巴利《小部》· 藏释

Sabbe ca pāṇe manasānukampaṁ,

Pahūtamariyo pakaroti puññaṁ”.

Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto mettāyatīti ayaṁ adoso.

Nigghātena assādo, kusalo tena hotīti tena kusalena dhammena saṁyutto dhammapaññattiṁ gacchati.

Kusaloti yathā paññāya pañño paṇḍiccena paṇḍito.

Pahūtamariyo pakaroti puññanti tassāyeva vipāko ayaṁ lokiyassa, na hi lokuttarassa.

Tattha yā mettāyanā, ayaṁ hetu.

Yaṁ kusalo bhavati ayaṁ nissando.

Yāva abyāpajjo bhūmiyaṁ bahupuññaṁ pasavati, idaṁ phalaṁ.

Iti adoso niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.

Ekādasānisaṁsā mettāya cetovimuttiyā.

Tattha yā mettācetovimutti, ayaṁ ariyadhammesu rāgavirāgā cetovimutti, lokikāya bhūmikā hetu, yaṁ sukhaṁ āyatiṁ manāpo hoti manussānaṁ, ime ekādasa dhammā nissando.

Yañca akatāvī brahmakāye upapajjati.

Idaṁ phalaṁ.

Idaṁ adosādhiṭṭhānaṁ.

Tattha katamaṁ amohādhiṭṭhānaṁ?

“Paññā hi seṭṭhā lokasmiṁ,

yāyaṁ nibbedhagāminī;

Yāya sammā pajānāti,

jātimaraṇasaṅkhayaṁ”.

Paññā hi seṭṭhāti vatthuṁ.

Nibbedhagāminīti nibbānagāminiyaṁ yathābhūtaṁ paṭivijjhati.

Sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayanti amoho.

Paññāti hetu.

Yaṁ pajānāti ayaṁ nissando.

Yo jātimaraṇasaṅkhayo, idaṁ phalaṁ.

Iti amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.

Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.

Tattha katamaṁ anaññātaññassāmītindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati, vīriyaṁ ārabhati, cittaṁ paggaṇhāti padahati.

Evaṁ catunnaṁ ariyasaccānaṁ kātabbaṁ.

Tattha katamaṁ aññindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu “idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, yā ca maggo, idaṁ aññindriyaṁ.

Āsavakkhayā anāsavo hoti, idaṁ vuccati aññātāvindriyaṁ.

Tathāyaṁ paññā, ayaṁ hetu.

Yaṁ chandaṁ janeti vāyamati, yā pajānāti, ayaṁ nissando.

Yena sabbaso āsavānaṁ khayā hetu, yaṁ khaye ñāṇamuppajjati, anuppāde ñāṇañca, ayaṁ nissando.

Yaṁ arahattaṁ, idaṁ phalaṁ.

Tattha khīṇā me jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyanti, idaṁ khaye ñāṇaṁ.

Nāparaṁ itthattāyāti pajānāmīti idaṁ anuppāde ñāṇaṁ.

Iti imāni indriyāni amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.

Imāni asādhāraṇāni niddiṭṭhāni.

Tattha katamāni kusalamūlāni sādhāraṇāni?

Kusalañca vo, bhikkhave, desessāmi kusalamūlañceva.

Tattha katamaṁ kusalamūlaṁ?

Alobho adoso amoho.

Tattha katamaṁ kusalaṁ?

Aṭṭha sammattāni sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi.

Tattha yāni kusalamūlāni, ayaṁ hetu.

Yañca alobho tīṇi kammāni samuṭṭhāpeti saṅkappaṁ vāyāmaṁ samādhiñca, ayaṁ alobhassa nissando.

Tattha yo adoso, ayaṁ hetu.

Yaṁ tayo dhamme paṭṭhapeti sammāvācaṁ sammākammantaṁ sammāājīvañca, ayaṁ nissando.

Tattha yo amoho hetu, yaṁ dve dhamme upaṭṭhapeti aviparītadassanampi ca anabhilāpanaṁ, ayaṁ nissando.

Imassa brahmacariyassa yaṁ phalaṁ, tā dve vimuttiyo rāgavirāgā cetovimutti avijjā virāgā ca paññāvimutti, idaṁ phalaṁ.

Iti imāni tīṇi kusalamūlāni niddiṭṭhāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.

Evaṁ sādhāraṇāni kusalāni paṭivijjhitabbāni.

Yattha duve yattha tīṇi.

Ayañcettha gāthā.

“Tulamatulañca sambhavaṁ,

Bhavasaṅkhāramavassaji muni;

Ajjhattarato samāhito,

Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.

Tulamatulañca sambhavanti tulasaṅkhataṁ atulasaṅkhataṁ.

Tattha ye saṅkhatā tulaṁ, te dve dhammā assādo ca ādīnavo ca tulitā bhavanti.

Ettako kāmesu assādo.

Ettako ādīnavo imassa, idaṁ nissaraṇanti iti nibbānaṁ pajānāti.

Dvīhi kāraṇehi atulaṁ na ca sakkā tulayituṁ.

Ettakaṁ etaṁ netaṁ paramatthīti tena atulaṁ.

Atha pāpuṇā ratanaṁ karitvā acchariyabhāvena atulaṁ.

Tattha kusalassa ca abhisambhavā jānanā passanā, ayaṁ amoho.

Yaṁ tattha ñātā osiraṇā bhavasaṅkhārānaṁ, ayaṁ alobho.

Yaṁ ajjhattarato samāhitoti vikkhepapaṭisaṁharaṇā, ayaṁ adoso.

Iti imāni tīṇi kusalamūlāni.

Tulamatulasambhavanti ayaṁ amoho.

Yo bhavasaṅkhārānaṁ samosaraṇaṁ lobho sammāsamādhīnaṁ assādo, ayaṁ hetu.

Yaṁ ajjhattarato avijjaṇḍakosaṁ sambhedo, ayaṁ nissando.

Sā pavatti imāni tīṇi niddiṭṭhāni kusalamūlāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.

Ettāvatā esā pavatti ca nivatti ca akusalamūlehi pavattati, kusalamūlehi nivattatīti imehi ca tīhi sabbaṁ akusalamūlaṁ samosaraṇaṁ gacchati.

So dhamme vā vacanato niddiṭṭho taṇhāti vā kodhoti vā asampajaññanti vā anusayoti vā makkhoti vā paḷāsoti vā assatīti vā issāti vā macchariyanti vā aññāṇanti vā, tehi ye ca vatthūhi niddisitabbaṁ.

Yassimāni dve vacanāni dhammapadāni niddiṭṭhāni na so atthi kilesā, yo imesu navasu padesu samodhānaṁ samosaraṇaṁ gacchati.

Ayaṁ kileso, na ca lobho, na ca doso, na ca moho.

Yathā akusalamūlāni, evaṁ kusalāni paṭikkhepena niddisitabbāni.

Idaṁ amohādhiṭṭhānaṁ.

Tattha katamaṁ kāyakammādhiṭṭhānaṁ?

“Kāyena kusalaṁ kare,

assa kāyena saṁvuto;

Kāyaduccaritaṁ hitvā,

kāyena sucaritaṁ care”.

Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni.

Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, idaṁ kāyakammādhiṭṭhānaṁ.

Tattha katamaṁ vācākammādhiṭṭhānaṁ?

“Subhāsitaṁ uttamamāhu santo,

Dhammaṁ bhaṇe nādhammaṁ taṁ dutiyaṁ;

Piyaṁ bhaṇe nāppiyaṁ taṁ tatiyaṁ,

Saccaṁ bhaṇe nālikaṁ taṁ catutthaṁ”.

Cattārimāni ca vacīsucaritāni idaṁ vācākammādhiṭṭhānaṁ.

Tattha katamaṁ manokammādhiṭṭhānaṁ?

“Manena kusalaṁ kammaṁ,

manasā saṁvuto bhave;

Manoduccaritaṁ hitvā,

manasā sucaritaṁ care”.

Tīṇimāni manosucaritāni, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi, idaṁ manokammādhiṭṭhānaṁ.

Imāni asādhāraṇāni suttāni.

Tattha katamāni sādhāraṇāni suttāni?

“Vācānurakkhī manasā susaṁvuto,

Kāyena ca nākusalaṁ kayirā;

Ete tayo kammapathe visodhaye,

Ārādhaye maggamisippaveditaṁ”.

Tisso imā, bhikkhave, pārisuddhiyo—

kāyakammapārisuddhi, vācākammapārisuddhi, manokammapārisuddhi.

Tattha katamā kāyakammapārisuddhi?

Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī.

Tattha katamā vacīkammapārisuddhi?

Musāvādā veramaṇī …pe…

samphappalāpā veramaṇī.

Tattha katamā manokammapārisuddhi?

Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi.

Idaṁ sādhāraṇasuttaṁ.

Iti sādhāraṇāni ca suttāni asādhāraṇāni ca suttāni paṭivijjhitabbāni.

Paṭivijjhitvā vācāya kāyena ca suttassa attho niddisitabbo.