巴利《小部》· 藏释

Idha sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye bhaddikaṁ bhatiṁ ākaṅkheyya bhaddikañca abhisamparāyaṁ, te saddhaṁ sīlaṁ cāgaṁ paññañca manasi karissanti, ayaṁ adhippāyo.

Ye caññepi sattā tathāgatassa sammukhaṁ na paṭiyujjhante, imaṁ dhammaṁ sotā avippaṭisārato kālaṁ karissantīti, ayaṁ adhippāyo.

Tattha katamo āvaṭṭo hāro?

Idampi cattāro dhammā saddhā ca paññā ca assaddhiyañca avijjañca hananti.

Sīlañca cāgo ca taṇhā ca dosañca hananti.

Tassa dve mūlāni pahīyanti.

Dukkhaṁ nivatteti appahīnabhūmiyañca dvimūlāni pañcakkhandhā.

Dve ariyasaccāni samatho ca vipassanā ca.

Dvinnaṁ mūlānaṁ pahānaṁ.

Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca.

Ayaṁ āvaṭṭo hāro.

Tattha katamo vibhatti?

Yaṁ taṁ cittaṁ saddhāparibhāvitaṁ …pe…

sace puthujjanassa tassapi bhaddikā bhati bhavissatīti na ekaṁsena tassa kammaṁ diṭṭheyeva dhamme vipākanti paccessati, aparamhi vā pariyāye bhavissati.

Yaṁ vā atītaṁ vipākāya paccupaṭṭhitaṁ, tappaccayāni cetāni, ye yathā mahākammavibhaṅge “tenāyaṁ vibhajjabyākaraṇiyo niddeso dhammacārino yā bhaddikā bhatī”ti.

Tattha katamā parivattanā?

Assaddhiyaṁ dussīlyaṁ yaṁ maccheraṁ duppaññaṁ ca yañca paṭipakkhena pahīnā bhavanti, ayaṁ parivattanā.

Tattha katamaṁ vevacanaṁ?

Yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitaṁ cittaṁ manoviññāṇaṁ …pe…

yaṁ saddhābalaṁ saddhindriyaṁ, yaṁ sīlaṁ taṁ sucaritaṁ, saṁyamo niyamo damo khandhatā imāni tassa vevacanāni.

Yo cāgo so paṭinissaggo alobho vosaggo cāgoyiṭṭhānaṁ.

Yā paññā sā paññattā paññappabhā paññindriyaṁ paññābalaṁ.

Tattha katamā paññatti?

Yaṁ taṁ cittaṁ bījaṁ paññattiyā paññattaṁ.

Paribhāvanā vāsanā paññattiyā paññatti.

Saddhā pasādapaññattiyā paññattā.

Sīlaṁ sucaritapaññattiyā paññattaṁ.

Cāgo puññakiriyapaññattiyā paññatto.

Paññā vīmaṁsapaññattiyā paññattā.

Ime tayo dhammā saddhā sīlaṁ cāgo paññavato pārisuddhiṁ gacchanti.

Tattha katamo otaraṇo?

Yaṁ cittaṁ, taṁ khandhesu viññāṇakkhandho, dhātūsu manoviññāṇadhātu, āyatanesu manāyatanaṁ.

Ye cattāro dhammā, te khandhesu saṅkhārakkhandhe pariyāpannā …pe…

dhātūsu āyatanesu.

Tattha katamo sodhano hāro?

Idaṁ bhagavato bhāsitaṁ mahānāmena sakkena pucchitena sabbaṁ taṁ niyuttaṁ.

Tattha katamo adhiṭṭhāno?

Idaṁ cittaṁ vemattatāya paññattaṁ akusalehi cittehi aparibhāvitehi paribhāvitanti yāni puna paribhāvitāni aññesampi tattha upādāya paññattaṁ sabbepime cattāro dhammā ekattatāya paññattā.

Bhaddikā bhatīti kāmabhogino teva rūpadhātu arūpadhātu manussāti sabbā bhaddikā bhati tadeva kathāya paññattaṁ, ayaṁ paññatti.

Tattha katamo parikkhāro?

Cittassa indriyāni paccayo ādhipateyyapaccayatāya manasikāro.

Hetupaccayatāya paccayo.

Saddhāya lokikā paññā hetupaccayatāya paccayo.

Yoniso ca manasikāro paccayo.

Sīlassa patirūpadesavāso paccayo.

Attasammāpaṇidhānañca hetu.

Cāgassa alobho hetu.

Avippaṭisāro ca hetupaccayo.

Paññā parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro hetupaccayo ca.

Tattha katamo samāropano?

Yaṁ taṁ cittaṁ dīgharattaṁ paribhāvitanti cetasikāpi.

Ettha sabbe dhammā paribhāvitā bhaddikā te bhati bhavissati, bhaddikā upapattiko abhisamparāyo.

Iti ye keci manussakā upabhogaparibhogā sabbe bhaddikā bhatiyeva, ayaṁ samāropano.

Uddhaṁ adho sabbadhi vītarāgoti gāthā.

Tattha kiṁ uddhaṁ nāma?

Yaṁ ito uddhaṁ bhavissati anāgāmī, idaṁ uddhaṁ.

Adho nāma yamatikkantamatītaṁ, idamavoca apadānatanti uddhaṁ.

Tattha atītena sassatadiṭṭhi pubbantākappikānaṁ aparantadiṭṭhi kesañci, ucchedadiṭṭhiṁ yaṁ vuttakappikānaṁ imā ceva diṭṭhiyo ucchedadiṭṭhi ca sassatadiṭṭhi ca.

Tatthāyaṁ sassatadiṭṭhi imāni pannarasa padāni sakkāyadiṭṭhi sassataṁ bhajanti.

Rūpavantaṁ me attā, attani me rūpaṁ, rūpaṁ me attāti yaduccate paññaṁ paridahanti.

Yā ucchedadiṭṭhi sā pañcasatāni ucchedaṁ bhajanti.

Te “taṁ jīvaṁ taṁ sarīran”ti passanti, rūpaṁ me attāti tathārūpā catubbidhā sakkāyadiṭṭhi ucchedena ca sassatena ca.

Evaṁ pañcasu khandhesu vīsativatthukāya diṭṭhiyā pannarasa padāni pubbantaṁ bhajanti.

Sassatadiṭṭhiyā pañca padāni aparantaṁ bhajanti ucchedadiṭṭhiyā.

Tattha “ayamahamasmī”ti passantā rūpaṁ attato samanupassati, so ucchedavādī rūpavantañca attānaṁ, attani ca rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attāti so passati cāti iti ucchedadiṭṭhi ca, attato paṭissarati sassatadiṭṭhi pubbantato ca paṭissarati.

“Ayamahamasmī”ti na samanupassati.

Tassa diṭṭhāsavā pahānaṁ gacchanti.

Yo tīsu addhāsu pubbante ca aparante ca tena tena niddiṭṭhānena uddhaṁ adho sabbadhi vītarāgo “ahamasmī”ti na anupassatīti iminā dvārena iminā payogena iminā upāyena idaṁ dassanabhūmi ca sotāpattiphalañca so ariyo payogo anabhāvaṅgatena saṁsārena apunabbhavāti yo koci ariyo payogo punabbhavāya mudūni vā pañcindriyāni majjhāni adhimattāni vā sabbaṁ apunabbhavappahānāya saṁvattanti.

Ahanti diṭṭhogho kāmogho bhavogho avijjogho ca odhiso.

Tattha desanāhārena cattāri saccāni pañcahi indriyehi sotāpattiphalena ca dve saccāni maggo ca nirodho ca.

Sakkāyasamudayena dve saccāni dukkhañca samudayo ca, ayaṁ desanā hāro.

Tattha katamo vicayo?

“Ayamahamasmī”ti asamanupassanto tīṇi dassanappahātabbāni saṁyojanāni pajahati.

Ayaṁ vicayo.

Tattha katamā yutti?

Tividhā puggalā koci ugghaṭitaññū koci vipañcitaññū koci neyyo.

Ugghaṭitaññū tikkhindriyo ca tato vipañcitaññū mudindriyo tato mudindriyehi neyyo.

Tattha ugghaṭitaññū tikkhindriyatāya dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, ekabījako bhavati.

Ayaṁ paṭhamo sotāpanno.

Vipañcitaññū mudūhi indriyehi dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, kolaṅkolo ca hoti.

Ayaṁ dutiyo sotāpanno.

Tattha neyyo dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṁ pāpuṇāti, sattakkhattuparamo ca bhavati.

Ayaṁ tatiyo sotāpanno.

Atthi esā yutti mudumajjhādhimattehi indriyehi mudumajjhādhimattaṁ bhūmiṁ sacchikareyya sakkāyadiṭṭhippahānena vā diṭṭhigatāni pajahati.

Ayaṁ yutti.

Tattha katamo padaṭṭhāno?

Tattha sakkāyadiṭṭhi sabbamicchādiṭṭhiyā padaṭṭhānaṁ.

Sakkāyo nāmarūpassa padaṭṭhānaṁ.

Nāmarūpaṁ sakkāyadiṭṭhiyā padaṭṭhānaṁ.

Pañca indriyāni rūpīni rūparāgassa padaṭṭhānaṁ.

Saḷāyatanaṁ ahaṅkārassa padaṭṭhānaṁ.

Tattha katamo lakkhaṇo?

Dvīsu diṭṭhīsu pahīnāsu tattha ekā diṭṭhi diṭṭhigatāni pahānaṁ gacchanti.

Uddhaṁ ca adho ca vītarāgo sabbarajanīyesu vītarāgo hoti.

Tajjā parabhūmiyaṁ, idaṁ paccayanti yathābhūtaṁ passati.

So sabbapaṭiccasamuppādaṁ āmasati.

Ayaṁ lakkhaṇo hāro.

Tattha katamo catubyūho hāro?

Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo?

Ye sattā ye nābhiramissanti, te diṭṭhippahānāya vāyamissanti.

Ayamettha bhagavato adhippāyo.

Ayaṁ catubyūho hāro.

Tattha katamo āvaṭṭo hāro?

Yānimāni mudūni pañcindriyāni tāni orambhāgiyāni pañcindriyāni.

Sabbena sabbaṁ samūhananti abhijjhābyāpādo ca bhāvanākārena sekkhāya vimuttiyā balaṁ saddhā, uddhambhāgiyāni diṭṭhivasena balaṁ saddhā, vīriyindriyaṁ ārabhitattā satindriyaṁ paggahitattā accantaṁ niṭṭhaṁ gacchanti.

Tattha yāni indriyāni, ayaṁ maggo saṅkilesappahānaṁ.

Ayaṁ nirodho āyatiṁ anuppādadhammo, idaṁ dukkhaṁ.

Ayaṁ āvaṭṭo hāro.

Tattha katamo vibhatti hāro?

“Ayamahamasmī”ti yo samanupassati, so ca kho adhimattena lokikā yaṁ bhūmiyaṁ na tu ariyena payogena so sakkāyadiṭṭhi pajahati.

Yaṁ vuccati tajjāya bhūmiyā adhimattāya.

Tattha tajjāya bhūmiyaṁ pañcahi ākārehi adhimattataṁ paṭilabhati sīlena vatena bāhusaccena samādhinā nekkhammasukhena.

Tattha appatte pattasaññī adhimānaṁ gaṇhāti.

Etasmiṁyeva vatthuppattiyaṁ bhagavā idaṁ suttaṁ bhāsati.

Sīlavā vatamattenāti.

Tattha yo appatte pattasaññī tassa yo samādhi, so sāmiso kāpurisasevito pana so kāpurisā vuccanti puthujjanā.

Āmisaṁ yañca ariyamaggamāgamma lokikā anariyaṁ tena samādhi hoti anariyo kāpurisasevito.

Yo pana ariyākārena yathābhūtaṁ na jānāti na passati, so adhigamanaṁ pajahati yo ariyena samādhinā akāpurisasevitena nirāmisena nīyati, tattha akāpurisā vuccanti ariyapuggalā.

Yo tehi sevito samādhi, so akāpurisasevito.