上座部《分别论》（巴利原文）

Phassāhāro, manosañcetanāhāro, viññāṇāhāro—

rūpadhātuyā upapattikkhaṇe ime tayo āhārā pātubhavanti.

Rūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamo eko phasso pātubhavati?

Manoviññāṇadhātusamphasso—

rūpadhātuyā upapattikkhaṇe ayaṁ eko phasso pātubhavati.

Rūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamā ekā vedanā …pe…

ekā saññā …pe…

ekā cetanā …pe…

ekaṁ cittaṁ pātubhavati?

Manoviññāṇadhātu—

rūpadhātuyā upapattikkhaṇe idaṁ ekaṁ cittaṁ pātubhavati. –12

4.3. Asaññasatta

Asaññasattānaṁ devānaṁ upapattikkhaṇe kati khandhā pātubhavanti …pe… kati cittāni pātubhavanti?

Asaññasattānaṁ devānaṁ upapattikkhaṇe eko khandho pātubhavati—

rūpakkhandho;

dve āyatanāni pātubhavanti—

rūpāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ;

dve dhātuyo pātubhavanti—

rūpadhātu, dhammadhātu;

ekaṁ saccaṁ pātubhavati—

dukkhasaccaṁ;

ekindriyaṁ pātubhavati—

rūpajīvitindriyaṁ.

Asaññasattā devā ahetukā anāhārā aphassakā avedanakā asaññakā acetanakā acittakā pātubhavanti.

4.4. Arūpadhātu

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe kati khandhā pātubhavanti …pe… kati cittāni pātubhavanti?

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe cattāro khandhā pātubhavanti, dve āyatanāni pātubhavanti, dve dhātuyo pātubhavanti, ekaṁ saccaṁ pātubhavati, aṭṭhindriyāni pātubhavanti, tayo hetū pātubhavanti, tayo āhārā pātubhavanti, eko phasso pātubhavati, ekā vedanā …pe…

ekā saññā …pe…

ekā cetanā …pe…

ekaṁ cittaṁ pātubhavati.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katame cattāro khandhā pātubhavanti?

Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe ime cattāro khandhā pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamāni dve āyatanāni pātubhavanti?

Manāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe imāni dve āyatanāni pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamā dve dhātuyo pātubhavanti?

Manoviññāṇadhātu, dhammadhātu—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe imā dve dhātuyo pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamaṁ ekaṁ saccaṁ pātubhavati?

Dukkhasaccaṁ—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe idaṁ ekaṁ saccaṁ pātubhavati.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamāni aṭṭhindriyāni pātubhavanti?

Manindriyaṁ, jīvitindriyaṁ, upekkhindriyaṁ, saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe imāni aṭṭhindriyāni pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katame tayo hetū pātubhavanti?

Alobho vipākahetu, adoso vipākahetu, amoho vipākahetu—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe ime tayo hetū pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katame tayo āhārā pātubhavanti?

Phassāhāro, manosañcetanāhāro, viññāṇāhāro—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe ime tayo āhārā pātubhavanti.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamo eko phasso pātubhavati?

Manoviññāṇadhātusamphasso—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe ayaṁ eko phasso pātubhavati.

Arūpadhātuyā upapattikkhaṇe katamā ekā vedanā …pe…

ekā saññā …pe…

ekā cetanā …pe…

ekaṁ cittaṁ pātubhavati?

Manoviññāṇadhātu—

arūpadhātuyā upapattikkhaṇe idaṁ ekaṁ cittaṁ pātubhavati. –12

5. Bhūmantaradassanavāra

Kāmāvacarā dhammā, na kāmāvacarā dhammā, rūpāvacarā dhammā, na rūpāvacarā dhammā, arūpāvacarā dhammā, na arūpāvacarā dhammā, pariyāpannā dhammā, apariyāpannā dhammā.

Katame dhammā kāmāvacarā?

Heṭṭhato avīcinirayaṁ pariyantaṁ karitvā, uparito paranimmitavasavattī deve antokaritvā, yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā khandhadhātuāyatanā;

rūpaṁ, vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṁ—

ime dhammā kāmāvacarā.

Katame dhammā na kāmāvacarā?

Rūpāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā—

ime dhammā na kāmāvacarā.

Katame dhammā rūpāvacarā?

Heṭṭhato brahmalokaṁ pariyantaṁ karitvā, uparito akaniṭṭhe deve antokaritvā, yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā—

ime dhammā rūpāvacarā.

Katame dhammā na rūpāvacarā?

Kāmāvacarā, arūpāvacarā, apariyāpannā—

ime dhammā na rūpāvacarā.

Katame dhammā arūpāvacarā?

Heṭṭhato ākāsānañcāyatanūpage deve pariyantaṁ karitvā, uparito nevasaññānāsaññāyatanūpage deve antokaritvā, yaṁ etasmiṁ antare etthāvacarā ettha pariyāpannā samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā cittacetasikā dhammā—

ime dhammā arūpāvacarā.

Katame dhammā na arūpāvacarā?

Kāmāvacarā, rūpāvacarā, apariyāpannā—

ime dhammā na arūpāvacarā.

Katame dhammā pariyāpannā?

Sāsavā kusalākusalābyākatā dhammā kāmāvacarā, rūpāvacarā, arūpāvacarā, rūpakkhandho, vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, viññāṇakkhandho—

ime dhammā pariyāpannā.

Katame dhammā apariyāpannā?

Maggā ca, maggaphalāni ca, asaṅkhatā ca dhātu—

ime dhammā apariyāpannā.

6. Uppādakakammaāyuppamāṇavāra

6.1. Uppādakakamma

Devāti.

Tayo devā—

sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevā.

Sammutidevā nāma—

rājāno, deviyo, kumārā.

Upapattidevā nāma—

cātumahārājike deve upādāya tadupari devā.

Visuddhidevā nāma—

arahanto vuccanti.

Dānaṁ datvā, sīlaṁ samādiyitvā, uposathakammaṁ katvā kattha upapajjanti?

Dānaṁ datvā, sīlaṁ samādiyitvā, uposathakammaṁ katvā appekacce khattiyamahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce brāhmaṇamahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce gahapatimahāsālānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce tāvatiṁsānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce yāmānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce tusitānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce nimmānaratīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti, appekacce paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjanti.

6.2. Āyuppamāṇa

Manussānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Vassasataṁ, appaṁ vā bhiyyo.

Cātumahārājikānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yāni mānusakāni paññāsa vassāni, cātumahārājikānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsa rattiyo māso.

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbāni pañca vassasatāni cātumahārājikānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Navuti vassasatasahassāni.

Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yaṁ mānusakaṁ vassasataṁ, tāvatiṁsānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsa rattiyo māso.

Tena māsena dvādasamāsiyo saṁvaccharo.

Tena saṁvaccharena dibbaṁ vassasahassaṁ tāvatiṁsānaṁ devānaṁ āyuppamāṇaṁ.

Manussānaṁ gaṇanāya kittakaṁ hoti?

Tisso ca vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasatasahassāni.

Yāmānaṁ devānaṁ kittakaṁ āyuppamāṇaṁ?

Yāni mānusakāni dve vassasatāni, yāmānaṁ devānaṁ eso eko rattindivo.

Tāya rattiyā tiṁsarattiyo māso.