上座部《分别论》（巴利原文）

Kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā.

Tattha katamā kāmasaññā?

Kāmapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

ayaṁ vuccati “kāmasaññā”.

Tattha katamā byāpādasaññā?

Byāpādapaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

ayaṁ vuccati “byāpādasaññā”.

Tattha katamā vihiṁsāsaññā?

Vihiṁsāpaṭisaṁyuttā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—

ayaṁ vuccati “vihiṁsāsaññā”.

Imā tisso akusalasaññā.

Tattha katamā tisso akusaladhātuyo?

Kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṁsādhātu.

Tattha katamā kāmadhātu?

Kāmavitakko kāmadhātu.

Byāpādavitakko byāpādadhātu.

Vihiṁsāvitakko vihiṁsādhātu.

Tattha katamo kāmavitakko?

Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.

Tattha katamo byāpādavitakko?

Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.

Tattha katamo vihiṁsāvitakko?

Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—

ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.

Imā tisso akusaladhātuyo.

Tattha katamāni tīṇi duccaritāni?

Kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ.

Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?

Pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro—

idaṁ vuccati “kāyaduccaritaṁ”.

Tattha katamaṁ vacīduccaritaṁ?

Musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo—

idaṁ vuccati “vacīduccaritaṁ”.

Tattha katamaṁ manoduccaritaṁ?

Abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi—

idaṁ vuccati “manoduccaritaṁ”.

Tattha katamaṁ kāyaduccaritaṁ?

Akusalaṁ kāyakammaṁ kāyaduccaritaṁ, akusalaṁ vacīkammaṁ vacīduccaritaṁ, akusalaṁ manokammaṁ manoduccaritaṁ.

Tattha katamaṁ akusalaṁ kāyakammaṁ?

Akusalā kāyasañcetanā akusalaṁ kāyakammaṁ, akusalā vacīsañcetanā akusalaṁ vacīkammaṁ, akusalā manosañcetanā akusalaṁ manokammaṁ.

Imāni tīṇi duccaritāni.

Tattha katame tayo āsavā?

Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.

Tattha katamo kāmāsavo?

Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ—

ayaṁ vuccati “kāmāsavo”.

Tattha katamo bhavāsavo?

Yo bhavesu bhavacchando …pe…

bhavajjhosānaṁ—

ayaṁ vuccati “bhavāsavo”.

Tattha katamo avijjāsavo?

Dukkhe aññāṇaṁ …pe…

avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

ayaṁ vuccati “avijjāsavo”.

Ime tayo āsavā.

Tattha katamāni tīṇi saṁyojanāni?

Sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.

Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi?

Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto—

rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ.

Vedanaṁ …pe…

saññaṁ …pe…

saṅkhāre …pe…

viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.

Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati “sakkāyadiṭṭhi”.

Tattha katamā vicikicchā?

Satthari kaṅkhati vicikicchati, dhamme kaṅkhati vicikicchati, saṅghe kaṅkhati vicikicchati, sikkhāya kaṅkhati vicikicchati, pubbante kaṅkhati vicikicchati, aparante kaṅkhati vicikicchati, pubbantāparante kaṅkhati vicikicchati, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhati vicikicchati.

Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ thambhitattaṁ cittassa manovilekho—

ayaṁ vuccati “vicikicchā”.

Tattha katamo sīlabbataparāmāso?

“Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṁ sīlena suddhi vatena suddhi sīlabbatena suddhī”ti—

yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati “sīlabbataparāmāso”.

Imāni tīṇi saṁyojanāni.

Tattha katamā tisso taṇhā?

Kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

Tattha katamā bhavataṇhā?

Bhavadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

Tattha katamā vibhavataṇhā?

Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “vibhavataṇhā”.

Avasesā taṇhā kāmataṇhā.

Tattha katamā kāmataṇhā?

Kāmadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “kāmataṇhā”.

(…) Rūpadhātuarūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

(…) Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “vibhavataṇhā”.

Imā tisso taṇhā.

Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā?

Kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.

Tattha katamā kāmataṇhā?

Kāmadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “kāmataṇhā”.

Tattha katamā rūpataṇhā?

Rūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “rūpataṇhā”.

Tattha katamā arūpataṇhā?

Arūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “arūpataṇhā”.

Imā tisso taṇhā.

Tattha katamā aparāpi tisso taṇhā?

Rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.

Tattha katamā rūpataṇhā?

Rūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “rūpataṇhā”.

Tattha katamā arūpataṇhā?

Arūpadhātupaṭisaṁyutto rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “arūpataṇhā”.

Tattha katamā nirodhataṇhā?

Ucchedadiṭṭhisahagato rāgo sārāgo cittassa sārāgo—

ayaṁ vuccati “nirodhataṇhā”.

Imā tisso taṇhā.

Tattha katamā tisso esanā?

Kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.