Vibhaṅga · VB4 · Saccavibhaṅga

Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṁ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ, saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.

vb4:2.2

3.1

Tattha katamā jāti?

vb4:3.1

3.2

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṁ pātubhāvo āyatanānaṁ paṭilābho—

vb4:3.2

3.3

ayaṁ vuccati “jāti”.

vb4:3.3

4.1

Tattha katamā jarā?

vb4:4.1

4.2

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṁ pāliccaṁ valittacatā āyuno saṁhāni indriyānaṁ paripāko—

vb4:4.2

4.3

ayaṁ vuccati “jarā”.

vb4:4.3

5.1

Tattha katamaṁ maraṇaṁ?

vb4:5.1

5.2

Yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccu maraṇaṁ kālakiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo—

vb4:5.2

5.3

idaṁ vuccati “maraṇaṁ”.

vb4:5.3

6.1

Tattha katamo soko?

vb4:6.1

6.2

Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ—

vb4:6.2

6.3

ayaṁ vuccati “soko”.

vb4:6.3

7.1

Tattha katamo paridevo?

vb4:7.1

7.2

Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ—

vb4:7.2

7.3

ayaṁ vuccati “paridevo”.

vb4:7.3

8.1

Tattha katamaṁ dukkhaṁ?

vb4:8.1

8.2

Yaṁ kāyikaṁ asātaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ kāyasamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ kāyasamphassajā asātā dukkhā vedanā—

vb4:8.2

8.3

idaṁ vuccati “dukkhaṁ”.

vb4:8.3

9.1

Tattha katamaṁ domanassaṁ?

vb4:9.1

9.2

Yaṁ cetasikaṁ asātaṁ cetasikaṁ dukkhaṁ cetosamphassajaṁ asātaṁ dukkhaṁ vedayitaṁ cetosamphassajā asātā dukkhā vedanā—

vb4:9.2

9.3

idaṁ vuccati “domanassaṁ”.

vb4:9.3

10.1

Tattha katamo upāyāso?

vb4:10.1

10.2

Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa āyāso upāyāso āyāsitattaṁ upāyāsitattaṁ—

vb4:10.2

10.3

ayaṁ vuccati “upāyāso”.

vb4:10.3

11.1

Tattha katamo appiyehi sampayogo dukkho?

vb4:11.1

11.2

Idha yassa te honti aniṭṭhā akantā amanāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, ye vā panassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukakāmā ayogakkhemakāmā;

vb4:11.2

11.3

yā tehi saṅgati samāgamo samodhānaṁ missībhāvo—

vb4:11.3

11.4

ayaṁ vuccati “appiyehi sampayogo dukkho”.

vb4:11.4

12.1

Tattha katamo piyehi vippayogo dukkho?

vb4:12.1

12.2

Idha yassa te honti iṭṭhā kantā manāpā rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, ye vā panassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukakāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā;

vb4:12.2

12.3

yā tehi asaṅgati asamāgamo asamodhānaṁ amissībhāvo—

vb4:12.3

12.4

ayaṁ vuccati “piyehi vippayogo dukkho”.

vb4:12.4

13.1

Tattha katamaṁ yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ?

vb4:13.1

13.2

Jātidhammānaṁ sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati—

vb4:13.2

13.3

“aho vata, mayaṁ na jātidhammā assāma;

vb4:13.3

13.4

na ca, vata, no jāti āgaccheyyā”ti.

vb4:13.4

13.5

Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ.

vb4:13.5

13.6

Idampi “yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ”.

vb4:13.6

14.1

Jarādhammānaṁ sattānaṁ …pe…

vb4:14.1

14.2

byādhidhammānaṁ sattānaṁ …pe…

vb4:14.2

14.3

maraṇadhammānaṁ sattānaṁ …pe…

vb4:14.3

14.4

sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammānaṁ sattānaṁ evaṁ icchā uppajjati—

vb4:14.4

14.5

“aho vata, mayaṁ na sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammā assāma;

vb4:14.5

14.6

na ca, vata, no sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā āgaccheyyun”ti.

vb4:14.6

14.7

Na kho panetaṁ icchāya pattabbaṁ.

vb4:14.7

14.8

Idampi “yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ”.

vb4:14.8

15.1

Tattha katame saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā?

vb4:15.1

15.2

Seyyathidaṁ—

vb4:15.2

15.3

rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.

vb4:15.3

15.4

Ime vuccanti “saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā”.

vb4:15.4

16.1

Idaṁ vuccati “dukkhaṁ ariyasaccaṁ”.

vb4:16.1

17.0

1.2. Samudayasacca

vb4:17.0

17.1

Tattha katamaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ?

vb4:17.1

17.2

Yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—

vb4:17.2

17.3

kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

vb4:17.3

18.1

Sā kho panesā taṇhā kattha uppajjamānā uppajjati, kattha nivisamānā nivisati?

vb4:18.1

18.2

Yaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:18.2

19.1

Kiñca loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ?

vb4:19.1

19.2

Cakkhuṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:19.2

19.3

Sotaṁ loke …pe…

vb4:19.3

19.4

ghānaṁ loke …

vb4:19.4

19.5

jivhā loke …

vb4:19.5

19.6

kāyo loke …

vb4:19.6

19.7

mano loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:19.7

20.1

Rūpā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:20.1

20.2

Saddā loke …pe…

vb4:20.2

20.3

gandhā loke …

vb4:20.3

20.4

rasā loke …

vb4:20.4

20.5

phoṭṭhabbā loke …

vb4:20.5

20.6

dhammā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:20.6

21.1

Cakkhuviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:21.1

21.2

Sotaviññāṇaṁ loke …pe…

vb4:21.2

21.3

ghānaviññāṇaṁ loke …

vb4:21.3

21.4

jivhāviññāṇaṁ loke …

vb4:21.4

21.5

kāyaviññāṇaṁ loke …

vb4:21.5

21.6

manoviññāṇaṁ loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:21.6

22.1

Cakkhusamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:22.1

22.2

Sotasamphasso loke …pe…

vb4:22.2

22.3

ghānasamphasso loke …

vb4:22.3

22.4

jivhāsamphasso loke …

vb4:22.4

22.5

kāyasamphasso loke …

vb4:22.5

22.6

manosamphasso loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:22.6

23.1

Cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:23.1

23.2

Sotasamphassajā vedanā loke …pe…

vb4:23.2

23.3

ghānasamphassajā vedanā loke …

vb4:23.3

23.4

jivhāsamphassajā vedanā loke …

vb4:23.4

23.5

kāyasamphassajā vedanā loke …

vb4:23.5

23.6

manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:23.6

24.1

Rūpasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:24.1

24.2

Saddasaññā loke …pe…

vb4:24.2

24.3

gandhasaññā loke …

vb4:24.3

24.4

rasasaññā loke …

vb4:24.4

24.5

phoṭṭhabbasaññā loke …

vb4:24.5

24.6

dhammasaññā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:24.6

25.1

Rūpasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:25.1

25.2

Saddasañcetanā loke …pe…

vb4:25.2

25.3

gandhasañcetanā loke …

vb4:25.3

25.4

rasasañcetanā loke …

vb4:25.4

25.5

phoṭṭhabbasañcetanā loke …

vb4:25.5

25.6

dhammasañcetanā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:25.6

26.1

Rūpataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:26.1

26.2

Saddataṇhā loke …pe…

vb4:26.2

26.3

gandhataṇhā loke …

vb4:26.3

26.4

rasataṇhā loke …

vb4:26.4

26.5

phoṭṭhabbataṇhā loke …

vb4:26.5

26.6

dhammataṇhā loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:26.6

27.1

Rūpavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:27.1

27.2

Saddavitakko loke …pe…

vb4:27.2

27.3

gandhavitakko loke …

vb4:27.3

27.4

rasavitakko loke …

vb4:27.4

27.5

phoṭṭhabbavitakko loke …

vb4:27.5

27.6

dhammavitakko loke piyarūpaṁ sātarūpaṁ, etthesā taṇhā uppajjamānā uppajjati, ettha nivisamānā nivisati.

vb4:27.6