上座部《分别论》（巴利原文）

Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe…

dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā akusalā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā.

Tesaṁ vipāke ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Catasso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, dhammapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā akusalā?

Yasmiṁ samaye akusalaṁ cittaṁ uppannaṁ hoti somanassasahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe…

somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ …pe…

somanassasahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena …pe…

upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ …pe…

upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe…

upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ …pe…

upekkhāsahagataṁ diṭṭhigatavippayuttaṁ sasaṅkhārena …pe…

domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ …pe…

domanassasahagataṁ paṭighasampayuttaṁ sasaṅkhārena …pe…

upekkhāsahagataṁ vicikicchāsampayuttaṁ …pe…

upekkhāsahagataṁ uddhaccasampayuttaṁ rūpārammaṇaṁ vā …pe…

dhammārammaṇaṁ vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā akusalā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā.

Tesaṁ vipāke ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

3. Vipākavāra

3.1. Kusalavipāka

3.1.1. Ahetukakusala

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ cakkhuviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rūpārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṁ hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṁ hoti, upekkhindriyaṁ hoti, jīvitindriyaṁ hoti, ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sotaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ saddārammaṇaṁ …pe…

ghānaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ gandhārammaṇaṁ …pe…

jivhāviññāṇaṁ uppannaṁ hoti upekkhāsahagataṁ rasārammaṇaṁ …pe…

kāyaviññāṇaṁ uppannaṁ hoti sukhasahagataṁ phoṭṭhabbārammaṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṁ hoti, sukhaṁ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṁ hoti, sukhindriyaṁ hoti, jīvitindriyaṁ hoti, ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manodhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe…

phoṭṭhabbārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṁ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṁ hoti, upekkhindriyaṁ hoti, jīvitindriyaṁ hoti, ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā rūpārammaṇā vā …pe…

dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṁ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, pīti hoti, sukhaṁ hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṁ hoti, somanassindriyaṁ hoti, jīvitindriyaṁ hoti, ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti upekkhāsahagatā rūpārammaṇā vā …pe…

dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti, vedanā hoti, saññā hoti, cetanā hoti, cittaṁ hoti, vitakko hoti, vicāro hoti, upekkhā hoti, cittassekaggatā hoti, manindriyaṁ hoti, upekkhindriyaṁ hoti, jīvitindriyaṁ hoti, ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

3.1.2. Kāmāvacara

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākā manoviññāṇadhātu uppannā hoti somanassasahagatā ñāṇasampayuttā …pe…

somanassasahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe…

somanassasahagatā ñāṇavippayuttā …pe…

somanassasahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena …pe…

upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā …pe…

upekkhāsahagatā ñāṇasampayuttā sasaṅkhārena …pe…

upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā …pe…

upekkhāsahagatā ñāṇavippayuttā sasaṅkhārena rūpārammaṇā vā …pe…

dhammārammaṇā vā yaṁ yaṁ vā panārabbha, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā kusalā.

Tasseva rūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā abyākatā.

Imesu dhammesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā.

Yāya niruttiyā tesaṁ dhammānaṁ paññatti hoti tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā.

Yena ñāṇena tāni ñāṇāni jānāti—

“imāni ñāṇāni idamatthajotakānī”ti, ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.

3.1.3. Arūpāvacara

Tisso paṭisambhidā—

atthapaṭisambhidā, niruttipaṭisambhidā, paṭibhānapaṭisambhidā.

Katame dhammā abyākatā?

Yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā kusalā.

Tasseva arūpāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye phasso hoti …pe… avikkhepo hoti.

Ime dhammā abyākatā.