sīlakkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca patthayatīti samādhikkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca anusayatīti paññākkhandhassa paṭipakkhena pahānaṁ dasseti, na ca cetetīti apuññamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca patthayatīti puññamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca anusetīti āneñjamayānaṁ saṅkhārānaṁ pahānaṁ dasseti, na ca cetetīti anaññātaññassāmītindriyaṁ, na ca patthayatīti aññindriyaṁ, na ca anusayatīti aññātāvino indriyaṁ.

Na ca cetetīti mudukā indriyabhāvanā, na ca patthayatīti majjhaindriyabhāvanā, na ca anusetīti adhimattā indriyabhāvanā.

Ayaṁ suttattho.

Tattha katamā desanā?

Idha sutte cattāri saccāni desitāni.

Yañca cetayitaṁ yañca pakappitaṁ atthi etaṁ ārammaṇaṁ cittaṁ patiṭṭhati vicinati yujjati.

Na ca cetetīti na ca patthayatīti atthi evaṁ ārammaṇaṁ anusaye viññāṇamiti viciniyati yujjati na ca ceteti na ca patthayati.

Anusayappahānā viññāṇaṭṭhitiṁ na gavesanti, viciyantaṁ yujjati.

Ayaṁ yuttivicayo.

Tattha katamo padaṭṭhāno?

Cetanā pariyuṭṭhānaṁ cetanāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ.

Saṅkappanaṁ upādānassa padaṭṭhānaṁ.

Anusayo pariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṁ.

Tesaṁ chandarāgavināsāya bhāvanā bhavarāgassa pahānaṁ.

Tattha katamo lakkhaṇo?

Yaṁ cetasikanti vedayitaṁ pakappitaṁ uggahitaṁ viññātaṁ tabbiññāṇaṁ ārammaṇampi paccayopi.

Tattha katamo catubyūho?

Idha sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye punabbhavaṁ na icchanti, te na cetayissanti na ca patthayissantīti, ayaṁ adhippāyo.

Āvaṭṭoti yā ca cetanā patthanā ca anusayo ca viññāṇaṭṭhitipahānā ca, imāni dve saccāni.

Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi.

Parivattanā pana paṭipakkhaṁ suttaṁ.

Tattha katamo vevacano?

Cetanā rūpasañcetanā yāva dhammasañcetanā.

Yo anusayo, te satta anusayā.

Paññattīti cetanāpariyuṭṭhānaṁ paññattiyā paññattā.

Saṅkappanaṁ upādānapaññattiyā paññattaṁ.

Anusayo hetupaññattiyā paññatto.

Viññāṇaṭṭhiti upapattihetupaññattiyā paññattā.

Cetanā saṅkappanā anusayo samucchedo chandarāgavinayapaññattiyā paññatto.

Paṭhame keci dvīhi parivattakehi paṭiccasamuppādo idappaccayatāya majjhapaññatti.

Otaraṇoti dvīhi parivattakehi dukkhañca samudayo ca majjhimakehi maggo ca nirodho ca.

Sodhanoti sutte suttassa ārambho.

Adhiṭṭhānoti yañcetayitaṁ sabbaṁ adhiṭṭhānena ekattāya paññattaṁ.

Saṅkappitanti upādānekattāya paññattaṁ.