上座部《分别论》（巴利原文）

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbāni dve vassasahassāni yāmānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Cuddasañca vassakoṭiyo cattārīsañca vassasatasahassāni.

Tusitānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yāni mānusakāni cattāri vassasatāni, tusitānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso.

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbāni cattāri vassasahassāni tusitānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Sattapaññāsa vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni.

Nimmānaratīnaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yāni mānusakāni aṭṭha vassasatāni, nimmānaratīnaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso.

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbāni aṭṭha vassasahassāni nimmānaratīnaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Dve vassakoṭisatāni tiṁsañca vassakoṭiyo cattārīsañca vassasatasahassāni.

Paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yāni mānusakāni soḷasa vassasatāni, paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso.

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbāni soḷasa vassasahassāni paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Nava ca vassakoṭisatāni ekavīsañca vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassānīti.

Cha ete kāmāvacarā,

sabbakāmasamiddhino;

Sabbesaṁ ekasaṅkhāto,

āyu bhavati kittako.

Dvādasa koṭisataṁ tesaṁ,

aṭṭhavīsañca koṭiyo;

Paññāsa satasahassāni,

vassaggena pakāsitāti.

Paṭhamaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Paṭhamaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā brahmapārisajjānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Kappassa tatiyo bhāgo.

Paṭhamaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Paṭhamaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā brahmapurohitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Upaḍḍhakappo.

Paṭhamaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Paṭhamaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā mahābrahmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Kappo.

Dutiyaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Dutiyaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā parittābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Dve kappā.

Dutiyaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Dutiyaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā appamāṇābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Cattāro kappā.

Dutiyaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Dutiyaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā ābhassarānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Aṭṭha kappā.

Tatiyaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Tatiyaṁ jhānaṁ parittaṁ bhāvetvā parittasubhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Soḷasa kappā.

Tatiyaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Tatiyaṁ jhānaṁ majjhimaṁ bhāvetvā appamāṇasubhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Bāttiṁsa kappā.

Tatiyaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā kattha upapajjanti?

Tatiyaṁ jhānaṁ paṇītaṁ bhāvetvā subhakiṇhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Tesaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Catusaṭṭhi kappā.

Catutthaṁ jhānaṁ bhāvetvā ārammaṇanānattatā manasikāranānattatā chandanānattatā paṇidhinānattatā adhimokkhanānattatā abhinīhāranānattatā paññānānattatā appekacce asaññasattānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce vehapphalānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce avihānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce atappānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce sudassānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce sudassīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce akaniṭṭhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce ākāsānañcāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce viññāṇañcāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce ākiñcaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

Asaññasattānañca vehapphalānañca devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Pañcakappasatāni.

Avihānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Kappasahassaṁ.

Atappānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Dve kappasahassāni.

Sudassānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Cattāri kappasahassāni.

Sudassīnaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Aṭṭha kappasahassāni.

Akaniṭṭhānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Soḷasa kappasahassāni.

Ākāsānañcāyatanūpagānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Vīsati kappasahassāni.

Viññāṇañcāyatanūpagānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Cattārīsa kappasahassāni.

Ākiñcaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Saṭṭhi kappasahassāni.

Nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Caturāsīti kappasahassānīti.

Ukkhittā puññatejena,

kāmarūpagatiṁ gatā;

Bhavaggatampi sampattā,

punāgacchanti duggatiṁ.

Tāva dīghāyukā sattā,

cavanti āyusaṅkhayā;

Natthi koci bhavo nicco,

iti vuttaṁ mahesinā.

Tasmā hi dhīrā nipakā,

nipuṇā atthacintakā;

Jarāmaraṇamokkhāya,

bhāventi maggamuttamaṁ.

Bhāvayitvā suciṁ maggaṁ,

Nibbānogadhagāminaṁ;

Sabbāsave pariññāya,

Parinibbanti anāsavāti.

7. Abhiññeyyādivāra

Pañcannaṁ khandhānaṁ kati abhiññeyyā, kati pariññeyyā, kati pahātabbā, kati bhāvetabbā, kati sacchikātabbā, kati na pahātabbā, na bhāvetabbā, na sacchikātabbā …pe…

sattannaṁ cittānaṁ kati abhiññeyyā, kati pariññeyyā, kati pahātabbā, kati bhāvetabbā, kati sacchikātabbā, kati na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā?

Rūpakkhandho abhiññeyyo pariññeyyo na pahātabbo na bhāvetabbo na sacchikātabbo.

Cattāro khandhā abhiññeyyā pariññeyyā, siyā pahātabbā, siyā bhāvetabbā, siyā sacchikātabbā, siyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.

Dasāyatanā abhiññeyyā pariññeyyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.

Dve āyatanā abhiññeyyā pariññeyyā, siyā pahātabbā, siyā bhāvetabbā, siyā sacchikātabbā, siyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.

Soḷasa dhātuyo abhiññeyyā pariññeyyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.

Dve dhātuyo abhiññeyyā pariññeyyā, siyā pahātabbā, siyā bhāvetabbā, siyā sacchikātabbā, siyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.

Samudayasaccaṁ abhiññeyyaṁ pariññeyyaṁ pahātabbaṁ na bhāvetabbaṁ na sacchikātabbaṁ.

Maggasaccaṁ abhiññeyyaṁ pariññeyyaṁ na pahātabbaṁ bhāvetabbaṁ na sacchikātabbaṁ.

Nirodhasaccaṁ abhiññeyyaṁ pariññeyyaṁ na pahātabbaṁ na bhāvetabbaṁ sacchikātabbaṁ.

Dukkhasaccaṁ abhiññeyyaṁ pariññeyyaṁ, siyā pahātabbaṁ, na bhāvetabbaṁ, na sacchikātabbaṁ, siyā na pahātabbaṁ.

Navindriyā abhiññeyyā pariññeyyā na pahātabbā na bhāvetabbā na sacchikātabbā.