巴利《小部》· 藏释

pāṇabhūtesu saṁyamoti.

Sukhā virāgatā loke,

kāmānaṁ samatikkamo;

Asmimānassa yo vinayo,

etaṁ ve paramaṁ sukhanti”.

Idaṁ aniddiṭṭhaṁ.

Aṭṭha mahāpurisavitakkā.

Idaṁ aniddiṭṭhaṁ.

Tattha katamaṁ niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca?

“Pasannanetto sumukho,

brahā uju patāpavā;

Majjhe samaṇasaṅghassa,

ādiccova virocasi”.

Pasannanetto yāva ādiccova virocasīti niddiṭṭho.

Pasannanetto yo bhagavā kathañca pana pasannanettatā, kathaṁ sumukhatā, kathaṁ brahakāyatā, kathaṁ ujukatā, kathaṁ patāpavatā, kathaṁ virocatāti aniddiṭṭho.

Pheṇapiṇḍopamaṁ veyyākaraṇaṁ yathā pheṇapiṇḍo evaṁ rūpaṁ yathā pubbuḷo evaṁ vedanā māyā viññāṇaṁ pañcakkhandhā pañcahi upamāhi niddiṭṭhā.

Kena kāraṇena pheṇapiṇḍopamaṁ rūpaṁ sabbañca cakkhuviññeyyaṁ yaṁ vā catūhi āyatanehi?

Kathaṁ vedanā pubbuḷūpamā?

Katarā ca sā vedanā sukhā dukkhā adukkhamasukhā?

Evamesā aniddiṭṭhā.

Evaṁ niddiṭṭhañca aniddiṭṭhañca.

Tattha katamaṁ ñāṇaṁ?

“Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ,

yāyaṁ nibbedhagāminī;

Yāya sammā pajānāti,

jātimaraṇasaṅkhayaṁ”.

Tīṇimāni indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ, idaṁ ñāṇaṁ.

Tattha katamaṁ neyyaṁ?

“Kāmesu sattā kāmasaṅgasattā,

Saṁyojane vajjamapassamānā;

Na hi jātu saṁyojanasaṅgasattā,

Oghaṁ tareyyuṁ vipulaṁ mahantaṁ”.

Catūhi aṅgehi samannāgatā kāyassa bhedā devesu uppajjanti.

Udāne kāpiyaṁ suttaṁ apaṇṇakapasādanīyaṁ—

idaṁ neyyaṁ.

Tattha katamaṁ ñāṇañca neyyañca?

“Sabbe dhammā anattāti,

yadā paññāya passati;

Atha nibbindati dukkhe,

esa maggo visuddhiyā”.

Yadā passatīti ñāṇaṁ.

Yo sabbadhamme anattākārena upaṭṭhapeti idaṁ neyyaṁ.

Cattāri ariyasaccāni, tattha tīṇi neyyāni maggasaccaṁ sīlakkhandho ca paññākkhandho ca, idaṁ ñāṇañca neyyañca.

Tattha katamaṁ dassanaṁ?

“Eseva maggo natthañño,

Dassanassa visuddhiyā;

Etañhi tumhe paṭipajjatha,

Mārassetaṁ pamohanaṁ”.

Catūhi aṅgehi samannāgato ariyasāvako attanāva attānaṁ byākareyya “khīṇanirayomhi yāva sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.

Idaṁ dassanaṁ.

Tattha katamā bhāvanā?

“Yassindriyāni subhāvitāni,

Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;

So puggalo mati ca rūpasaññī,

Sumohagatā na jānāti”.

Cattāri dhammapadāni—

anabhijjhā abyāpādo sammāsati sammāsamādhi.

Ayaṁ bhāvanā.

Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?

“Vacasā manasātha kammunā ca,

Aviruddho sammā viditvā dhammaṁ;

Nibbānapadābhipatthayāno,

Sammā so loke paribbajeyya”.

Sotāpattiphalaṁ sacchikātukāmena katame dhammā manasikātabbā, bhagavā āha pañcupādānakkhandhā.

Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.

Tattha katame vipākadhammadhammā?

Yāni karoti purisoti vitthāro.

Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni.

Ime vipākadhammadhammā.

Tattha katame navipākadhammadhammā?

“Rūpaṁ vedayitaṁ saññā,

Viññāṇaṁ yā ceva cetanā;

Nesohamasmi na meso attā,

Iti diṭṭho virajjati”.

Pañcime, bhikkhave, khandhā—

ime navipākadhammadhammā.

Tattha katamo nevavipāko navipākadhammadhammo?

“Ye evaṁ paṭipajjanti,

nayaṁ buddhena desitaṁ;

Te dukkhassantaṁ karissanti,

satthusāsanakārakā”ti.

Iti yā ca sammāpaṭipatti yo ca nirodho, ubhayametaṁ nevavipāko navipākadhammo.

Brahmacariyaṁ vo, bhikkhave, desessāmi, brahmacariyaphalāni ca brahmacariyañca ariyo aṭṭhaṅgiko maggo brahmacariyaphalāni sotāpattiphalaṁ yāva arahattaṁ.

Tattha katamaṁ sakavacanaṁ?

“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,

kusalassa upasampadā;

Sacittapariyodāpanaṁ,

etaṁ buddhāna sāsanaṁ”.

Tīṇimāni, bhikkhave, vimokkhamukhāni.

Idaṁ sakavacanaṁ.

Tattha katamaṁ paravacanaṁ?

“Natthi puttasamaṁ pemaṁ,

Natthi goṇasamitaṁ dhanaṁ;

Natthi sūriyasamā ābhā,

Samuddaparamā sarā”.

Hetunā mārisā kosiyā subhāsitena saṅgāmavijayo sopi nāma, bhikkhave, sakko devānamindo sakaṁ phalaṁ paribhuñjamānoti vitthārena kātabbaṁ.

Idaṁ paravacanaṁ.

Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?

“Yaṁ pattaṁ yañca pattabbaṁ,

Ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ;

Ye evaṁvādino natthi,

Tesaṁ kāmesu doso”ti.

Idaṁ paravacanaṁ.

Ye ca kho te ubho ante anupagamma vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.

Idaṁ sakavacanaṁ.

“Nandati puttehi puttimā,

Gomā gohi tatheva nandati;

Upadhī hi narassa nandanā,

Na hi so nandati yo nirūpadhī”ti—

paravacanaṁ.

“Socati puttehi puttimā,

Gomā gohi tatheva socati;

Upadhī hi narassa socanā,

Na hi so socati yo nirūpadhī”ti—

sakavacanaṁ.

Idaṁ sakavacanaṁ paravacanañca.

Tattha katamaṁ sattādhiṭṭhānaṁ?

“Ye keci bhūtā bhavissanti ye vāpi,

Sabbe gamissanti pahāya dehaṁ;

Taṁ sabbajāniṁ kusalo viditvā,