巴利《小部》· 藏释

Kathaṁ pavatti hoti, kathaṁ nivatti hoti?

Kathaṁ bandho hoti, kathaṁ mokkho hoti?

Kathaṁ sakkāyasamudayo hoti, kathaṁ sakkāyanirodho hoti?

So ettha desitaṁ yathā upaṭṭhitaṁ tathā sampaṭipajjanto so evaṁ pajānāti.

Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā.

Evaṁ …pe…

yāva kathaṁ sakkāyasamudayo hoti, kathaṁ sakkāyanirodho hotīti vitthārena kātabbaṁ.

So te dhamme adhipāṭikaṅkhāti evaṁ lakkhaṇaṁ ñāṇaṁ vijjā ālokaṁ vaḍḍheti.

So puggalo tapparamo bhavati tapparāyano, ayaṁ vuccate puggalo joti jotiparāyano.

Tattha katamo puggalo tamo tamaparāyano?

Yo akusalaṁ dhammaṁ dīpeti.

Taṁ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṁ dasseti, tapparamo bhavati tapparāyano.

Ayaṁ vuccate puggalo tamo tamaparāyano.

Tattha yo puggalo tamo jotiparāyano?

So tamena akusalassa kammassa vipākaṁ dasseti.

Tameti yaṁ cakkhu kalyāṇamittassa yena akusale dhamme pajahati, kusale dhamme abhivaḍḍhati.

Tattha yo ca paṇītāsu gatīsu upapattiṁ dasseti, tapparamo tena vuccate tamo jotiparāyano.

Tattha yo puggalo joti tamaparāyano?

Kusalassa kammavipākaṁ dasseti.

Yaṁ cakkhu pāpamittasaṁsaggena pāpamittupasevena pāpamittavasānugo akusalaṁ dhammaṁ abhivaḍḍhati, taṁ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṁ dasseti.

Tapparamo tena vuccate joti tamaparāyano.

Tattha yo puggalo joti jotiparāyano so jotitā pabhātā yāva paṇītāsu gatīsu upapattiṁ dasseti.

Tapparamo tenāha joti jotiparāyano.

Jotitamaparāyanena dasa akusalānaṁ kammānaṁ udayaṁ dasseti.

Tamena puggalena akusalānaṁ kammānaṁ vipākaṁ dasseti.

Na akusalānaṁ dhammānaṁ vipākaṁ dasseti.

Tamena aṭṭha micchattāni dasseti.

Jotinā aṭṭha sammattāni dasseti.

Jotinā tamaparāyanena dasa akusalakammapathe dasseti.

Jotinā paṇītattaṁ dasseti.

Tamena jotiparāyanena atapanīyaṁ dhammaṁ dasseti.

Jotinā tamaparāyanena tapanīyaṁ dhammaṁ dasseti.

Ayaṁ suttattho.

Tattha katamo desanā hāro?

Imamhi sutte kiṁ desitaṁ?

Tattha vuccate imamhi sutte kusalākusalā dhammā desitā.

Kusalākusalānañca dhammānaṁ vipāko desito.

Hīnappaṇītānañca sattānaṁ gati nānākāraṇaṁ desitaṁ.

Ayaṁ desanā hāro.

Tattha katamo vicayo hāro?

Akusalassa kammassa yo vipākaṁ paccanubhoti.

Tattha ṭhito akusale dhamme uppādiyati vicayantaṁ yujjati.

Kusalassa kammassa yo vipākaṁ paccanubhoti.

Tattha ṭhito kusale dhamme uppādiyati vicayantaṁ yujjati.

Ayaṁ vicayo yutti ca.

Tattha katamo padaṭṭhāno hāro?

Yo puggalo joti, so paccavekkhaṇāya padaṭṭhānaṁ.

Yo puggalo tamo, so tamādinnaṁ vānupassanāya padaṭṭhānanti dasseti.

Tamena jotiparāyanena appamādassa padaṭṭhānaṁ dasseti, tamo avijjāya ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṁ dasseti.

Jotinā tamaparāyanena pamādassa ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṁ dasseti.

Ayaṁ padaṭṭhāno.

Tattha katamo lakkhaṇo hāro?

Tamena tamaparāyanena tamoti avijjāya niddiṭṭhāya sabbakilesadhammā niddiṭṭhā honti.

Tamena jotiparāyanena jotivijjāya niddiṭṭhāya sabbe bodhipakkhiyadhammā niddiṭṭhā honti.

Jotitamaparāyanena pamādo niddiṭṭho hoti.

Tamena jotiparāyanena appamādo niddiṭṭho hoti.

Ayaṁ lakkhaṇo hāro.

Tattha katamo catubyūho hāro?

Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye sattā nīcakulino, na te imaṁ sutvā kusale dhamme samādāya vattissanti.

Ye sattā uccakulino, te imaṁ dhammadesanaṁ sutvā bhiyyoso mattāya kusale dhamme samādāya vattissantīti.

Ayaṁ catubyūho hāro.

Bhūmiyaṁ upadeso.

Tattha katamo āvaṭṭo hāro?

Yā avijjāto pabhūti taṇhā, ayaṁ samudayo.

Yo tamo tamaparāyano, idaṁ dukkhaṁ.

Imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca joti yena suttena dhammena paññāpiyati, so dhammo paññindriyassa padaṭṭhānaṁ.

Tena amohena tīṇi kusalamūlāni pāripūriṁ gacchanti saggassa padaṭṭhānaṁ.

Tattha katamā vibhatti?

Tamo tamaparāyanoti na ekaṁsena.

Kiṅkāraṇaṁ?

Atthi tamo ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca kusalena jotinā puggalena sahopattibhāve.

Atthi joti ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca akusalena tamena puggalena sahopattibhāve parivattanā tamesu paṭipakkhoti jotinā tamaparāyano.

Tattha katamo vevacano?

Yo tamo, so evaṁ attabyāpādāya paṭipanno, so assaddhāya bālo akusalo abyatto anādīnavadassī.

Yo joti, so attahitāya paṭipanno paṇḍito kusalo byatto ādīnavadassī.

Ayaṁ vevacano.

Tattha katamā paññatti?

So puggalo vipākapaññattiyā paññāpiyati, akusale pariyādinnatā paññāpiyati.

Jotikusaladhammupapattipaññattiyā paññāpiyati kusaladhammavipākapaññattiyā cāti.

Otaraṇoti ye avijjāpaccayā saṅkhārā yañca jarāmaraṇaṁ yā ca avijjā, taṁ padaṭṭhānaṁ, niddesena vijjuppādo avijjānirodho yo yāva jarāmaraṇanirodho, ime dve dhammā saṅkhārakkhandhapariyāpannā.

Dhammadhātu dhammāyatanañca padaṭṭhānaṁ niddesena dhātūsu.

Tattha katamo sodhano?

Imassa suttassa desitassa ārambho.

Adhiṭṭhānoti tamoti bhagavā bravīti, na ekaṁ puggalaṁ deseti.

Yāvatā sattānaṁ gati, tattha ye duccaritadhammena upapannā, te bahulādhivacanena tamo niddisati.

Yā joti sabbasattesu kusaladhammopapatti sabbaṁ taṁ jotīti abhilapati ayamekatā paccayo yonisomanasikārapaññatti catunnaṁ mahābhūtānaṁ puggalānaṁ.

Tattha katamo parikkhāro?

Akusalassa pāpamittatā paccayo, ayoniso manasikāro hetu.

Kusalassa kalyāṇamittatā paccayo, yoniso manasikāro hetu.

Tattha katamā samāropanāti?

Idhekacco nīce kule paccājāto hotīti nīce kule paccājāto rūpesu saddesu gandhesu rasesu phassesu, so upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge.

Joti paṇītesu kusalesu upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge upapannoti.

Tattha katamaṁ saṅkilesabhāgiyaṁ nibbedhabhāgiyaṁ ca suttaṁ?

Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrāti gāthā.

Kena kāraṇena taṁ bandhanaṁ daḷhaṁ?

Catūhi kāraṇehi issariyena sakkā mocetuṁ dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā.

Yesu ca ayaṁ rāgo maṇikuṇḍalesu puttesu dāresu ca yā apekkhā, idamassa cetasikabandhanaṁ.

Taṁ na sakkā issariyena vā dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā mocetuṁ.

Na ca tattha koci atthi pāṭibhogo.

Iminā bandhanato mocayitthāti devo vā manusso vā tadidaṁ bandhanaṁ rāgānusayena ca chasu bāhiresu ca āyatanesu bandhati.

Rūpesu rūpataṇhā bandhati, yāva dhammesu dhammataṇhā.

Yo idha loke bandho paralokasmiṁ bandho nīyati.

So bandho jāyati, bandho mīyati.

Bandho asmā lokā paraṁ lokaṁ gacchati.

Na sakkā mocetuṁ aññatra ariyamaggena imañca bandhanaṁ.

Maraṇabhāvañca upapattibhāvañca bhayato viditvā chandarāgaṁ pajahati.

So imaṁ chandarāgaṁ pajahitvā atikkamati.

Ayañca loko ito paraṁ dutiyo.

Tattha yaṁ bandhanāsaṅkhārānaṁ pahānaṁ idaṁ vuccati ubhayesu ṭhānesu vīriyaṁ, gandhaparivāto sumuni nopalimpati.

Tatheva pariggahesu puttesu dāresu ca avūḷho salloti tasseva taṇhāya pahānaṁ dasseti.

Ayaṁ taṇhāmūlassa pahānā vare appamattoti kāmo pamādavattati pahānāya nekkhammābhirato appamādavihārī bhavati.

Tassa āsayaṁ pahānāya neva imaṁ lokaṁ āsīsati na paralokaṁ.

Na idhalokaṁ nissitaṁ, piyarūpaṁ sātarūpaṁ ākaṅkhati.

Nāpi paralokaṁ nissitaṁ piyarūpaṁ sātarūpaṁ ākaṅkhati, tena vuccate “nāsīsate lokamimaṁ paraṁ lokañcā”ti.

Yaṁ tassa pahānaṁ taṁ chedanaṁ aṭṭhakavaggiyesu muni niddiṭṭho.

So idha virodho aṭṭhakavaggiyesu nāsīsanaṁ idha anāthā.

Tathāyaṁ taṇhāya tassa pariggahassa vatthukāmassa ekagāthāya ete sabbe kāmā dassitā.

Tena bhagavā deseti “etampi chetvāna paribbajanti anapekkhino sabbakāme pahāyā”ti.

Imissā gāthāya dvidhā niddeso saṁsandananiddeso ca samayaniddeso ca, yathā ayaṁ gāthā saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca, evaṁ tāya gāthāya saṅkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca visajjanā.