上座部《分别论》（巴利原文）

Tattha katamāni dasa āghātavatthūni?

“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

anatthaṁ carati …pe…

anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…

atthaṁ carati …pe…

atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati—

imāni dasa āghātavatthūni.

Tattha katame dasa akusalakammapathā?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—

ime dasa akusalakammapathā.

Tattha katamāni dasa saṁyojanāni?

Kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, sīlabbataparāmāsasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, issāsaṁyojanaṁ, macchariyasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ—

imāni dasa saṁyojanāni.

Tattha katame dasa micchattā?

Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo, micchāsati, micchāsamādhi, micchāñāṇaṁ, micchāvimutti—

ime dasa micchattā.

Tattha katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi?

“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammā paṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—

ayaṁ dasavatthukā micchādiṭṭhi.

Tattha katamā dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi?

Sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṁ jīvaṁ taṁ sarīranti vā, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇāti vā—

ayaṁ dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.

Dasakaṁ.

11. Taṇhāvicaritaniddesa

Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya?

Asmīti hoti, itthasmīti hoti, evasmīti hoti, aññathāsmīti hoti, bhavissanti hoti, itthaṁ bhavissanti hoti, evaṁ bhavissanti hoti, aññathā bhavissanti hoti, asasmīti hoti, sātasmīti hoti, siyanti hoti, itthaṁ siyanti hoti, evaṁ siyanti hoti, aññathā siyanti hoti, apāhaṁ siyanti hoti, apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca asmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ asmīti chandaṁ paṭilabhati, asmīti mānaṁ paṭilabhati, asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthasmīti vā evasmīti vā aññathāsmīti vā.

Kathañca itthasmīti hoti?

Khattiyosmīti vā, brāhmaṇosmīti vā, vessosmīti vā, suddosmīti vā, gahaṭṭhosmīti vā, pabbajitosmīti vā, devosmīti vā, manussosmīti vā, rūpīsmīti vā, arūpīsmīti vā, saññīsmīti vā, asaññīsmīti vā, nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ itthasmīti hoti.

Kathañca evasmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyosmīti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso tathāhaṁ vessosmīti vā yathā so suddo tathāhaṁ suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho tathāhaṁ gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito tathāhaṁ pabbajitosmīti vā, yathā so devo tathāhaṁ devosmīti vā, yathā so manusso tathāhaṁ manussosmīti vā, yathā so rūpī tathāhaṁ rūpīsmīti vā, yathā so arūpī tathāhaṁ arūpīsmīti vā, yathā so saññī tathāhaṁ saññīsmīti vā, yathā so asaññī tathāhaṁ asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ evasmīti hoti.

Kathañca aññathāsmīti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyosmīti vā yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇosmīti vā, yathā so vesso nāhaṁ tathā vessosmīti vā, yathā so suddo nāhaṁ tathā suddosmīti vā, yathā so gahaṭṭho nāhaṁ tathā gahaṭṭhosmīti vā, yathā so pabbajito nāhaṁ tathā pabbajitosmīti vā, yathā so devo nāhaṁ tathā devosmīti vā, yathā so manusso nāhaṁ tathā manussosmīti vā, yathā so rūpī nāhaṁ tathā rūpīsmīti vā, yathā so arūpī nāhaṁ tathā arūpīsmīti vā, yathā so saññī nāhaṁ tathā saññīsmīti vā, yathā so asaññī nāhaṁ tathā asaññīsmīti vā, yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ aññathāsmīti hoti.

Kathañca bhavissanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ bhavissanti chandaṁ paṭilabhati, bhavissanti mānaṁ paṭilabhati, bhavissanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthaṁ bhavissanti vā, evaṁ bhavissanti vā, aññathā bhavissanti vā.

Kathañca itthaṁ bhavissanti hoti?

Khattiyo bhavissanti vā, brāhmaṇo bhavissanti vā, vesso bhavissanti vā, suddo bhavissanti vā, gahaṭṭho bhavissanti vā, pabbajito bhavissanti vā, devo bhavissanti vā, manusso bhavissanti vā, rūpī bhavissanti vā, arūpī bhavissanti vā, saññī bhavissanti vā, asaññī bhavissanti vā, nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ itthaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca evaṁ bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ bhavissanti hoti.

Kathañca aññathā bhavissanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo bhavissanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo bhavissanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī bhavissanti vā—

evaṁ aññathā bhavissanti hoti.

Kathañca asasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ niccosmi dhuvosmi sassatosmi avipariṇāmadhammosmīti—

evaṁ asasmīti hoti.

Kathañca sātasmīti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ ucchijjissāmi vinassissāmi na bhavissāmīti—

evaṁ sātasmīti hoti.

Kathañca siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, siyanti mānaṁ paṭilabhati, siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

itthaṁ siyanti vā, evaṁ siyanti vā, aññathā siyanti vā.

Kathañca itthaṁ siyanti hoti?

Khattiyo siyanti vā, brāhmaṇo siyanti vā, vesso siyanti vā, suddo siyanti vā, gahaṭṭho siyanti vā, pabbajito siyanti vā, devo siyanti vā, manusso siyanti vā, rūpī siyanti vā, arūpī siyanti vā, saññī siyanti vā, asaññī siyanti vā, nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo tathāhaṁ khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo tathāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī tathāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ evaṁ siyanti hoti.

Kathañca aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo nāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo nāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī nāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ siyanti hoti?

Kañci dhammaṁ anavakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ apāhaṁ siyanti chandaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti mānaṁ paṭilabhati, apāhaṁ siyanti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

apāhaṁ itthaṁ siyanti vā, apāhaṁ evaṁ siyanti vā, apāhaṁ aññathā siyanti vā.

Kathañca apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti?

Apāhaṁ khattiyo siyanti vā, apāhaṁ brāhmaṇo siyanti vā, apāhaṁ vesso siyanti vā, apāhaṁ suddo siyanti vā, apāhaṁ gahaṭṭho siyanti vā, apāhaṁ pabbajito siyanti vā, apāhaṁ devo siyanti vā, apāhaṁ manusso siyanti vā, apāhaṁ rūpī siyanti vā, apāhaṁ arūpī siyanti vā, apāhaṁ saññī siyanti vā, apāhaṁ asaññī siyanti vā, apāhaṁ nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ evaṁ siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ evaṁ siyanti hoti.

Kathañca apāhaṁ aññathā siyanti hoti?

Parapuggalaṁ upanidhāya yathā so khattiyo apāhaṁ na tathā khattiyo siyanti vā, yathā so brāhmaṇo apāhaṁ na tathā brāhmaṇo siyanti vā …pe…

yathā so nevasaññīnāsaññī apāhaṁ na tathā nevasaññīnāsaññī siyanti vā—

evaṁ apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Imāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya.

Tattha katamāni aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya?

Iminā asmīti hoti, iminā itthasmīti hoti, iminā evasmīti hoti, iminā aññathāsmīti hoti, iminā bhavissanti hoti, iminā itthaṁ bhavissanti hoti, iminā evaṁ bhavissanti hoti, iminā aññathā bhavissanti hoti, iminā asasmīti hoti, iminā sātasmīti hoti, iminā siyanti hoti, iminā itthaṁ siyanti hoti, iminā evaṁ siyanti hoti, iminā aññathā siyanti hoti, iminā apāhaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ itthaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ evaṁ siyanti hoti, iminā apāhaṁ aññathā siyanti hoti.

Kathañca iminā asmīti hoti?

Kañci dhammaṁ avakāriṁ karitvā rūpaṁ …pe…

vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ iminā asmīti chandaṁ paṭilabhati, iminā asmīti mānaṁ paṭilabhati, iminā asmīti diṭṭhiṁ paṭilabhati.

Tasmiṁ sati imāni papañcitāni honti—

iminā itthasmīti vā, iminā evasmīti vā, iminā aññathāsmīti vā.

Kathañca iminā itthasmīti hoti?

Iminā khattiyosmīti vā, iminā brāhmaṇosmīti vā, iminā vessosmīti vā, iminā suddosmīti vā, iminā gahaṭṭhosmīti vā, iminā pabbajitosmīti vā, iminā devosmīti vā, iminā manussosmīti vā, iminā rūpīsmīti vā, iminā arūpīsmīti vā, iminā saññīsmīti vā, iminā asaññīsmīti vā, iminā nevasaññīnāsaññīsmīti vā—

evaṁ iminā itthasmīti hoti.

Kathañca iminā evasmīti hoti?