上座部《分别论》（巴利原文）

Yā saññā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṁsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā—

ayaṁ vuccati saññā anāgatā.

Tattha katamā saññā paccuppannā?

Yā saññā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṁsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā—

ayaṁ vuccati saññā paccuppannā.

Tattha katamā saññā ajjhattā?

Yā saññā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā—

ayaṁ vuccati saññā ajjhattā.

Tattha katamā saññā bahiddhā?

Yā saññā tesaṁ tesaṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā saññā sotasamphassajā saññā ghānasamphassajā saññā jivhāsamphassajā saññā kāyasamphassajā saññā manosamphassajā saññā—

ayaṁ vuccati saññā bahiddhā.

Tattha katamā saññā oḷārikā sukhumā?

Paṭighasamphassajā saññā oḷārikā, adhivacanasamphassajā saññā sukhumā.

Akusalā saññā oḷārikā, kusalābyākatā saññā sukhumā.

Kusalākusalā saññā oḷārikā, abyākatā saññā sukhumā.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā oḷārikā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā sukhumā.

Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā oḷārikā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhumā.

Asamāpannassa saññā oḷārikā, samāpannassa saññā sukhumā.

Sāsavā saññā oḷārikā, anāsavā saññā sukhumā.

Taṁ taṁ vā pana saññaṁ upādāyupādāya saññā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā.

Tattha katamā saññā hīnā paṇītā?

Akusalā saññā hīnā, kusalābyākatā saññā paṇītā.

Kusalākusalā saññā hīnā, abyākatā saññā paṇītā.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā hīnā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā paṇītā.

Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā hīnā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā paṇītā.

Asamāpannassa saññā hīnā, samāpannassa saññā paṇītā.

Sāsavā saññā hīnā, anāsavā saññā paṇītā.

Taṁ taṁ vā pana saññaṁ upādāyupādāya saññā hīnā paṇītā daṭṭhabbā.

Tattha katamā saññā dūre?

Akusalā saññā kusalābyākatāhi saññāhi dūre;

kusalābyākatā saññā akusalāya saññāya dūre;

kusalā saññā akusalābyākatāhi saññāhi dūre;

akusalābyākatā saññā kusalāya saññāya dūre.

Abyākatā saññā kusalākusalāhi saññāhi dūre;

kusalākusalā saññā abyākatāya saññāya dūre.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre;

sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā dukkhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre;

sukhāya vedanāya sampayuttā saññā dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre;

dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saññā sukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre;

adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttāhi saññāhi dūre;

sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saññā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya dūre.

Asamāpannassa saññā samāpannassa saññāya dūre;

samāpannassa saññā asamāpannassa saññāya dūre.

Sāsavā saññā anāsavāya saññāya dūre;

anāsavā saññā sāsavāya saññāya dūre—

ayaṁ vuccati saññā dūre.

Tattha katamā saññā santike?

Akusalā saññā akusalāya saññāya santike;

kusalā saññā kusalāya saññāya santike;

abyākatā saññā abyākatāya saññāya santike.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saññā dukkhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike;

sukhāya vedanāya sampayuttā saññā sukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike;

adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saññā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttāya saññāya santike.

Asamāpannassa saññā asamāpannassa saññāya santike;

samāpannassa saññā samāpannassa saññāya santike.

Sāsavā saññā sāsavāya saññāya santike;

anāsavā saññā anāsavāya saññāya santike.

Ayaṁ vuccati saññā santike.

Taṁ taṁ vā pana saññaṁ upādāyupādāya saññā dūre santike daṭṭhabbā.

1.4. Saṅkhārakkhandha

Tattha katamo saṅkhārakkhandho?

Ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā ajjhattā vā bahiddhā vā oḷārikā vā sukhumā vā hīnā vā paṇītā vā ye dūre santike vā, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā—

ayaṁ vuccati saṅkhārakkhandho.

Tattha katame saṅkhārā atītā?

Ye saṅkhārā atītā niruddhā vigatā vipariṇatā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā uppajjitvā vigatā atītā atītaṁsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā—

ime vuccanti saṅkhārā atītā.

Tattha katame saṅkhārā anāgatā?

Ye saṅkhārā ajātā abhūtā asañjātā anibbattā anabhinibbattā apātubhūtā anuppannā asamuppannā anuṭṭhitā asamuṭṭhitā anāgatā anāgataṁsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā—

ime vuccanti saṅkhārā anāgatā.

Tattha katame saṅkhārā paccuppannā?

Ye saṅkhārā jātā bhūtā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtā uppannā samuppannā uṭṭhitā samuṭṭhitā paccuppannā paccuppannaṁsena saṅgahitā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā—

ime vuccanti saṅkhārā paccuppannā.

Tattha katame saṅkhārā ajjhattā?

Ye saṅkhārā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā—

ime vuccanti saṅkhārā ajjhattā.

Tattha katame saṅkhārā bahiddhā?

Ye saṅkhārā tesaṁ tesaṁ parasattānaṁ parapuggalānaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ niyakā pāṭipuggalikā upādinnā, cakkhusamphassajā cetanā sotasamphassajā cetanā ghānasamphassajā cetanā jivhāsamphassajā cetanā kāyasamphassajā cetanā manosamphassajā cetanā—

ime vuccanti saṅkhārā bahiddhā.

Tattha katame saṅkhārā oḷārikā sukhumā?

Akusalā saṅkhārā oḷārikā, kusalābyākatā saṅkhārā sukhumā.

Kusalākusalā saṅkhārā oḷārikā, abyākatā saṅkhārā sukhumā.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā oḷārikā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā sukhumā.

Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā oḷārikā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhumā.

Asamāpannassa saṅkhārā oḷārikā, samāpannassa saṅkhārā sukhumā.

Sāsavā saṅkhārā oḷārikā, anāsavā saṅkhārā sukhumā.

Te te vā pana saṅkhāre upādāyupādāya saṅkhārā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā.

Tattha katame saṅkhārā hīnā paṇītā?

Akusalā saṅkhārā hīnā, kusalābyākatā saṅkhārā paṇītā.

Kusalākusalā saṅkhārā hīnā, abyākatā saṅkhārā paṇītā.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā hīnā, sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā paṇītā.

Sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā hīnā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā paṇītā.

Asamāpannassa saṅkhārā hīnā, samāpannassa saṅkhārā paṇītā.

Sāsavā saṅkhārā hīnā, anāsavā saṅkhārā paṇītā.

Te te vā pana saṅkhāre upādāyupādāya saṅkhārā hīnā paṇītā daṭṭhabbā.

Tattha katame saṅkhārā dūre?

Akusalā saṅkhārā kusalābyākatehi saṅkhārehi dūre;

kusalābyākatā saṅkhārā akusalehi saṅkhārehi dūre;

kusalā saṅkhārā akusalābyākatehi saṅkhārehi dūre;

akusalābyākatā saṅkhārā kusalehi saṅkhārehi dūre;

abyākatā saṅkhārā kusalākusalehi saṅkhārehi dūre;

kusalākusalā saṅkhārā abyākatehi saṅkhārehi dūre.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre;

sukhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā dukkhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre;

sukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre;

dukkhāya ca adukkhamasukhāya ca vedanāhi sampayuttā saṅkhārā sukhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre;

adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttehi saṅkhārehi dūre;

sukhadukkhāhi vedanāhi sampayuttā saṅkhārā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi saṅkhārehi dūre.

Asamāpannassa saṅkhārā samāpannassa saṅkhārehi dūre;

samāpannassa saṅkhārā asamāpannassa saṅkhārehi dūre.

Sāsavā saṅkhārā anāsavehi saṅkhārehi dūre;

anāsavā saṅkhārā sāsavehi saṅkhārehi dūre.

Ime vuccanti saṅkhārā dūre.

Tattha katame saṅkhārā santike?

Akusalā saṅkhārā akusalānaṁ saṅkhārānaṁ santike;

kusalā saṅkhārā kusalānaṁ saṅkhārānaṁ santike;

abyākatā saṅkhārā abyākatānaṁ saṅkhārānaṁ santike.

Dukkhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā dukkhāya vedanāya sampayuttānaṁ saṅkhārānaṁ santike;

sukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā sukhāya vedanāya sampayuttānaṁ saṅkhārānaṁ santike;

adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā saṅkhārā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttānaṁ saṅkhārānaṁ santike.

Asamāpannassa saṅkhārā asamāpannassa saṅkhārānaṁ santike;